नीतिनिर्माण तहमा महिला- विचार - कान्तिपुर समाचार

नीतिनिर्माण तहमा महिला

सन् २०१६ मा संसारभरिका राष्ट्रिय व्यवस्थापिका वा संसद‌मा औसतमा २३.०२ प्रतिशत महिला रहेकामा सन् २०१९ मा त्यो बढेर प्रतिशत २५ पुग्यो ।
ऋद्धि धौभडेल अमात्य

राजनीतिक नीतिनिर्माण तहमा पुरुषहरूको पकड र वर्चस्व कायमै रहे पनि महिलाहरूको सहभागिता क्रमशः बढ्दै छ । विश्व इतिहास पल्टाउँदा देखिन्छ, निर्वाचनमा मत हाल्ने अधिकार महिलालाई सर्वप्रथम आइल अफ म्यानले सन् १८८१ मा र त्यसपछि तत्कालीन बेलायती उपनिवेश न्युजिल्यान्डले सन् १८९३ मा दिएका थिए ।

मताधिकार पाए पनि संसद्को निर्वाचनमा निर्वाचित हुन भने महिलाले अरू १४ वर्ष कुर्नुपर्‍यो । सन् १९०७ मा तत्कालीन रुसी साम्राज्य मातहत रहेको ग्रान्ड डची अफ फिनल्यान्डमा सम्पन्न संसदीय निर्वाचनमा विश्व इतिहासमा पहिलोपटक एउटी महिला पनि विधायक/सांसद बन्न सफल भइन् ।

रुस आफैंभित्र भने महिलाहरूले मताधिकार सन् १९१७ को अक्टोबर क्रान्तिलगत्तै पाएका थिए, जबकि संयुक्त राज्य अमेरिकामा पहिलो विश्वयुद्ध समाप्त भएपछि, सन् १९२० मा मात्र प्रदान गरिएको थियो (सायद विश्वयुद्धको बेला युद्धमैदानमा खटाइएका पुरुषहरूको ठाउँमा महिलाहरूले कलकारखाना चलाएर नदेखाएका भए अमेरिकामा महिला मताधिकार अझै टाढाको विषय हुन सक्दथ्यो ।) बेलायतले सन् १९१८ मा महिलालाई मताधिकार दिँदा महिलाको उमेर ३० वर्ष कटेको हुनैपर्ने सर्त थियो भने, जर्मनी (सन् १९२८) मा उमेरको हद कम्तीमा २१ वर्ष हुनैपर्ने प्रावधान थियो । महिलालाई मताधिकार दिने पछिल्लो देश साउदी अरब बनेको छ । त्यहाँ सन् २०१५ डिसेम्बरमा सम्पन्न नगरपालिका चुनावमा महिलाहरूले पहिलोपटक मतदान गरेका थिए । तर जे होस्, आज एक शताब्दीपछि संसारभर राजनीतिक नीतिनिर्माण तहमा महिला उपस्थिति र प्रभाव बढ्दै छ ।

सन् २०१६ मा संसारभरिको आँकडा हेर्दा देखियो, राष्ट्रिय व्यवस्थापिका वा संसद्मा २३.०२ प्रतिशत महिलाहरू रहेकामा सन् २०१९ मा त्यो बढेर प्रतिशत २५ पुग्यो । तीन दशक अगाडिदेखिको आँकडा हेर्‍यौं भने महिलाहरूको त्यो प्रतिशत सो अवधिमा दोब्बर बढेको प्रस्ट देखिन्छ । देशैपिच्छेको तस्बिर हेर्ने हो भने कुनै बेलाको जर्जर एवं जातीय गृहयुद्धले ध्वस्त भइसकेको अफ्रिकी देश रुवान्डा सबैभन्दा अगाडि देखिन्छ । हुटु तथा तुत्सीहरूको आपसी द्वन्द्वमा लाखौंले ज्यान गुमाएको त्यो देशको व्यवस्थापिका (संसद्) मा ६४ प्रतिशत महिलाहरू सांसद छन् । रुवान्डाले तीव्रतर गतिमा काँचुली फेर्दै छ । त्यसपछि क्रमशः दोस्रो र तेस्रो स्थानमा बोलिभिया (५३ प्रतिशत) र क्युबा (४९ प्रतिशत) छन् । प्रजातन्त्रको जननी मानिएको बेलायतमा भने केवल ३२ प्रतिशत सांसदहरू महिला छन् । प्रजातन्त्रको माला जपेर नथाक्ने संयुक्त राज्य अमेरिकामा त्यो प्रतिशत केवल १९ छ । ‘संसारको सबैभन्दा ठूलो प्रजातन्त्र’ भनिएको भारतमा १२ प्रतिशत महिला सांसद छन् (सन् १९९० मा त्यो ५ प्रतिशत मात्र थियो), जबकि हाम्रो अर्को छिमेकी चीनमा त्यो प्रतिशत ठ्याक्कै दोब्बर (२४) छ । उदारतातिर लम्किँदै गइरहेको मुस्लिम देश इरानमा समेत कुल सांसदमध्ये ६ प्रतिशत विधायकहरू महिला छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७७ १०:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सीमामा निर्बाध आउजाउ

नेपालीहरु तरकारी तथा खाद्यान्न किन्न भारत जान्छन् भने भारतीयहरु रासायनिक मल तस्करी गर्न र मदिरा सेवनका लागि लुकीछिपी नेपाल आउने गर्छन् ।
प्रदेश ब्युरो

बुटवल — बर्दियाको गुलरिया–१० का ६५ वर्षीय सत्यनारायण लोध भारतको चित्तलहवा पुगेर औषधि उपचार गर्छन् । त्यसका लागि उनी छोरासित आउजाउ गर्छन् । सीमामै बसोबास छ । उनका अनुसार भारतमा उपचार सस्तो भएकाले टोलका अधिकांश सीमापारि जाने गरेका छन् । उपचारका लागि भनेपछि सीमामा तैनाथ सशस्त्र प्रहरीले जान दिने गरेको स्थानीय दीपु चौधरीले बताए ।

पश्चिम नवलपरासीस्थित पाल्हीनन्दन–१ का मनोज हरिजन प्रत्येक मंगलबार सीमावर्ती भारतीय महाराजगन्जको ठुटीबारीमा लाग्ने हाटमा जाने गरेका छन् । यहाँभन्दा सस्तो तरकारी पाइने भन्दै उनले स्थानीयसँगै जाने गरेको बताए । ‘सब्जी, चामल नेपालमा महँगो छ,’ उनले भने, ‘गरिब आदमी महँगो सामान खरिद गर्न सक्दैन ।’ उनका अनुसार यहाँ ५० रुपैयाँ प्रतिकिलो पर्ने तरकारी भारतीय बजारमा २० रुपैयाँमा पाइने गरेको छ । सुरक्षाकर्मीले रोक्ने कोसिस गर्दा विभिन्न बहाना बनाएर खेत, कुलो तथा नहरको बाटो हुँदै जाने गर्छन् । नेपालीहरू तरकारी तथा खाद्यान्न सामान किन्नका लागि भारत जान्छन् भने भारतीयहरू रासायनिक मल नेपालतर्फ तस्करी गर्न र मदिरा सेवनका लागि लुकीछिपी नेपाल आउने गर्छन् ।

बर्दियामा भारतबाट सुर्तीजन्य पदार्थ, चिनी र कपडा दिनहुँ भित्रिने गरेको छ । भारतीयहरू यस्ता सामान सहजै नेपालमा आएर बेचेर फर्किन्छन् । यस्ता गतिविधि जमुनी, गणेशपुर, मथुराहरिद्वार, ताराताल, धनौरा, कोठियाघाट र राजापुर नाकामा दिनहुँ बढ्दै गएको स्थानीय स्रोतले बतायो । नागरिक समाज बर्दियाका अध्यक्ष बालकृष्ण वलीले भारतबाट दैनिक लुकीछिपी दर्जनौं मानिस आउजाउ गर्ने गरेको बताए । भारतीयले ल्याउने मल लिन सीमामा सयौं किसानले हानथाप गर्दा कोरोना संक्रमणको जोखिम बढेको उनको भनाइ छ ।

कोरोना भाइरसका कारण नेपाल–भारत सीमा नाका बन्द गरिए पनि सुरक्षा निकायले कडाइ नगरेका कारण खुलेआम आउजाउ गर्नेको संख्या बढ्दै गएको स्थानीयको आरोप छ । तर, प्रमुख जिल्ला अधिकारी लीलाधर अधिकारी भारतमा तरकारी किन्न गएकालाई पनि क्वारेन्टाइनमा राखिएको दाबी गर्छन् । ‘सीमामा निकै कडाइ गरेकाले घुसपैठ हुन सकेको छैन,’ उनले भने, ‘गत जेठ महिनायता भारतबाट आएका ७ हजार ४ सय ३३ जनालाई नियन्त्रणमा लिई क्वारेन्टाइनमा राखिएको थियो ।’

पश्चिम नवलपरासीमा मुख्य नाका र छोटी भन्सारमा सुरक्षा व्यवस्था कडा छ । तर, करिब २८ किलोमिटर लामो सीमा क्षेत्रमा रहेका जंगल, कुलेसो र खेतको बाटो हुँदै नेपाली र भारतीय आवातजावत गरिरहेका छन् । बिनास्वास्थ्य सतर्कता सीमा वारपार गर्दा कोरोना भाइरसको संक्रमण सीमावर्ती क्षेत्रमा फैलिने उच्च जोखिम छ । शनिबार मात्रै सीमावर्ती पाल्हीनन्दनमा एउटै गाउँका २० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । जो भारत र नेपाल आवतजावत गरिरहेका मानिसहरू भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ । सीमा नाकामा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको भए पनि स्थानीय विभिन्न बहाना बनाउँदै सुरक्षाकर्मीको आँखा छलेर भारततर्फ जानेआउने गरेको पश्चिम नवलपरासीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी सागरमणि पाठकले बताए ।

किनमेल गर्न पारि

रूपन्देहीको मर्चवारी गाउँपालिका अध्यक्ष केशवनन्द बानियाँले अहिले कतैकतै खेतमा घाँस काट्ने बहाना बनाएर सिमानामा पुग्ने र लुकेर आवतजावत गर्ने घटना अलिअलि भए पनि पहिलाजस्तो नरहेको बताए । यसरी लुकेर आउजाउ गर्ने स्थानीय सीमावर्ती गाउँका बासिन्दा रहेको उनले बताए । ‘पहिले स्थानीय बासिन्दाबाहेक टाढाटाढाका व्यक्ति पनि भारतबाट नेपाल आउन खुला सिमानाबाट लुकेर आउने गर्थे,’ उनले भने, ‘अहिले हामीले पनि यसरी लुकेर आउजाउ गर्न रोकेका छौं । पहिलाजस्तो लुकेर आउजाउ हुँदैन ।’ रूपन्देहीका सशस्त्र प्रहरी उपरीक्षक तेज पोखरेलले नेपालीलाई भारतबाट आउन मूल नाकाबाटै अनुमति दिन थालिएपछि चोरी नाका र खुला सिमानाबाट लुकेर नेपाल छिर्ने क्रम नियन्त्रण भएको दाबी गरे ।

कपिलवस्तुको तौलिहवाका एक व्यवसायी सीमाको मर्यापुर नाका हुँदै भारतीय बजार नौगढ गएर किनमेल गरेर फर्के । उनीजस्तै मायादेवी गाउँपालिका, भैंसकुण्डाका अर्का व्यक्ति भारतीय बजार बर्डपुर पुगेर मोबाइल किनेर आए । कोरोना हटस्पट नौगढ र सोहरतगढ पुगेर आएका उनीहरू अहिले गाउँघरमा निर्बाध घुमफिर गरिरहेका छन् । संक्रमण बढिरहेका सीमावर्ती भारतीय सहरबजारमा नेपालीको आवतजावत सहज भइरहेको छ । मुख्य नाका बन्द भए पनि स–साना नाकाबाट साइकल र मोटरसाइकल लिएर स्थानीय सहजै यताउता गर्छन् ।

सीमामा खटिएका सुरक्षाकर्मी पनि चुपचाप बसेका छन् । उनीहरू चर्को वर्षा र घामका कारण प्रभावित भएका छन् । उनीहरू उँचो ठाउँ र छहारी खोजेर साँघुरिएका छन् । ‘खुला सीमा छ,’ एक सुरक्षा अधिकारीले भने, ‘जति गरे पनि रोक्न सकेका छैनौं ।’ सीमाको भारतीय सोहरतगत र बढनी बजारका केही क्षेत्रमा कोरोना भाइरस संक्रमित पाइएपछि भारतीय प्रशासनले बस्ती नै सिल गरेको छ । तर, त्यही आसपास नेपाली पुग्ने गरेका छन् ।

तर, प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीर्घनारायण पौडेलले सीमा क्षेत्रमा निकै कडाइ गरेको बताए । उनले भने, ‘भारतबाट आउनेलाई होल्डिङ सेन्टरमा पठाइरहेका छौं ।’ होल्डिङ सेन्टरमा आएकालाई नियमअनुसार जुन जिल्लाका हुन्, सम्बन्धित स्थानीय तहलाई बुझाउने गरिएको छ । अहिलेसम्म होल्डिड सेन्टर हुँदै १० हजारभन्दा बढी नेपाली भारतबाट भित्रिएका छन् । जिल्लामा १ हजार ४५ जना कोभिड–१९ संक्रमित छन् । सक्रिय केस २ सय ४ छ । दुई जनाको मृत्यु भएको छ । प्रदेश ५ मा सबैभन्दा बढी संक्रमित हुने जिल्लामा कपिलवस्तु पर्छ ।

मूल नाकामा घुइँचो

रूपन्देहीको सुनौली मूल नाकाबाट भन्सारमा जाँचपासको काम भन्दै कार्ड भिरेर बिहानदेखि साँझसम्म ओहोरदोहर हुने गरेको छ । भारतीय भन्सार एजेन्ट संघ र भारतीय ट्रान्सपोर्ट कम्पनीका तर्फबाट जारी गरिएका कार्ड भिरेर भारतीय नागरिक सहजै नेपाल प्र्रवेश गर्ने गरेका हुन् । घाँटीमा कार्ड भिरेको देखेपछि सीमामा तैनाथ सुरक्षाकर्मीले पनि खासै सोधखोज गर्दैनन् ।

भैरहवा भन्सार क्लियरिङ एजेन्ट संघका अध्यक्ष असिम न्यौपानेले विभिन्न कम्पनीका प्रतिनिधि र मजदुरसमेत गरेर दैनिक ३/४ सय भारतीय नागरिक नेपालतर्फ छिर्ने गरेको दाबी गरे । ‘भैरहवा भन्सारमा नेपालीभन्दा भारतीय नागरिककै भीड बढी देखिन्छ,’ उनले भने, ‘यस खालको आवागमनलाई नियन्त्रण गरिनुपर्छ ।’

सीमावर्ती इलाका प्रहरी कार्यालय बेलहियाका अनुसार भारतबाट घर फर्किने नेपालीको संख्या पछिल्ला दिनमा दैनिक १ सयभन्दा कम छ । नेपालबाट भारततर्फ जानेको संख्या पनि दैनिक ५०/६० छ । भन्सारमा जाँचपास र अन्य कामले नेपाल आउने भारतीयको संख्या पहिलाकै तुलनामा सरदर दैनिक एक सयको हाराहारीमा रहेको प्रहरी निरीक्षक ईश्वरी अधिकारीले बताए ।

-माधव ढुंगाना (भैरहवा), नवीन पौडेल (नवलपरासी पश्चिम), मनोज पौडेल (कपिलवस्तु) र कमल पन्थी (बर्दिया)

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७७ १०:२७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×