दसैंको शुभकामना !- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

दसैंको शुभकामना !

सम्पादकीय

नेपालीहरूको सबैभन्दा ठूलो पर्व दसैं घरआँगनमा आइसक्दा पनि यसको आम रौनक विगतमा जस्तो छैन । उही याम, उस्तै मौसम तर उल्लास उत्तिकै छैन । उही पर्व, उस्तै महत्त्व तर उमंग त्यत्तिकै छैन । वर्षा सकिएपछिका यी दिनहरू रमाइला र घमाइला छन् । गर्मी हटिसकेको छ, जाडो पलाइसकेको छैन ।

मौसम उत्सवमय नै छ । तर, कोरोना भाइरसको फैलिँदो संक्रमणका कारण मुलुकको सम्पूर्ण माहोल पर्वमय छैन । विश्वव्यापी संकटका रूपमा रहेको कोभिड–१९ को जोखिम यो पर्वोल्लासमा तगारो बनेर उभिएको छ । दसैंको मुख्य विशेषता जे–जे हुन्– बजारमा चहलपहल, शक्तिपीठहरूमा दर्शनार्थीहरूको भीड, लिंगेपिङ, रोटेपिङजस्ता गाउँटोल नै जम्मा भएर खेलिने खेल, लामो समयपछिको पारिवारिक जमघट, आफन्तहरूसितको भेटघाट र टीका–जमराका साथ आशीर्वाद ग्रहण– यी सबै क्रियाकलापहरू यसपालि संक्रमण विस्तारमा सहायक हुन सक्छन् । यही भयकै कारण यो वर्षको दसैं हर्सोल्लासका हिसाबले अलि फिक्का–फिक्का छ । तर, स्वास्थ्य सावधानी अपनाउन सक्यौं र संक्रमणबाट जोगियौं भने हाम्रा आगामी दिनहरू पक्कै पनि अझ उत्सवमय बन्न सक्नेछन् । त्यसैले, यो दसैंलाई हामी सबैले बडो सावधानीका साथ मनाउनुपर्नेछ ।

१५ दिनसम्म मनाइने मुलुककै ठूलो यस पर्वको आज सातौं दिन अर्थात् फूलपाती हो । आगामी तीन दिनलाई यो चाडका सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिइन्छ । दसौं दिन अर्थात् दशमीमा मान्यजनबाट टीका–जमरासहित आशीर्वाद लिने परम्परा छ, जुन नेपालीहरूको मौलिक प्रचलन हो । मुलुकका केही भागमा यो दिन मात्रै टीका लगाइन्छ भने कतिपय स्थानमा यो क्रम दसैंको पन्ध्रौं दिन अर्थात् कोजाग्रत पूर्णिमासम्म जारी रहन्छ । यसपालि हामीले सबैभन्दा ख्याल गर्नुपर्ने यही अवसरमा हो । किनभने, हामी जति भेटघाट गर्छौं, जति धेरै जनाको घरमा पुग्छौं, त्यति नै जोखिम निम्त्याइरहेका हुन्छौं । त्यसैले, यस वर्ष हामीले प्रत्यक्ष भेटघाट र टीकाभन्दा पनि सुस्वास्थ्यको आशीर्वाद र आशिषलाई बढी जोड दिनुपर्ने अवस्था छ, जुन टाढैबाट पनि आदानप्रदान गर्न सकिन्छ ।

त्यसो त, करिब १० महिनाअघि चीनको वुहानबाट फैलन थालेको कोरोना भाइरसको संक्रमणले विश्वभरका पर्वहरू यसैगरी बिथोलेको छ । यसबीचमा धेरै देशमा विभिन्न चाड, पर्व, जात्रा र उत्सवहरू यसकै पिरलोमा त्यसै बितेका छन् । धुमधाम मनाइने चिनियाँ वसन्त चाडलाई फिक्का–फिक्का बनाएर सुरु भएको यो संकट आज नेपालकै ठूला पर्वहरू– दसैं घर–आँगनमा आइसक्दा र तिहार, नेपाल संवत् र छठ सामुन्ने हुँदा निकै ठूलो समस्या बनेर उभिएको छ । यो तथ्यलाई हामीले आत्मसात् गर्नैपर्छ । मित्रता, भाइचारा र पुनर्मिलनको यस पर्वमा हामी बृहत् पारिवारिक उत्सवमा त जुटिरहेका छौं, तर जमघट र हिँडडुलमा हामी बितेका सालमा जत्ति स्वतन्त्र हुन पाउँदैनौं । सबैले हरेक पाइलामा सतर्कता अपनाउनुपरेको छ । हामीले यसमा अप्ठ्यारो मान्ने होइन, स्थिति सहज नहुँदासम्म अभ्यस्त हुन सिक्नुपर्छ ।

नेपालीको ठूलो सांस्कृतिक पर्व भएकैले, जे भए पनि दसैंले धेरथोर खुसीको माहोल ल्याएकै छ । विगतका जस्तो नभए पनि कति सर्वसाधारण स्वास्थ्य सावधानी अपनाउँदै दसैं मनाउन आफू कार्यरत सहरबाट घर फर्किएका छन्, कति फर्किंदै छन् । संक्रमणको भयका कारण कति भने आफ्नो गाउँ–ठाउँ गएका छैनन् । जो जहाँ बसेका छन्, त्यहीँ हाँसी–खुसी पर्व मनाउने धूनमा छन् । स्वास्थ्य सेवासित जोडिएका कतिपय चिकित्सक, नर्सलगायतका स्वास्थ्यकर्मीहरूको दसैं संक्रमितको सेवामै बित्नेछ । अरू कार्यालयका कर्मचारीलाई जस्तो घरमै बसेर दसैं मनाउने सुविधा उनीहरूलाई छैन । सुरक्षाकर्मीहरूको अवस्था पनि यही हो । संक्रमणविरुद्धको मोर्चामा अग्रपंक्तिमा खटिने सबै स्वास्थ्यकर्मी, सुरक्षाकर्मी तथा अन्य कर्मचारीहरू यसबेला हार्दिक नमनको हकदार छन् ।

सरकार आफ्नो दायित्वबाट विमुख हुँदै गएकाले पनि नागरिकहरू स्वयं बढी सावधान रहनुपर्नेछ । महामारी रोकथाम र नियन्त्रणका लागि खास पहल गर्न नसकेको सरकारले उपचारबाट पनि हात झिकिसकेको छ । त्यही भएर, जनसाधारणले आफूलाई रोग सर्नै नदिन बढी जोड दिनुपर्छ । सरकारले त ‘लकडाउन’ र निषेधाज्ञाका कारण क्रयशक्ति गुमाउन पुगेका नागरिकहरूलाई भार पर्ने गरी बढेको बजार भाउ पनि नियन्त्रण गर्न सकेको छैन । नागरिकहरूले दुःख–सुःख चाड मनाउनुपर्ने अवस्था छ । यसै पनि, स्वास्थ्य समस्याका कारण विगतमा झैं भव्य ढंगले यसपालि कुनै पनि पर्व मनाउन सकिने स्थिति छैन । तर, हामीले पर्याप्त स्वास्थ्य सावधानी अपनाउन सक्यौं भने आगामी वर्षमा त्यस्तो अवसर फेरि जुट्नेछ । त्यसैले, हरेक नेपालीले अहिलेको दसैंलाई सुस्वास्थ्यका चाडका रूपमा मनाउनुपर्नेछ । अहिले दौडादौड गरेर पहिलेजस्तो भीडभाड गर्ने समय छैन । आफन्तबीचकै सानोतिनो जमघटमा पनि मास्क पहिरिन र व्यक्तिगत दूरी कायम राख्न भुल्नु हुँदैन । घरपरिवारमै पनि धेरै ख्याल गर्नुपर्छ, जोखिमपूर्ण क्षेत्रबाट आएको सदस्यसित निश्चित अवधिसम्म दूरी कायम राख्नुपर्छ । सानो हेलचेक्र्याइँले ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्छ, त्यसप्रति सचेत बन्नुपर्छ । समग्रमा, दसैंलाई यसरी उत्सवका रूपमा मनाऔं कि, आगामी हरेक दिन पनि सधैं उत्सवमय भइरहोस्, थोरै पनि हेलचेक्र्याइँले दसैं कसैलाई दशा नबनोस् । बडादसैंको पावन अवसरमा सबैलाई हाम्रो हार्दिक शुभकामना !

प्रकाशित : कार्तिक ७, २०७७ ०८:०१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

५ हजारभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित

३ स्वास्थ्यकर्मीको मृत्यु, करिब ७५ प्रतिशत निको भएर काममा फर्किए
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — मुलुकमा कोरोना भाइरस संक्रमित भेटिन सुरु भएयता उपचारका लागि अग्रपंक्तिमा खटिएका करिब पाँच हजार स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भएका छन् । संक्रमितको उपचारमा खटिएकामध्ये एक चिकित्सकसहित तीन जना स्वास्थ्यकर्मीले संक्रमणबाट ज्यान गुमाए ।

कोरोना जितेका स्वास्थ्यकर्मीहरू पुनः बिरामीको सेवामा फर्किएका छन् । चिकित्सकहरूको साझा संगठन नेपाल चिकित्सक संघका अध्यक्ष डा. लोचन कार्की भन्छन्, ‘सुविधाको आकर्षणले भन्दा सेवाको भावले स्वास्थ्यकर्मी खटिरहेका छन् ।’

दिनहुँ संक्रमितको उपचारमा फ्रन्टलाइनमा खटिने स्वास्थ्यकर्मीको संख्या ५ हजारभन्दा बढी रहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रमुख विशेषज्ञ महेन्द्रप्रसाद श्रेष्ठले बताए । उनका अनुसार यसरी खटिँदा आफैं संक्रमित भएकामध्ये करिब ७५ प्रतिशत स्वास्थ्यकर्मी निको भइसकेका छन् । सबैभन्दा बढी संक्रमण देखिएको काठमाडौं उपत्यकामा दुई महिनायता दिनहुँ करिब ४० जना स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भइरहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा.वासुदेव पाण्डेले बताए ।

सुरक्षित लुगा, फेस मास्क, पन्जालगायत लगाउँदा पनि डाक्टर, नर्सलगायत स्वास्थ्यकर्मीहरू अन्य व्यक्तिको तुलनामा बढी संक्रमित भएको श्रेष्ठले बताए । सेवामा खट्दाखट्दै स्वास्थ्यकर्मीमा गम्भीर रूपले बिरामी हुने जोखिम बढिरहेको उनको भनाइ छ । चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान (न्याम्स) का ४६ वर्षीय कन्सल्टेन्ट फिजिसियन डा.ध्रुव गैरे त्रिवि शिक्षण अस्पतालबाट कोभिडको उपचारपछि भदौ ८ मा डिस्चार्ज भए । तर अझैसम्म उनी पूर्णरूपमा निको भएर तंग्रिन सकेका छैनन् । अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएको दुई महिना बितिसक्दा पनि अझै सतर्क छन् । १० दिनअघिसम्म घरमै अक्सिजन लिइरहेका थिए । डा.गैरेमा कोभिड संक्रमण देखिनुअघिसम्म रक्तचाप, मधुमेहलगायतका कुनै स्वास्थ्य समस्या थिएन । आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल गर्दै उनी यतिबेला दैनिक काममा खटिएका छन् । ‘स्वास्थ्य संस्थाको बहिरंग विभागमा पहिचान भएको दाँजोमा पहिचान नभएका कोभिडको केस बढी भयो,’ उनले भने, ‘अर्कै लक्षण लिएर आउँदा पूर्ण सावधानी नअपनाइएकाले चिकित्साकर्मीमा संक्रमणको जोखिम बढी देखिएको हो ।’

कोरोनाका कारण मृत्युको मुखबाट फर्किएका डा.गैरे १० दिनदेखि वीर अस्पतालको बहिरंग विभागमा कोरोनाका शंकास्पद, संक्रमित वा निको भएकाको स्वास्थ्य जाँचमा समय खर्चिरहेका छन् । डा.गैरे भन्छन्, ‘यत्तिको संक्रमणले मन, शरीर, आत्मालाई तोड्ने प्रयास गर्दागर्दै पनि म कहिले निको भएर पुनः बिरामीको सेवामा फर्कौंला भन्ने सोच्थें । यो म मात्र हैन अपवादबाहेक सबैजसो स्वास्थ्यकर्मीको भावना हो ।’ स्वास्थ्यकर्मी गम्भीर रूपले संक्रमित हुनुको एउटा कारण बिरामीको निकट रहेर काम गर्नु रहेको स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता डा.समीरकुमार अधिकारी बताउँछन् । ‘गम्भीर रूपमा संक्रमित बिरामीहरूको ज्यान जोगाउने प्रक्रियाअन्तर्गत अत्यन्त नजिकमा स्वास्थ्यकर्मी हुन्छन्,’ उनले भने, ‘ती बिरामीहरूमा उच्च मात्रामा भाइरस हुन्छ । अर्थात् बढी भाइरल लोड भएका बिरामीको नजिक रहँदा स्वास्थ्यकर्मी बढी जोखिममा देखिएका छन् ।’

मुलुकमा चिकित्साकर्मी र कोभिडका बिरामीको अनुपातमा धेरै ठूलो अन्तर हुनु, धेरै समयसम्म निरन्तर खट्नुपर्नेलगायतका बाध्यताले समेत चिकित्साकर्मी बढी मात्रामा संक्रमित भइरहेको डा.पाण्डेको भनाइ छ ।

चिकित्सक, स्वास्थ्यकर्मीहरू कोभिड भाइरससँग सिधा युद्घ लडिरहेको जनाउँदै संघका अध्यक्ष डा.लोचन कार्कीले भने, ‘उहाँहरू राज्यको प्रोत्साहन सुविधाका कारण नभई विशुद्घ मानवीय भावनाले आफ्ना देशवासीको ज्यान जोगाउन भोक र प्यास नभनीकन आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर खटिराख्नुभएको छ ।’

हालसम्म संक्रमणमा परेका ५ हजार स्वास्थ्यकर्मीमध्ये करिब २ हजार जति चिकित्सक रहेको औंल्याउँदै उनले भने, ‘न सरकार, न पैसाका लागि खटिरहेका छन्, विशुद्घ पेसागत धर्म निर्वाह गर्न ज्यान दाउमा लगाउँदै हप्तौंसम्म परिवारलाई नभेटी बिरामीको उपचार गरिरहेका छन् ।’

प्रकाशित : कार्तिक ७, २०७७ ०७:४३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×