विश्व सभ्यता : हिँड्दै छ, पाइला मेट्दै छ- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

विश्व सभ्यता : हिँड्दै छ, पाइला मेट्दै छ

नेपालले कुनै वादमा अल्झेर विकास गर्न सक्दैन । सबैभन्दा ठूलो वाद मानवतावाद हो । मार्क्सवाद, लेनिनवाद र माओवादभन्दा ठूलो व्यक्तिको स्वतन्त्रता र आपसी भाइचारा हो ।
रामचन्द्र पौडेल

आदिकालदेखि नै मानव समाज कसरी सुखी हुन्छ, कसरी उन्नति गर्छ र कसरी मर्यादित रहन्छ भनेर अनेक चिन्तन हुँदै आए । ठूलठूला चिन्तकहरूले मानवको हरेक पक्षलाई केलाउँदै र अर्थ्याउँदै आए । आ–आफ्नै ढंगबाट मानवका प्रवृत्ति र मानव समाजका गतिविधिका केस्राकेस्रा छुट्ट्याएर मूल्यांकन गर्ने कामहरू पनि भए ।

मानव समाजलाई व्यवस्थित गर्न अनेक धर्म र दर्शनहरू प्रतिपादित भए । आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक सिद्धान्तहरू प्रतिपादित भए । ठूलठूला युद्ध र महायुद्धहरू लडिए । अनेक आर्थिक–सामाजिक आन्दोलन र राजनीतिक क्रान्तिहरू भए । परिवर्तनहरू भए । यी सबै कुरा मानव सभ्यतालाई उचाइमा पुर्‍याउन, मानव समाजलाई सुव्यवस्थित र आनन्ददायी बनाउन, महान् लक्ष्यमा पुग्न, परम सत्य पहिल्याउन भनेरै भए । दुःखबाट मुक्तिकै लागि भनेर भए ।

आज मानव सभ्यता कहाँनेर आइपुगेको छ भनेर एकपटक घोत्लिनुपरेको छ । उत्तर फेरिन्छन्, प्रश्न शाश्वत छन् । शाश्वत प्रश्नको समाधानको कति नजिक मानव पुगेको छ त भनेर हेर्दा मानव सभ्यता तात्त्विक रूपमा अघि बढेको देखिन्न । अमेरिका र युरोपतिर रंगभेदविरुद्ध अहिले पनि जनताले विद्रोहको स्वर उराल्नु परिरहेको छ । गरिब, असहायले राम्रो उपचारसम्म पाउन नसकेर अकालमा मर्नुपरेको छ । मुस्लिम समाज आफ्नै कट्टरतामा मग्न छ । मुस्लिमभित्रै पनि सिया र सुन्नीबीचका घातक संघर्षहरू मानव सभ्यतालाई बर्बरतातर्फ उन्मुख पार्ने किसिमका छन् । भारतमा ‘ईश्वर अल्लाह तेरे नाम’ भनेर पुकारा गर्ने मोहनदास करमचन्द गान्धीलाई असान्दर्भिक बनाउँदै राज्य हिन्दु कट्टरतातर्फ उन्मुख छ ।

गरिबी र जातीय भेदभाव व्याप्त छ । माओवादी जनयुद्धकालको थलो रुकुम यतिखेर उत्पीडनको केन्द्र भएको छ । शोषणको अन्त गर्ने र जातीय भेदभाव मेटाउने भनेर दलितलाई बन्दुक बोकाएको थलोमै अन्तरजातीय विवाह गर्न खोज्दा ६ जना होनहार युवाहरूलाई निर्ममतापूर्वक हत्या गरेर भेरी नदीमा मिल्काइयो । अमेरिकाका काला जर्ज फ्लोइड र नेपालका दलित नवराज विकको कथा, पृथ्वीको वल्लो छेउ र पल्लो छेउको भए पनि, उस्तै छ ।

चीन, उत्तर कोरिया र रुसको राज्यसत्ता नै विभेदकारी छ । नागरिक स्वतन्त्रता र असहमतिको आवाजलाई यी देशमा कुण्ठित पारिएको छ । कार्ल मार्क्सले मानवमाथि भैरहेको शोषण र उत्पीडन देखेर वर्गसंघर्षको धारणा अघि सारे । लेनिनले त्यसलाई स्पष्ट गर्दै ‘समाज शोषणविहीन, वर्गविहीन र राज्यविहीन हुने, मानव पूर्ण रूपले स्वतन्त्र हुने’ भाष्य प्रस्तुत गरेका थिए । सर्वहाराको पार्टी कम्युनिस्टको हातमा सत्ता आएपछि क्रमशः शोषक वर्गहरूको अन्त हुँदै राज्य नै बिलाउँदै जाने भनिएको थियो । तर कम्युनिस्ट सत्तामा भएका ठाउँहरूमा के भैरहेछ ? राज्य नै इतिहासमा सबैभन्दा बढी समाजमाथि, मानव स्वतन्त्रतामाथि हैकम जमाउने गरी नियन्त्रणकारी छ । मानवीय स्वतन्त्रताको कुनै हैसियत छैन । राष्ट्रवादको उन्माद सर्वत्र चढेको छ । व्यक्तिवाद पराकाष्ठामा छ । ‘वसुधैव कुटुम्बकम्’ को भावना फैलँदै गएर विश्वमा ऐक्यभावको, भ्रातृत्व भावको विकास हुँदै जानुपर्नेमा सबैतिरका राष्ट्रहरू संकीर्णतावादतर्फ लम्किँदै छन् । कतै आर्यको श्रेष्ठता, कतै श्वेतको श्रेष्ठता, कतै हिन्दुको श्रेष्ठता, कतै इस्लामको श्रेष्ठता त कतै ‘इसा मसिहका सन्तान हौं’ भन्नेहरूको श्रेष्ठताको अहंकारले मानवता विघटनको संघारमा छ ।

रुसो र भोल्तेयरजस्ता महान् चिन्तकहरूले प्रतिपादन गरेको ‘स्वतन्त्रता, समानता र भ्रातृत्व’ सिद्धान्तबाट ओतप्रोत भएर सामन्तवादको अन्त गर्न र जनतन्त्रको जन्म गराउन युरोपका राष्ट्रहरूले विश्वमा नयाँ आयाम थपेका थिए, मानवताका पक्षमा । आर्य श्रेष्ठताको हुँकारसहित युरोपमा नाजी श्रेष्ठताको अहंकारले गर्दा लाखौं यहुदी ग्यास च्याम्बरमा खरानी बनाइए । द्वितीय महायुद्धको कठोर घात, प्रतिघात र आघातबाट चेतेर समान विश्वव्यापी सोचका आधारमा युरोपेलीहरू एक हुनुपर्ने सोच विकसित भयो । तर युरोपेली युनियन पूर्णता पाउनुअगाडि नै विखण्डनतिर उन्मुख छ । बेलायतले युनियनबाट छुट्टिने निर्णय गर्‍यो । अन्य मुलुकमा पनि पहिला देश (पहिला फ्रान्स, पहिला जर्मनी) भन्ने सोचको विकास हुँदै जानु उल्टो बाटोतिर उन्मुख हुनु हो ।

‘साझा सोच र समान अधिकारद्वारा संगठित समूह’ भनेर बुझिनुपर्ने राष्ट्रलाई जाति, नस्ल, भाषा, संस्कृतिका रूपमा परिभाषित गर्न खोजिँदै छ । अनेकताबीच एकता भन्ने उदार चिन्तनलाई खुम्च्याइँदै छ । हाम्रो संविधान निर्माणका क्रममा जात–जाति र भाषा–संस्कृतिका छुट्टाछुट्टै राज्य बनाउने कुरा उठे । यो उल्टो दिशातिर जाने कुरा हुन्छ भनेर हामीले प्रतिवाद गर्‍यौं । दोस्रो संविधानसभाबाट समावेशी लोकतन्त्रसहितको संविधान बनेको छ । अनेकताबीच एकताको सिद्धान्त स्वीकृत भएको छ । तर पनि समाज एकाकार हुने गरी परिवर्तन अझै देखिएको छैन ।

नेपालको राष्ट्रिय राजनीतिको विकासक्रम हेर्दा विचित्रको विरोधाभास देखिन्छ । २००७ सालमा लोकतन्त्रको प्रादुर्भाव भयो । लोकतान्त्रिक परिवर्तनलाई आत्मसात् गर्न नसक्ने यो वा त्यो पन्थधारीको मिलीभगतमा २०१७ सालको प्रतिगामी काण्ड घट्यो । तीस वर्ष लामो कठिन संघर्षपछि बहुदलीय लोकतन्त्र पुनःस्थापित भयो । केही समय नबित्दै त्यसलाई उल्टाउन जघन्य हिंसा मच्चाइयो । त्यसलाई पनि साम्य पार्ने र सम्हाल्ने गर्दागर्दै दरबार फेरि पुरानै रूप लिएर जाइलाग्यो । फेरि अर्को जनआन्दोलन २०६२–६३ सालमा भयो । आन्दोलनको रापतापमा विभिन्न जनचाहना मुखरित भए । प्रस्फुटित भएका सबै किसिमका असन्तोषलाई सम्बोधन गर्ने गरी, लोकतन्त्रको चाहनालाई पूर्णता दिने गरी संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा भयो । समावेशी लोकतन्त्रको पाइला अघि बढाउने अठोट राष्ट्रले लियो । मानव स्वतन्त्रता र मुक्तिको दिशामा नेपालले दह्रो कदम चाल्न सकेकामा हामीले गर्व पनि गर्‍यौं । जनताले त्यो परिवर्तन साकार पार्ने कार्यभार आफूलाई सबभन्दा बढी परिवर्तनको वाहक भन्ने कम्युनिस्टलाई दिए । तर के आज कम्युनिस्ट पार्टीको शासनमा मानवीय स्वतन्त्रता र समानताको प्रत्याभूति भैरहेको छ ?

राज्य सञ्चालनको शैली हेरौं । हामीले तल्लोभन्दा तल्लो तहमा अधिकार र शक्ति विकेन्द्रित होस् भनेर संघीयता लागू गर्‍यौं । के त्यत्रा आन्दोलनको परिणामस्वरूप हामीले निर्माण गरेको संविधानले प्रत्याभूति गरेको लोकतन्त्रका मूल्य र मान्यतामा आधारित समाजवाद चरितार्थ हुने दिशातिर अघि बढेको छ ? उच्च ओहोदामा रहेकाहरूको विलासितातर्फको वृद्धिलाई ध्यान दिऔं त ! के देशले गणतन्त्र नेपालमा नयाँ खालको राजतन्त्र खोजेको हो र ?

सरकार निरंकुश बन्न नपाओस् भनेर विभिन्न सन्तुलनकारी संस्थाको स्थापना भयो । तर तिनको अधिकार खिचेर प्रधानमन्त्रीमातहत लगिएको छ । संस्थामाथि राजनीतिक हस्तक्षेप गरी ‘ठूलो दाइले हेर्दै छ’ (बिग ब्रदर इज वाचिङ) को भय वर्षाइँदै छ । अख्तियारलाई इसारा बुझेर काम गर्न बाध्य पारिँदै छ । अदालत पञ्चायत कालमा जत्ति पनि स्वतन्त्रताको पहरेदार बन्न नसकेको गुनासो आइरहेको छ । दलित, महिला, मधेसी, आदिवासी जनताका पक्षमा सरकारलाई दबाब दिन बनेका आयोगहरूको कतै पत्तो छैन । संविधानले उत्पीडित वर्गलाई प्रदान गरेका अधिकार सत्ताले कुण्ठित गराउन नसकोस् भनेर कल्पना गरिएका संस्थाहरूको हैसियत देखिँदैन । सत्ताधारीका शोभामण्डल र भर्तीकेन्द्र बनेका छन् आयोगहरू । जनताले राज्यबाट पाउने सेवा र सहुलियत, विकास बजेट र योजनाहरू कम्युनिस्ट पार्टीका कार्यकर्ताका पेवा बनेका छन् । सत्ता पक्षको निगाह प्राप्त गर्न नसक्ने स्वतन्त्र उद्यमी, व्यवसायी, राष्ट्रसेवक, पेसाकर्मीहरूको एकएक बायोडाटा हेरी तिनीहरूउपर विभिन्न दबाब थोपरेर हल न चल बनाउने र सत्तानिकट व्यक्ति र कार्डहोल्डर छानेर सबै प्रकारका छुट र सहुलियत प्रदान गर्ने कार्य भैरहेको छ ।

उद्योग–धन्दा, बन्द–व्यापार, ठेक्कापट्टा, जागिर, रोजगारी एकपछि अर्को गर्दै कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरूमा वितरण गरिँदै छ । कार्यकर्ता मात्र पोस्ने यही नीति जारी रहे हिजोको सोभियत संघमा झैं नेपालमा पनि दिनानुदिन नयाँ वर्गको जन्म हुँदै जानेछ अनि नागरिक स्वतन्त्रता र मौलिक हकहरूको हालत के हुने हो ? नेपाल कता जाने हो ? संघीयता, गणतन्त्र, लोकतन्त्र र समावेशिताको अवस्था कस्तो हुने हो ? प्रश्न गम्भीर छ ।

जनताको राजनीतिक चेतनाको स्तर स्वच्छ दिशातर्फ उठाउने चुनौती आज हामीसामु छ । यसैमा विश्व मानवताको भविष्य छ, नेपाल र नेपालीको भविष्य छ । बारम्बारका सचेत प्रयत्नका माध्यमले नै विश्व सभ्यतालाई माथि उठाउन सकिन्छ । वैश्वीकरणले गर्दा विचारधारा (आइडिअलोजी) तर्फ वर्तमान मानवजातिको आकर्षण कम छ । सांस्कृतिक द्वन्द्व, सभ्यताहरूको लडाइँतर्फ विश्व उन्मुख छ । संस्कृति, सभ्यता र जातीयताका कुरा, तत्तत् वर्गले भोगेका अन्यायहरूको घाउ ठूलो देखिए पनि तिनको समाधान पनि वैचारिक आधारमै खोजिनुपर्छ । सार्वभौम मानवमूल्यको जगेर्ना नै सबै समस्याको जडमा रहेको मूल तत्त्व हो । ती मूल्यहरूको संरक्षण हुँदा नै सबै किसिमका समस्या समाधान हुन्छन् । त्यतैतिर प्रयत्न केन्द्रित गरौं । यतन्तो योगिनः !

विज्ञान र प्रविधिको विकासले हिजोका कतिपय मान्यता धराशायी भई नयाँ मान्यताहरू स्थापित भएका छन् । विश्व वातावरण चरम संकटमा छ । पृथ्वीलाई बस्न योग्य बनाइरहने र भावी पुस्ताका लागि पनि सुरक्षित राखिरहने चुनौती सानो छैन अहिले । कोरोना संकटले विज्ञानलाई मात्र चुनौती दिइरहेको छैन, मानव सभ्यतामाथि पनि ठूलो संकट उत्पन्न गराएको छ । महाशक्तिहरू निरीह देखिएका छन् । बढ्दो पर्यावरणीय समस्याका कारण यस्तै नयाँनयाँ विपत् थपिए प्रकृतिमाथि विजय गर्ने भनिएका विज्ञान र प्रविधिको गति के होला ?

नेपाल सानो देश भए पनि उपर्युक्त विषयको गम्भीरताबारे हामीले विश्वलाई बुझाउन सक्छौं । त्यसका लागि पहिले नैतिक साहस र सन्तुलित पर्यावरण आर्जन गरौं । ठूलो तागत हुन्छ त्यसमा । नेपालले यतिखेर कुनै वादमा अल्झेर विकास गर्न सक्तैन । सबैभन्दा ठूलो वाद मानवतावाद हो । मार्क्सवाद, लेनिनवाद र माओवादभन्दा ठूलो व्यक्तिको स्वतन्त्रता र आपसी भाइचारा हो । विश्व रंगमञ्चमा नयाँ संसार कस्तो होला भनी अनेक कोणबाट बहस सुरु भएका छन् । हामीले पनि नेपाल र नेपालीको भविष्य कस्तो र कुन बाटोबाट अगाडि बढाउने भनी छलफल, बहस र चर्चा किन सुरु नगर्ने ?

प्रकाशित : भाद्र १०, २०७७ ०८:२५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कांग्रेस नवजीवनका लागि प्रस्ताव

मुलुकलाई राजनीतिक दिशा प्रदान गर्ने क्रममा कांग्रेसको दिशा भने अन्योलपूर्ण र अस्थिर भयो ।
नवौं महाधिवेशनदेखि तेह्रौं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा कांग्रेस पार्टीभित्र कांग्रेस नै अल्पमतमा पुग्ला भन्ने डर पलाउँदै छ ।
रामचन्द्र पौडेल

काठमाडौँ — म नेपाली कांग्रेसको राजनीतिक आन्दोलनमा लागेको झन्डै छ दशक भयो । यहाँसम्म आउँदा कांग्रेसको विगत, वर्तमान र भविष्यबारे मेरा आफ्ना दृष्टिकोणहरू निर्माण भएका छन् । यी दृष्टिकोणहरू अनुभवका आधारमा छन्, संघर्षबाट निर्माण भएका छन् । कांग्रेस सत्तामा हुँदा वा प्रतिपक्षमा, देशमा पार्टीहरू प्रतिबन्धित हुँदा वा खुला रहँदा- सबै राजनीतिक प्रक्रियामा म लोकतान्त्रिक योद्धा भएर अग्रणी मोर्चामा छु । 

लोकतान्त्रिक आन्दोलनका क्रममा होस् वा माओवादी आन्दोलनलाई शान्तिपूर्ण निकास दिने सन्दर्भमा, मैले कांग्रेस पार्टीको सिपाहीको हैसियतले पाएको जिम्मेवारी पूरा गरेको छु । यसै क्रममा देशमा भएका निर्वाचनमा पार्टीको सफलता र असफलताको साक्षी म छु । यिनै अनुभव, संघर्ष र संलग्नताका आधारमा भविष्यको कांग्रेसप्रति मेरो एउटा दृष्टिकोण निर्माण भएको छ । एक्काइसौं शताब्दीमा कांग्रेस कस्तो हुनुपर्छ ? कांग्रेसको आजको समस्या के हो ? र, कांग्रेसले आफ्नो पुरानो गौरवशाली इतिहासको पुनर्निर्माण कसरी गर्न सक्छ ?

मेरो मान्यता छ, कांग्रेसलाई पुरानो अवस्थामा पुर्‍याउन पार्टीको चौधौं महाधिवेशन एउटा अवसर भएर हाम्रा अगाडि आएको छ । कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशन देशको यस्तो राजनीतिक परिवेशमा हुन गइरहेको छ, जतिखेर देशमा कम्युनिस्ट सरकार छ । केन्द्रमा मात्र होइन, प्रदेश र स्थानीय निकायमा पनि कम्युनिस्टहरूको बाहुल्य छ । कम्युनिस्टहरूको बाहुल्यबाट लोकतन्त्रलाई बचाउँदै कांग्रेसलाई पुनः पुरानो गौरवशाली इतिहाससँग जोड्ने सूत्रबद्ध सुझावहरू म तल राख्न चाहन्छु ।

पार्टीमा सम्पूर्ण एकता

नेपाली कांग्रेस एकताबद्ध भएर अगाडि बढ्दा यसका विरोधीहरू सधैं पराजित भएका छन् । तर जबजब पार्टी एकतामा विभाजन, विघटन र अन्तर्घातले प्रश्रय पायो, कांग्रेस हार्‍यो । पार्टीमा अन्तर्घात भयो भनेर मात्र हुँदैन, अन्तर्घाती निर्माण हुने प्रवृत्ति, संस्कार र संस्कृतिको अन्त नभई कांग्रेसको पुनर्जीवन सम्भव छैन ।

कांग्रेस पार्टीलाई सम्पूर्ण रूपमा एकताबद्ध पार्न चुनौती नेतृत्वबाटै भयो । नेतृत्व आफ्ना कमजोरीले असुरक्षित भएको मानसिकतामा पुग्यो । गुट र गिरोह निर्माण गरेर नेताले आफ्नो सुरक्षाकवच तयार गरे । गुट, विभाजन र गिरोहलाई प्रश्रय नदिने नेता र कार्यकर्ता पार्टीमा लाखापाखा लागे । यहीँबाट पार्टीमा कार्यकर्तालाई न्यायपूर्ण सम्बोधन भएन भन्ने गहिरो चिन्ता विकसित भएको छ ।

कांग्रेस कार्यकर्ता पार्टीका ऊर्जा हुन्, निराशा र खिन्नता प्रकट गर्ने पार्टी कार्यकर्ताले पार्टी मिसनमाथि न्याय गर्न सक्तैनन् । त्यस्तै, नेतृत्व जतिसुकै ऊर्जावान् भए पनि कार्यकर्ता ऊर्जावान् भएनन् भने पार्टी र जनताबीचको सम्बन्ध चुँडिन्छ । एकातिर पार्टी नेतृत्वले नैतिक मान्यताहरू स्थापित गर्न नसकेर जनताको नजरमा पार्टी स्खलित भएको अवस्था छ, अर्कातिर कांग्रेस पार्टीको मिसनका निम्ति पनि पार्टी नेतृत्वले कार्यकर्ता र जनताबीच संवाद स्थापित गराउन नसक्ने अवस्था देखा परेको छ । कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनले अवसर दिएको छ, नैतिकतावान् पार्टी कार्यकर्ता र जनताबीच संवाद स्थापित गर्न सक्ने नेता चयन गर्ने ।

पार्टी कार्यकर्तालाई न्याय हुन्छ, पारदर्शी रूपमा कार्यकर्ताको मूल्यांकन गरिन्छ भनी विगतमा पनि नेताहरू अगाडि आए । तर पार्टीभित्र आफन्त, पैसाको चलखेल र भ्रष्ट चरित्रलाई प्रोत्साहन दिने काम पनि भएको गुनासा आए । पार्टीले अवसर दिँदा एक थरीलाई सधैं झोले कार्यकर्ता बनाउने र अर्का थरीलाई सधैं राज्यको सुविधाको स्थानमा पुर्‍याउनाले कार्यकर्तामा ऊर्जा नै मलिन भयो ।

नवौं महाधिवेशनदेखि तेह्रौं महाधिवेशनसम्म आइपुग्दा कांग्रेस पार्टीभित्र कांग्रेस नै अल्पमतमा पुग्ला भन्ने डर पलाउँदै छ । त्यसैले म तपाईंहरूसमक्ष प्रण गर्दछु, पार्टीमा न्यायपूर्ण र निष्पक्षतापूर्वक कार्यकर्ताको मूल्यांकनमा मेरो बाँकी जीवन समर्पण हुनेछ । मैले यसो भनिरहँदा पार्टीको आगामी महाधिवेशनमा मेरो उम्मेदवारी र जित–हारसँग मेरो यो अभियानको कुनै सरोकार हुनेछैन ।

पार्टीमा नवजीवन

नेपाली कांग्रेसले आफ्नो सात दशक लामो राजनीतिक यात्रामा थुप्रै राजनीतिक आन्दोलनहरूको नेतृत्व गर्‍यो । यो आरोह–अवरोहमा कहिले कांग्रेस एक्लै थियो भने कहिले अन्य राजनीतिक पार्टीहरूसँग मिलेर मुलुकलाई नयाँ राजनीतिक दिशा दिने काम भयो । मैले पनि कहिलेकाहीँ त मेरो पुस्तामा एक्लोजस्तो अनुभव गर्नुपर्‍यो । मुलुकलाई राजनीतिक दिशा प्रदान गर्ने क्रममा कांग्रेसको दिशा भने अन्योलपूर्ण र अस्थिर भयो । कुनै पनि पार्टी नवजीवनका लागि त्यो पार्टीको वैचारिक धरातल के हो भन्ने प्रश्न उठ्छ । कांग्रेस पार्टीको नवजीवनका लागि यतिखेर उठेका केही मूलभूत प्रश्न छन्, जसको छिनोफानो नगरी कांग्रेस एकताबद्ध हुन सम्भव छैन, अनि त्यो नभई यसले नवजीवन पनि पाउँदैन ।

नवजीवनको पहिलो सर्त हो, वर्तमान संविधानलाई कांग्रेसले हेर्ने दृष्टिकोण । वर्तमान संविधान कांग्रेस नेता गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा भएको जनआन्दोलनको कारण सम्भव भएको हो । दोस्रो, यो संविधान कांग्रेस सभापति सुशील कोइराला प्रधानमन्त्री भएको समयमा जारी भयो । अर्थात्, आन्दोलन र त्यसको संवैधानिक वैधानिकता दुवै कांग्रेसको नेतृत्वमा भएकाले सम्पूर्ण कांग्रेसजनलाई यो प्राप्तिमा गौरव हुनुपर्ने हो ।

अहिले कांग्रेस कम्युनिस्टको पछाडि लाग्यो भन्ने आरोप पार्टीभित्र भुसको आगोजस्तो छ । यो आगो निभाउन भावी दिनमा कांग्रेसको कम्युनिस्टसँगको सम्बन्ध कहाँसम्म र कस्तो हुनेछ भनी लक्ष्मणरेखा कोर्नुपर्ने र स्पष्ट गर्नुपर्ने समय आएको छ ।

मेरो दृष्टिमा कांग्रेसमा सैद्धान्तिक विचलन आउनुको कारण कतिपय साथीहरूमा रहेको सैद्धान्तिक स्पष्टताको अभाव पनि हो । माथिका विषयहरू जस्तो संघीयता, समावेशिता, लोकतान्त्रिक समाजवाद र गणतन्त्रको विषयमा सैद्धान्तिक निष्ठा प्रदर्शन गर्ने र वर्तमान संविधानलाई अंगीकार गर्ने हो भने कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनले अपार अवसर प्रदान गरेको छ । पार्टीका राजनीतिक सिद्धान्तहरूलाई सूत्रबद्ध गरेपछि कस्तो आर्थिक मोडल र कांग्रेसको समृद्धिको लक्ष्य कहाँ र कसलाई भन्ने प्रश्न उठ्छ । बीपीलाई अनुसरण गर्दै मैले भन्नुपर्दा, ‘कांग्रेस किसानको पार्टी, मजदुरको साथी हो ।’ कांग्रेस गाउँको विकास गर्ने पार्टी हो । यही विकासको मूलमन्त्र कांग्रेसको रहनेछ । र, यसमा राज्य र निजी क्षेत्रको भूमिकालाई स्थानीय निकायहरूसँग समन्वय गरी समृद्धिको यात्रा अगाडि बढाइनेछ ।

‘कांग्रेस आवाजविहीनको आवाज हो’ र ‘कांग्रेस राज्यमा पहुँच नभएकाहरूको आशा र भरोसाको केन्द्र हो ।’ यही नारा कांग्रेसको सपना हो । यही मिसन कांग्रेसको नेपाल नवनिर्माणको मिसन हो ।

राज्य र नागरिक

राज्यको चरित्र लोकतान्त्रिक मात्र भएर पुग्दैन । कांग्रेसका सबै आन्दोलनहरू लोकतन्त्रलाई सुरक्षित राख्न र निर्वाचित सरकार निर्माणमा केन्द्रित भए । आगामी दिनमा कस्तो लोकतन्त्र भन्ने प्रश्न विश्वसामु छ । कांग्रेसको लोकतन्त्रको परिभाषामा कानुनी शासन र पारदर्शी सरकार छ । देशको अनेकतालाई एकतामा जोड्ने माध्यम समावेशी लोकतन्त्र हो भने समृद्धिको यात्रा पनि समावेशी विकासबाट सम्भव छ । कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनबाट नयाँ कांग्रेसको उद्घोष हुनेछ, जसमा देशभित्रै युवाहरूको पाखुरालाई देश विकासको पाखुरा बनाइनेछ । ‘युवाको पाखुरा देश निर्माणको सबल खम्बा’ भन्ने नारा कांग्रेसको चौधौं महाधिवेशनबाट अभियानका रूपमा अगाडि बढ्नेछ । यसबाहेक हाम्रा मान्यता र कार्यक्रमहरू यस प्रकार हुनेछन् :

  • समृद्धिको आधार : पहिले सबै बाँचौं, अनि समृद्धिका लागि प्रतिस्पर्धा गरौं । कृषि क्रान्ति, पर्यटनको विस्तार, ऊर्जाशक्तिको विकास र साना तथा मझौला उद्योगको सञ्जाल समृद्धिका मूल आधार हुन् ।
  • हाम्रो बसोबास : गाउँमै बसौं–बसौं बनाऔं । गाउँमै रोजगारी र आम्दानी, गाउँ–गाउँमै गुणस्तरीय शिक्षा र स्वास्थ्य सेवा पुर्‍याऔं । स्वच्छ पर्यावरण होस्, जनतालाई सुरक्षित आवासका लागि बस्ती सुधार कार्यक्रम अगाडि सारौं ।
  • व्यवस्थाको प्रश्न : सत्तरी वर्षको संघर्षका कारण बहुलवादमा आधारित संसदीय समावेशी प्रणाली, लोकतन्त्रका मूल्य–मान्यतामा आधारित समाजवाद भनेर व्यवस्थाको टुंगो लागिसकेको छ । यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन आवश्यक छ । बारम्बारको नयाँ–नयाँ प्रयोग देशले धान्न सक्तैन ।
  • विश्व व्यवस्था : युरोप–अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमी र रुस–चीन नेतृत्वको पूर्वीय गरी दुई ध्रुवमा विभक्त विश्व व्यवस्थामा नेपाल कतै संलग्न नहुने असंलग्न नीतिमा चल्नुपर्छ ।

(मंगलबार प्रकाशित हुने कान्तिपुरको प्रिन्ट संस्करणबाट ।)

प्रकाशित : श्रावण २६, २०७७ १८:५२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×