विस्मृत योद्धा- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

विस्मृत योद्धा

समिता कोइराला बराल

पञ्चायतको निर्दलीय निरङ्कुशताविरुद्ध सशक्त र सशस्त्र नायकत्व गर्नुभएका केशव कोइरालाको हत्या भएको दिन हो, साउन ३१ । चार दशकअघि २०३१ सालमा उहाँलाई महोत्तरीको मटिहानीमा गोली हानिएको थियो ।

उहाँले त्यस अवस्थामा पानी माग्दा उल्टै बन्दुकको नाल मुखमा कोची छातीमा बुट बजार्दै, शरीरमा चक्कुले चिरी नुन–चुक लगाई ‘प्रजातन्त्रको बिगुल फुक्ने तैं होस्’ भन्दै गोली प्रहार गरिएको थियो । त्यति बेला उहाँ, मेरा पिता, २४ वर्षको हुनुहुन्थ्यो भने मेरी आमा गुणकुमारी १७ वर्षकी ।

पूर्वी पहाडी जिल्ला ओखलढुंगाको रातमाटे–१, छहरे कोइराला गाउँमा पिता पं. भवनाथ कोइराला र माता लालकुमारीको कोखबाट २००७ साल असार ३१ मा उहाँको जन्म भएको थियो । घरमै पिता र दाजुहरूबाट प्रारम्भिक शिक्षा लिएपछि माथिल्लो शिक्षा आर्जनका लागि उहाँ जनकपुरको संस्कृत विद्यालय ज्ञानकूपमा प्रवेश गर्नुभयो । त्यहीँ बस्दा उहाँको सम्पर्क नेपाली कांग्रेसका नेता बोधप्रसाद उपाध्याय, सरोज कोइराला, महेन्द्रनारायण निधिसँग भयो । तत्पश्चात् उहाँले आफ्नो राजनीतिक यात्राको प्रारम्भ गर्नुभयो ।

राजा महेन्द्रले २०१७ साल पुस १ गते शिशु प्रजातन्त्रको हत्या गरी निरङ्कुश निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था लागू गरेपश्चात् नेपाली कांग्रेसले प्रजातन्त्र र बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापनाका लागि हजारौं युवा विद्यार्थीलाई आन्दोलनमा समाहित हुन आह्वान गरेको थियो । जनकपुरमा बस्दै गएपछि निर्भीक केशव कोइरालाले २०२१ सालमा छात्र संघको सदस्य भई प्रजातन्त्रको पक्षमा काम गर्न थाल्नुभयो । संगठन निर्माणमा कुशल उहाँले छोटो समयमै पूर्वी पहाडका सोलु, ओखलढुंगा, खोटाङ, रामेछाप, सिन्धुली र तराईका जनकपुर, महोत्तरीलगायतमा आफ्नो प्रभाव जमाउन थाल्नुभयो । संगठनप्रति उहाँको वफादारी र लगनशीलता कांग्रेसजनमा पनि सदैव चर्चाको विषय बन्ने गर्थ्यो । अध्ययन र राजनीतिलाई सँगसँगै अघि बढाउँदै उहाँले तरुण दलमा सक्रिय भई कार्य गर्नुभयो ।

राष्ट्रिय मुक्ति आन्दोलनलाई जीवनको पर्याय ठानी काम गर्न थाल्नुभयो । आफ्ना नेता दुर्गानन्द झाको हत्यापछि उहाँ झन् संघर्षमा होमिनुभयो । भारतमा निर्वासित भई बस्नुभएका बीपी कोइरालाको सम्पर्कमा रही तरुण दलद्वारा प्रकाशित पुस्तक, लेख, रचना, पर्चा र पम्प्लेटहरू आफ्नो कार्य क्षेत्रमा पठाउने गरिरहनुभयो । उहाँले राजनीतिका साथै साहित्यिक जीवनलाई पनि अघि बढाउँदै लानुभएको थियो । प्रजातन्त्रका पक्षमा अनेकौं साहित्यिक कार्यक्रम गराउने र ‘के काइदा’ उपनामले परिचित उहाँका हस्तलिखित डायरी र कविताहरू परिवारसँग अझै सुरक्षित छन् । युवा जागरण अभियानमा सदैव अग्रणी भूमिकामा रहेकाले केशव कोइराला तत्कालीन पञ्चायत व्यवस्थाका पृष्ठपोषकहरूलाई निकै बाधक बनिरहनुभएको थियो । २०२७ सालपछि निरङ्कुश व्यवस्थाविरुद्ध आन्दोलनकारी शक्तिहरूको मोर्चाबन्दी कसिलो हुँदै गएपछि उहाँसहित थुप्रै युवालाई गिरफ्तार गरी राजकाज मुद्दा लगाएर पटक–पटक जेल चलान गरियो । जलेश्वर जेल हुँदै ओखलढुंगा र काठमाडौंको केन्द्रीय कारागारमा एक वर्षसम्म जेल जीवन बिताउन बाध्य पारियो । तर पनि उहाँले हार मान्नुभएन र छुटेपछि सशस्त्र आन्दोलनका लागि फौजी दस्ता तयार पार्न लाग्नुभयो ।

आफूले तयार पारेका फौजी साथीहरूलाई राजनीतिक रूपले पूर्ण प्रशिक्षित बनाई भारतको फारबिसगन्जमा रहनुभएका नेता गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई भेट गराउन थाल्नुभयो । भरखरै जन्मिएकी छोरी र सुत्केरी श्रीमतीलाई समेत छाडी केशव कोइराला घरपरिवारभन्दा माथि उठी सदैव प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि लाग्नुभयो । त्यसै बखत भारतको मधुवनीमा निर्वासित भई काम गरिरहनुभएका आफ्ना नेता सरोज कोइरालाको २०३० कात्तिक २ गते षड्यन्त्रपूर्वक तत्कालीन शासकका नाइकेले हत्या गरेपछि उहाँ झनै आक्रोशित हुनुभयो र पञ्चायती शासकहरूको जरोकिलो मासेरै छाड्नुपर्छ भन्ने उद्घोषका साथ बीपी कोइराला र गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई भेटी हातहतियारसहित महोत्तरीको मटिहानीतर्फ लाग्नुभयो । त्यस क्षेत्रमा नेपाली कांग्रेसको संगठन निर्माणमा सदैव बाधक रहेको मटिहानीस्थित प्रहरी चौकीलाई ध्वस्त पार्न उहाँको नेतृत्वमा प्रजातान्त्रिक योद्धाहरूले आक्रमण गरे । सोही आक्रमणमा प्रहरीको निसाना बनी केशव कोइरालाले शहादत प्राप्त गर्नुभयो ।

प्रजातन्त्रको पुनःस्थापनाको महायज्ञमा थुप्रै वीर सपूतहरूले जीवन उत्सर्ग गरे । लखन थापादेखि २०४६ सालसम्ममा दुर्गानन्द झा, सरोज कोइराला, राम–लक्ष्मण, लीला ठगी, खगेन्द्र, पेशल दाहाल, गोकर्ण कार्की, महेश कोइराला, क्या. यज्ञबहादुर थापा, अगमुनि राई, भीमनारायण श्रेष्ठ, शिवचन्द्र मिश्र, मिथिलेश दुवे, अम्बरबहादुर खड्का, तेजबहादुर राई, भरत गोपाल झा, जानकी देवी, मुनेश्वरी देवी, नेत्र घिमिरे, ऋषि देवकोटा अजाद, दुर्गा सुवेदी, दलबहादुर रजन, वीरेन्द्र राजवंशी, रामनाथ दाहाल, नेत्र कुइँकेल, यादवनाथ आलोक, रामप्रसाद चौधरीलगायत सयौं सपूतको नाम यो सूचीमा छ । तर, तिनैको रगतले सिञ्चित भूमि नेपालमा जबदेखि प्रजातन्त्रको पुनर्बहाली भयो, तबदेखि सहिदहरूलाई मञ्चमा श्रद्धाञ्जली अर्पणका दुई शब्दसमेत महँगो पर्न थाल्यो । आफ्ना नेता र आफ्नै साथीहरू मन्त्री, प्रधानमन्त्री बने तर त्यत्रो बलिदान गरेका साथीहरूलाई राष्ट्रिय सहिद घोषणा गर्न सकेका छैनन् । जबकि २०५१ चैतमा राजनीतिपीडित सहायता समितिले आफ्नो पूर्ण प्रतिवेदनमा सहिदहरूको नामावली प्रकाशित गरिसकेको छ । उक्त समितिको अध्यक्षमा कृष्णप्रसाद भट्टराई, सदस्य राधाकृष्ण मैनाली र सदस्यसचिवमा ओमकारप्रसाद श्रेष्ठ हुनुहुन्थ्यो । त्यस्तै अन्य कमिटीबाट पनि प्रकाशित प्रतिवेदनको ठेली गृह मन्त्रालयमा वर्षौंदेखि थन्किरहेको छ । उक्त ठेलीलाई कार्यान्वयन गर्न कुनै राजनीतिक दलका प्रमुखले पनि उपयुक्त ठानेनन् । केही महिनाअगाडि ओली सरकारले किस्ताका रूपमा माथि उल्लिखितमध्ये केही र अन्य सहिदको नामावली राष्ट्रिय सहिदको सूचीमा दर्ज गर्‍यो । यसरी विभाजन गरी सहिद घोषणा गरिनुलाई अघोषित सहिदका परिवारजनले गम्भीरतासाथ लिएका छौं । सहिद कुनै राजनीतिक पार्टीका मात्र हुन् कि राष्ट्रका स्पन्दन ?

वर्तमान सरकारले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक मनन गर्नुपर्छ । राष्ट्रका लागि प्राण उत्सर्ग गर्ने सबैलाई राष्ट्रिय सहिदको सूचीमा राख्ने निर्णय नगर्दा तीप्रति सम्मान हुन सकेको छैन । साथै, आत्मसम्मानका साथ जीवनयापन गर्ने अवसरको खोजीमा भौंतारिरहेका सहिदका परिवारहरू आफ्नो परिवार सदस्यले प्रजातन्त्रका लागि बेकारमा ज्यान गुमाएछ भन्दै चुकचुकाएर बस्नुबाहेक अर्को विकल्प देखिएको छैन । असंख्य व्यक्तिको शहादतमा टेकेर विलासितामा रमाइरहेका प्रजातन्त्रवादीका अगाडि तिनले दयाका पात्र बन्ने धृष्टता कहिल्यै गर्नेछैनन् । घरको भित्तामा झुन्ड्याएको आफ्ना वीर परिवारजनको फोटोलाई टुलुटुलु हेरी राज्यको नियतलाई मूल्याङ्कन गरेर दिन बिताउनु नै उनीहरूको दिनचर्या हुनेछ । राजमार्गमा गाडीले किचेको वा गुन्डागर्दीमा मारिएको अनाम व्यक्तिलाई सहिद घोषणा गर्ने अहिलेको बजारी भीडमा केशव कोइरालाजस्ता प्रजातान्त्रिक योद्धाहरूको नाम इतिहासबाटै मेटाउन खोजिएको त होइन ?

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७७ ०८:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेकपा विवाद : ९ दिनपछि ओली-दाहाल संवाद

दुई अध्यक्षबीच संवादहीनता तोडिए पनि पार्टीभित्रको गतिरोधलाई कसरी समाधान गर्ने भन्नेबारे ठोस सहमति जुटेको छैन ।
बिनु सुवेदी

काठमाडौँ — नेकपा अध्यक्षद्वय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहालका बीचमा नौ दिनेदेखिको संवादहीनता तोडिएको छ । प्रधानमन्त्री निवास बालुवाटारमा बिहीबार करिब चार घण्टा भएको छलफललाई नेताहरूले अध्यक्षद्वय अडानबाट ‘रियलाइजेसन’ तर्फ उन्मुख भएको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।

यद्यपि पार्टीभित्रको गतिरोधलाई कसरी समाधान गर्ने भन्नेबारे दुई अध्यक्षबीच सहमति भइसकेको छैन ।

बैठकमा स्थायी कमिटी सदस्यहरू शंकर पोखरेल र जनार्दन शर्माले सहमतिका लागि भन्दै प्रस्तावहरू पेस गरेको र त्यसमा आफूले कुनै जवाफ नदिएको अध्यक्ष दाहालले बताएका छन् । ‘चार घण्टाको छलफल भए पनि बैठकमा ओलीजीसित त्यति लामो कुरा भएन, शंकर पोखरेल र जनार्दन शर्माले सहमतिका लागि भन्दै केही बुँदा पढेर सुनाउनुभएको थियो,’ बिहीबार साँझ काठमाडौंको थापागाउँमा प्रदेश ५ का आफूनिकट केन्द्रीय कमिटी सदस्यहरूलाई सम्बोधन गर्दै अध्यक्ष दाहालले भने, ‘सहमतिका लागि बैठकमा आउने कुरालाई मैले सकारात्मक रूपमा लिएको छु ।’

दाहालले बैठकमा भनेअनुसार पार्टी एकतालाई बलियो बनाउन स्थायी कमिटी बैठकमा जाने, अहिलेसम्मका कमीकमजोरीमा आत्मालोचना गर्दै त्यसलाई सच्याएर लैजाने, एकता प्रक्रिया जतिसक्दो छिटो पूरा गर्ने, अमेरिकी सहयोग निकाय मिलिनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) सँगको सम्झौतालाई सच्याएर अझै सुदृढ बनाएर लैजाने प्रस्ताव पोखरेल र शर्माको थियो । ‘तर उहाँ (पोखरेल) ले ल्यापटप हेरेर भन्नुभएको थियो, कुनै त्यस्तो लिखित प्रस्ताव आएन, मैले बैठक बस्ने कुरा सकारात्मक हो भन्ने जवाफ दिएको छु,’ दाहालले भने ।

बैठक बस्ने कुरा पनि ठोस रूपमा नआएको दाहालले बताए । ‘ओलीजीतिरका अरू नेताहरू स्थायी कमिटी बैठकमा जानुपर्छ भन्नेमै हुनुहुन्छ, उहाँ पनि आजचाहिँ बैठकमा जाने कि भन्नेसम्मको मनस्थितिमा देखिनुभयो,’ दाहालले भने, ‘जाने कि भन्नेसम्म मात्रै हो, ठोस कुरा भएको छैन ।’

महासचिव विष्णु पौडेल, पोखरेल र शर्मा बैठकमा केहीबेर बस्ने र केहीबेर अध्यक्षद्वयलाई एक्लै छोडिदिने गरिरहेका थिए । बैठकको सुरुवातमा स्थायी कमिटी सदस्य सुवास नेम्वाङ पनि केही बेर बसेर निस्किएका थिए । ‘म छलफल सफल पार्नुस् भन्ने शुभकामना दिएर निस्किएको हुँ,’ नेम्वाङले भने । सहमतिको बिन्दु पहिल्याउन दुवै अध्यक्ष टसको मस नभएपछि दोस्रो तहका नेताहरू सहमतिको विकल्प खोज्न छलफलमा जुटेका थिए । ओली पक्षीय नेताहरूले कान्तिपुरलाई दिएको जानकारीअनुसार केन्द्रीय कमिटीलाई महाधिवेशन आयोजक कमिटी बनाउने र त्यसको संयोजक दाहाललाई तोक्ने प्रस्ताव यसअघि गरिएको भए तापनि बिहीबारको बैठकमा त्यो विषयमा छलफल नभएको दाहालले बताएका छन् । महासचिव पौडेल र स्थायी कमिटी सदस्य पोखरेलले पछिल्लो समय बुधबार मात्रै अध्यक्ष दाहाललाई भेटेर केन्द्रीय कमिटीलाई महाधिवेशन आयोजक समिति बनाउने र त्यसको संयोजक दाहाल बस्ने गरी सहमति गर्न प्रस्ताव गरेका थिए ।

दाहालनिकट एक स्थायी कमिटी सदस्यका अनुसार अहिलेको परिस्थितिमा मंसिरका लागि प्रस्ताव गरिएको अर्ली महाधिवेशन त के, चैतमा हुने भनिएको महाधिवेशनसमेत हुन नसक्ने निष्कर्ष दाहाल–नेपाल पक्षको छ । त्यसैले ओली पक्षबाट आएको उक्त प्रस्तावमा दाहाल सकारात्मक भइनसकेको उनीनिकट स्रोतको भनाइ छ । ‘यस विषयमा दाहालले बुधबार नै रुचि नदेखाएकाले बिहीबार थप छलफल नभएको हुन सक्छ,’ एक स्थायी कमिटी सदस्यले कान्तिपुरसँग भने ।

वरिष्ठ नेता माधव नेपाल समूहका नेताहरूले पनि यही हालतमा महाधिवेशन हुन नसक्ने र ओलीले नै आफू सत्तामा रहुन्जेल महाधिवेशन हुन दिन्न भनेकाले यो जालझेलको अर्को पत्तोमात्रै हुन सक्ने निचोड निकालेका छन् । यही निचोड उनीहरूले दाहाललाई पनि सुनाएका छन् ।

गत साउन १८, १९ र २० गते दुई अध्यक्षबीच संवाद भए तापनि निचोडमा पुग्न सकेको थिएन । २१ गते अध्यक्ष दाहालसहित उनी पक्षीय सचिवालय सदस्यहरूले पत्रकार भेटघाटमा जतिसुकै खराब परिणाम पनि आउन सक्ने बताएका थिए । त्यसपछि सोही साँझका लागि तय भएको अध्यक्षहरूको छलफल रोकिएको थियो । अध्यक्षहरूका बीचमा लगातार छलफल हुने तर त्यसले कुनै निचोड निकाल्न नसक्ने हुँदा कार्यकर्ता झन् निराश हुने भएकाले यसरी ‘तारेख’ धाएझैं दिनदिनै निष्कर्षविहीन छलफल गर्नभन्दा केही समय रोकिएर सहमतिको विकल्पसहित संवाद थाल्नुपर्ने भन्दै दोस्रो तहका नेताहरू सक्रिय भएका थिए । ‘धेरै दिनदेखि अध्यक्षहरूका बीचमा भेटघाट भएको थिएन, त्यसलाई तोड्नका लागि वातावरण तयार भएको थिएन, त्यो वातावरण बनाउन हामी लागेका थियौं,’ स्थायी कमिटी सदस्य नेम्वाङले भने, ‘दुई अध्यक्ष बसेर हार्दिकतापूर्वक छलफल गर्नुभएको छ, अब सहमति गर्ने जिम्मा पनि उहाँहरूको नै हो ।’

दाहालका प्रेस संयोजक विष्णु सापकोटाले रोकिएको छलफल सुरु भए तापनि कुनै सहमति भने भइनसकेको बताए । ‘ठ्याक्कै यसै भन्ने निष्कर्ष त निस्किएको छैन,’ सापकोटाले भने, ‘अहिले देखिएका सबै समस्यालाई समाधान गर्ने दिशातर्फ छलफल उन्मुख भएको छ, शुक्रबार फेरि अध्यक्षद्वयका बीचमा कुराकानी हुन्छ ।’ ओलीलाई भेट्न जानुअघि दाहालले वरिष्ठ नेता नेपालसँग आफ्नै निवास खुमलटारमा संवाद गरेका थिए ।

साउन १३ गते प्रधानमन्त्री एवं अध्यक्ष ओलीले एकतर्फी स्थगित गरेपछि दाहाल पक्षीय स्थायी कमिटी सदस्यहरूको बैठकले अध्यक्ष दाहाललाई ओलीसँग वार्ता गरी सहमतिमा स्थायी कमिटी बैठक बोलाउन जिम्मेवारी दिएको थियो । त्यतिखेर पनि दाहालले सहमति नहुने संवादमा आफू नबस्ने बताएपछि १८ गते मात्रै वरिष्ठ नेता झलनाथ खनाल र स्थायी कमिटी सदस्य नेम्वाङसहित बैठक बसेको थियो । तर ती छलफल सकारात्मक भएका थिएनन्, बरु दुवै पक्षका नेताले आआफ्ना गुटका छुट्टाछुट्टै भेला गरेका थिए । त्यसैले दोस्रो तहका नेताहरूका बीचमा संवाद नभएसम्म अध्यक्षहरूबीचको संवादलाई रोक्ने निर्णय उनीहरूले गरेका थिए ।

धोकाधडी र बदला लिने काम मात्रै भयो : दाहाल

अध्यक्ष दाहालले अर्का अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीबाट धोकाधडी, षड्यन्त्र र बदला लिने काम मात्रै भएको गुनासो गरेका छन् । दाहाल–नेपाल निकटका प्रदेश ५ का केन्द्रीय सदस्यहरूको भेलालाई सम्बोधन गर्दै दाहालले अरूलाई छक्याएर, झुक्याएर आफूलाई ठूलो देखाउने ओलीको बानी रहेको र त्यसै कारण पनि पार्टी एकता प्रक्रियामा अवरोध आएको बताएका थिए । उनले ओलीले दुईमध्ये एक पदबाट राजीनामा दिनुपर्छ भन्ने आफ्नो पुरानो अडान यथावत् रहेको र बिहीबारको छलफलमा पनि त्यही कुरा दोहोर्‍याएको बताएका थिए ।

बैठकमा दाहालले कुनै पनि हालतमा पार्टी नफुट्ने भन्दै तल्लो तहका कार्यकर्ताका माझमा सन्देश प्रवाह गर्न पनि भेलामा आग्रह गरेका थिए । ‘पुराना विवाद यथावत् छन्, उहाँ, उहाँकै कुरामा हुनुहुन्छ,’ दाहालले भेलामा भने, ‘पार्टी एकताका लागि भनेर हामीले उहाँको लचकता पर्खिएर बसेका छौं ।’ उनले पार्टी बैठकबाट भाग्ने प्रवृत्तिले निकास निस्कन नसक्ने बताए ।

वरिष्ठ नेता माधवकुमार नेपालले स्वेच्छाचारी शासक बन्नकै लागि ओलीले पार्टी एकता गरेको बताए । ‘आफूलाई खास र शक्तिशाली प्रधानमन्त्री देखाउन ओलीजीले पार्टी एकता गर्नुभएको रहेछ, उहाँ अहिले कार्यकर्ताको मतको बलमा निरंकुश बन्दै जानुभएको छ,’ नेपालले भेलामा भने, ‘त्यतिखेर गलत नियतले पार्टी एकता गरेका रैछन् भनेर अहिले बुझ्दैछु ।’ सहभागी भए तापनि खनालले भने सम्बोधन गरेनन् ।

ओली पक्षले मदन भण्डारी फाउन्डेसनका नाममा तल्लो तहसम्म कार्यक्रम गरेर पार्टी फुटका लागि तयार हुन भनेपछि आफूहरूले पनि केन्द्रीय सदस्यहरूसँग छलफल गरेको नेताहरूले बताएका छन् । यसअघि बुधबार गण्डकी प्रदेशका केन्द्रीय सदस्यहरूसँग दाहाल–नेपाल पक्षीय सचिवालय सदस्यहरूले छलफल गरेका थिए । उक्त छलफलमा दाहालले पार्टी कुनै पनि हालतमा नफुट्ने भएकाले ढुक्क रहन आग्रह गरेका थिए ।

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७७ ०८:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×