सूत्रवचनको नीरस रीत- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सूत्रवचनको नीरस रीत

ओली र उनको अध्यक्षतामा रहेको पार्टी नेकपाका समस्याबारे सो पार्टीका बौद्धिक नेताले गरेका टिप्पणीबारे पनि सोच्नुपर्ने भएको छ ।
उज्ज्वल प्रसाईं

धेरै पुरानो घटना होइन । निजी विद्यालयमा बिहान नियमित हुने ‘एसेम्बली’ नामको कर्मकाण्ड सकेर सबै शिक्षक एउटै कोठामा भेला भए । तोकिएको कक्षामा जानुअघि चक, डस्टर र हाजिरपुस्तिका लिए । आफ्नो पनि हाजिर जनाउनलाई टेबलमा राखिएको ठूलो खातामा हस्ताक्षर गरे । केही शिक्षक कक्षातिर हिँड्न थाले, अरू कुशलक्षेम गर्न थाले ।

अंग्रेजी अध्यापन गर्ने अलि पाको उमेरका शिक्षक हातमा हाजिरपुस्तिका बोकेर पर्खालमा झुन्ड्याइएको पात्रोमा टोलाउन थाले । यत्तिकैमा नेपाली शिक्षक कोठामा प्रवेश गरे । उनको अनुहारमा थकान र अनिद्रा देखिन्थ्यो । हिँडाइको चालमा पनि उस्तै दिक्दारी । बिहानी ‘एसेम्बली’ छुटाएका उनी ढिलो आइपुगे ।

कक्षामा नगइसकेका कुनै एक सहकर्मीले सोधे, ‘सर, आज ढिलो आउनुभो । थाकेको जस्तो पनि देखिनुहुन्छ नि । के भयो ?’ नेपाली सरले यसो चस्मा उठाउँदै भने, ‘आज रातभरि सुत्न पाइएको छैन । बिदा लिऊँ भन्ने लागेको थियो तर के दिक्दार भएर घरै बसिरहनु भनेर हिँडें । निस्किन ढिलो भएको थियो ।’ उनले त्यसो भनेपछि सबैको ध्यान उनीतर्फ मोडिनु स्वाभाविक थियो । अंग्रेजी सरले एकनिमेष नेपाली सरतर्फ पुलुक्क हेरे अनि पूर्ववत् पात्रोमा टोलाइरहे । अरू सहकर्मीबाट राति सुत्न नपाउनुको कारण सोधनी भयो ।

नेपाली सरले भने, ‘घरमा डाका लाग्यो ।’ डकैतीको खबर खासै नसुनिने ठाउँमा यो सुनेर सहकर्मीहरू अचम्मित भए र अंग्रेजी सरबाहेक सबै उनीनजिक गएर घटनाबारे थप प्रश्न गर्न थाले । उनले भने, ‘हातहतियार बोकेका आठ–दस जना लठैत पसेर घरमा भएका जिन्सी र पैसा लैजान खोजे । पैसा, सुनचाँदी धेरै थिएन, हुने कुरै भएन । अरू निकाल् भनेर जबर्जस्ती गर्न खोज्दा प्रतिवाद गरें, घम्साघम्सी भयो । मलाई मुड्क्याए । शरीर दुखेको छ, मन बेचैन छ ।’ सबै सहकर्मी दुःखी हुँदै उनीसँग थप संवाद गर्न थाले । कतिपयले सान्त्वना दिए । प्रहरीलाई खबर गरे–नगरेकोबारे सोधे । कतिलाई नेपाली सरको टोलमा डकैती पहिले कहिले भएको थियो भनेर जान्ने मन भयो । अलि बोलक्कडले आफूले सुनेका पुराना घटना दोहोर्‍याए । पात्रोमा टोलाइरहेका अंग्रेजी सरले पनि घटना वृत्तान्त पूरै सुने, अरू शिक्षकका राय पनि सुने अनि दुई टुक्रा चक टिपेर खासै वास्ता नगरेको स्वरमा केवल एक वाक्य बोले, ‘डाकाहरूको बानी यस्तै हो ।’ त्यति भनेर उनी लुरुलुरु कक्षातर्फ हिँडे ।

पाका सहकर्मीको उद्गार सुनेपछि सबै तन्नेरी शिक्षकहरू एक छिन चुप रहे । धेरै बेर चुप बस्न नसकेका सबैभन्दा तन्नेरी शिक्षक अंग्रेजी सरको ‘फाइनल स्टेटमेन्ट’ दोहोर्‍याउँदै गलल हाँसे । यसअघिका अन्य धेरै अनौपचारिक गफ पनि यस्तै खाले ‘वान लाइनर’ ले टुङ्ग्याउने गरेकाले त्यही दोहोरिएकामा हाँसेका थिए तन्नेरी शिक्षक । अरू पनि बिस्तारै हाँसोमा सरिक भए । डकैतीको कहर भोगेका नेपाली सर भने हाँस्नु कि नहाँस्नुको दोमनमै रहे । अंग्रेजी सरको भनाइबाट लगभग त्यो गफ टुंगियो, सबै आफ्ना रीतमा लागे ।

यो कुनै लेखिनुपर्ने कथा होइन । देशका हजारौंमध्ये एउटा सानो विद्यालयको कोठामा भेला भएका शिक्षकहरूमाझ घटित अति सामान्य घटना हो । केही साना प्रश्न भने सोचनीय छन् । अक्सर सामान्य नमानिने डकैतीजस्ता घटनाबाट कतै प्रभावित नभई र घटनालाई अति सामान्यीकृत गरेर बुझ्ने र लगभग भावशून्य भएर विमर्श टुंग्याइदिने गरी त्यस्तो वाक्य बोल्ने अवस्थामा मान्छे कसरी पुग्छ ? दर्जनौं पेचिला प्रश्न उठ्ने र घनीभूत विमर्श गर्ने सबै द्वार बन्द गरिदिन सक्ने त्यस्ता वाक्य जन्मने मानसिक अवस्थाको निर्माण कसरी हुन्छ ?

निम्न मध्यमवर्गीय जीवन जिउन हम्मे परिरहेका शिक्षकको ओत लाग्न मात्र बनाइएको घरमा डाका लाग्ने घटना आफैंमा अनौठो थियो । डाकासँग लडेर कुटाइ खाएका सहकर्मीका दुःख आफैंमा सोचमग्न विषय हुने नै भए । अघिअघि भए पनि डकैती हुन छोडेको समयमा यस्तो घटना किन भयो भनेर जिज्ञासा उत्पन्न हुनुपर्ने हो । आफ्नो भेगको सुरक्षा अवस्थाबारे पनि संशय र प्रश्नहरू उठ्नैपर्ने हो । गरिबी र बेरोजगारी बढिरहेको भए, ती विषयमाथि पनि सामान्य छलफल गर्न सकिँदो हो । अरू केही नभए, आइन्दा यस्ता घटनाबाट आफ्नो ज्यान र थोरैतिनो सम्पत्ति जोगाउन अपनाउनुपर्ने उपायबारे कुराकानी हुन्थ्यो होला । तर, ती सबै प्रश्नलाई ‘डाकाको बानी यस्तै हो’ ले छोप्न खोज्यो ।

निजी विद्यालयमा एकै थरी काम उही रीतमा सधैं गरेकाले अंग्रेजी सरमा उमेरसँगै दिक्दारी भाव बढ्दै गएको हुन सक्छ । स्वयं अध्यापन गर्ने कामलाई पनि उनले जागिरको अति सामान्य औपचारिकता मात्र बुझेका हुन सक्छन् । अंग्रेजी भाषाका गोटा माने सिकाउने र व्याकरणका सूत्र घोकाउने कामको नीरसताले जीवनका सारा जटिलतालाई त्यस्तै एकरेखीय र सूत्रबद्ध मन्तव्यमा कैद गर्ने मनस्थितिमा पुर्‍याएको हुन सक्छ । जागिरे जीवनको लोसेपनमा लैश उनलाई पात्रोमा टोलाउनु र कक्षामा एकै थरी काम गरिरहनुमा खासै फरक अनुभूति नभइरहेको हुन सक्छ । चाहे त्यो अति गम्भीर नै किन नहोस्, प्रत्येक विमर्शले कुनै लम्बाइ, चौडाइ वा गहिराइजस्ता कुनै आकार लिन नपाई तत्क्षण टुंग्याइदिने ‘बानी’ विकसित भएको हुन सक्छ ।

खास मनस्थिति बनेका कारण विषयका अनेक हाँगाबिँगा केलाउने झन्झट गर्न उनलाई मन लाग्दैन । उनले एकसरो हेर्दा देखे— यो दुनियाँमा डाका लाग्ने घटना पहिले पनि भएका छन्, अहिले यहाँ पनि भयो । जब राति हातहतियारसहित डाका आइसके भने, उनीहरूले सामान र पैसा लुट्नु के अनौठो भयो र ? अनि लुट्न आएकालाई पैसा छैन भन्ने र प्रतिवाद गर्नेले दुई–चार मुक्का खानु कति असामान्य कुरा हो र ? राति घरमा डकैती भएका र दुई–चार मुक्का पनि खाएका मान्छे क्लान्त र बेचैन हुनु आफैंमा के विमर्शको विषय हुन्छ र ? अनि जागिर खान भेला भएका निजी विद्यालयका शिक्षकले त्यसबारे गफ गरेर के नै नापिने हो र ?

यस्तो मनस्थिति निर्माण हुने प्रक्रिया वा कारणहरू बहुल हुन सक्छन् । त्यसबारे मनोवैज्ञानिकहरू वा यस विषयमा रुचि भएका अध्येताहरूले अध्ययन गरेका होलान् । कान्तिपुर दैनिकका यिनै पृष्ठमा केही सातापहिले स्तम्भकार उत्तमबाबु श्रेष्ठले ‘डनिङ क्रुगर इफेक्ट’ जस्तो मनोवैज्ञानिक अवस्थाको संकेतका आधारमा प्रधानमन्त्री केपी ओलीका विवादित बोलीबारे आफ्ना धारणा राखेका थिए । सबै समस्याका समाधान आफूसँग छ भन्ने भ्रममा रहेका प्रधानमन्त्रीले अनेक अपुष्ट दाबी गरेर भ्रम छरेकामा सो प्रतिक्रिया लेखिएको थियो । ओली र उनको अध्यक्षतामा रहेको पार्टी नेकपाका समस्याबारे सो पार्टीका बौद्धिक नेताले गरेका टिप्पणीबारे पनि सोच्नुपर्ने भएको छ । अखबारमा आएका ती बौद्धिक टिप्पणी हेर्दा ‘डाकाको बानी यस्तै हो’ जताततै पुनरावृत्त भएको भान हुन्छ ।

दलीय बौद्धिकले गरेका टिप्पणीमा माथि भनिएको कथाका पाका अंग्रेजी शिक्षकका जस्ता केही एकरेखीय सूत्रहरू दोहोरिरहन्छन् । जस्तो, पार्टीले औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको विचारधाराको तत्त्वमा समस्या छैन, समस्या त्यसलाई जनवाद भन्ने कि समाजवाद भन्नेमा छ । संगठन अत्यन्तै ऊर्जावान् र बलियो छ, सानातिना पेचकिला कस्दा क्रान्तिकारी बनिहाल्छ । समाजवादी पार्टीले सबै औपचारिकता पूरा गरेर आफ्नो विचारधाराअनुरूप निर्माण गरेको संविधान उच्चतम सुन्दर दस्तावेज हो । त्यसको कार्यान्वयनमा मात्रै केही समस्या देखा परेका छन् । दल हाँकिरहेका नेतृत्व र तिनलाई भरथेग गरिरहेका दोस्रो तहको नेतृत्वमा खासै केही समस्या छैन, अलिकति पद्धति मानिदिए भइहाल्छ । अर्धसामन्तवादसँग लडेकामा धन्यवाद दिँदै लडेका मान्छेकै हातमा पार्टी जिम्मा लगाइराख्ने, उमेर भएकाले तल बसेर आफ्नै पारामा ‘पुँजीवाद’ विरोधी आन्दोलन गरिरहने ।

यस्ता एक दर्जनजति वाक्य सधैं सुनिरहँदा त्यही सत्य कथाका पाका अंग्रेजी शिक्षकको सम्झना हुन्छ । उनले भनेको अन्तिम वाक्य कानमा घरीघरी गुन्जिन्छ, ‘डाकाहरूको बानी यस्तै हो ।’

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७७ ०७:४५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खतराको संकेतलाई बुझौं

सम्पादकीय

मुलुकमा कोभिड–१९ को संक्रमण पुष्टि हुन थालेको साढे तीन महिना नाघिसकेपछि मात्रै यसबाट मृत्यु हुनेको संख्या १० पुगेको थियो । तर, स्थिति सधैं यही रहेन । फैलिँदो संक्रमणका कारण मृत्युदर बढ्दो छ ।

गत बुधबार त २४ घण्टामै १० जनाले ज्यान गुमाए, जुन अहिलेसम्मकै उच्च हो । मृत्यु हुनेको कुल संख्या करिब सय पुगिसकेको छ । संक्रमितको संख्या उकालो लाग्दै जाँदा गम्भीर बिरामी पनि बढ्न थालेका छन् । करिब ९० जना सघन उपचार कक्ष (आईसीयू) र भेन्टिलेटरमा उपचाररत छन् । यी पछिल्ला परिदृश्यहरूले खतराको संकेत गरिरहेका छन् । हालका तथ्यांकले औंल्याइरहेको यो चेतावनीलाई सरकार र नागरिक दुवै पक्षले गम्भीर रूपमा लिनुपर्छ । सबैको सामूहिक प्रयत्नले परिस्थितिलाई नियन्त्रणमा लिनुपर्छ र थप बिग्रन दिनु हुँदैन ।

घना बस्ती भएको काठमाडौं उपत्यकामै दिनहुँ सय जनाभन्दा बढीका दरले संक्रमित थपिइरहेका छन्, जुन चिन्ताको विषय हो । काठमाडौं महानगर वडा नम्बर १४ ले त वडावासीलाई घरबाहिर ननिस्किन र पाहुना नबोलाउन भन्दै सतर्क गराएको छ । स्थिति अझै बिग्रिए वडा नै ‘सिल’ गर्ने जनाएको छ । देशभरको पछिल्लो अवस्था हेरेर चिकित्सकहरूले नै अब हामी जोखिमको चरणमा छौं भनेकाले बुझिन्छ कि, स्थिति भयावह हुन सक्छ । त्यस्तो अवस्था आउन नदिने सबैभन्दा प्रभावकारी उपाय भनेकै नागरिकले आफूलाई जोगाउने हो । तर कतिपयले अझै मास्क नलगाई सार्वजनिक स्थलमा हिँडडुल गरेको पाइन्छ, अध्ययनले पनि यही देखाएको छ । कतिले सही ढंगले मास्क लगाउने गरेका छैनन् । यस्तो हेलचेक्र्याइँ आफू मात्र होइन, समुदायका लागि पनि जोखिमपूर्ण छ ।

संक्रमित भइहालेमा सरकारले उपचार गर्नुपर्ने पाटो आफ्नो ठाउँमा छ, तर सकेसम्म नागरिकले प्रकोपबाट जोगिने पहल गर्नु बढी बुद्धिमानी हुन्छ । विश्वभरमै कोरोनाकालको महत्त्वपूर्ण सिकाइ भनेको घरबाहिर निस्कँदा अनिवार्य रूपमा उचित तवरले मास्क लगाउनु हो । यति गर्न कसैले पनि झन्झट मान्नु हुँदैन । र, एकअर्काबीचको भौतिक दूरीलाई पनि त्यत्तिकै ख्याल गर्नुपर्छ । तैपनि जनस्तरमा यही रूपमा सतर्कता अपनाइएको पाइँदैन । कतिपय निषेधित क्षेत्रमा समेत नाचगानजस्ता भीडभाड हुने कार्यक्रम गरिएका छन् । बिरामीको बहानामा एम्बुलेन्समा आवतजावत भइरहेको छ, जुन प्रवृत्ति आफैंमा घातक छ । त्यसैले, यस्तो पाटोमा प्रशासनले अनुगमन प्रणाली पनि बलियो बनाउनुपर्छ ।

चिन्ता गर्नुपर्ने मुख्य पक्ष, गम्भीर बिरामी भएर आईसीयू र भेन्टिलेटरमा जाने क्रम पछिल्लो साता बढेको छ । यही रूपमा शिथिल बिरामी बढे भने छिट्टै नै हाम्रा अस्पतालहरूमा आईसीयू र भेन्टिलेटर अभाव हुन सक्छ । त्यस्तो चरणमा प्रवेश गर्न लाग्दा पनि यसको व्यवस्थापन जटिल हुन सक्छ । तसर्थ, सरकारले उपचार प्रणालीको उचित व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्छ । कस्तो बिरामीलाई कहाँ राखेर कसरी उपचार गर्ने स्पष्ट रणनीति र त्यहीअनुसारको व्यवस्थापन स्वास्थ्य मन्त्रालयको नेतृत्वले गर्न सक्नुपर्छ । यस्तो समस्या अहिले नै देखिएको वीरगञ्जमा सरकारले ध्यान पुर्‍याउन ढिलाइ भैसकेको छ ।

समूहगत संक्रमण व्यापक हुँदै जाँदा भोलि उपचार व्यवस्थापन मिलाउनै सकस नहोस् भन्नेमा अहिल्यै विचार पुर्‍याउनुपर्छ । नेपालमा मृत्युदर कम छ भन्दाभन्दै पनि पछिल्लो समय संक्रमितहरूको एक्कासि मृत्यु हुने अवस्था देखिएको छ, यसलाई सरकारले खतराका रूपमा लिनुपर्छ । गम्भीर संक्रमितहरूले सहज उपचार पाउने व्यवस्था मिलाउन कुनै कसर बाँकी राख्नु हुँदैन । उपचार पाएमा बाँच्न सक्ने बिरामीको मृत्यु हुने अवस्था कुनै पनि हालतमा निम्त्याउनु हुँदैन । भेन्टिलेटर र आईसीयू व्यवस्थापनको पक्षलाई अब महत्त्वपूर्ण रूपमा लिइनुपर्छ ।

देशभर अहिले ९ सय हाराहारी भेन्टिलेटर र दुई हजार आईसीयू बेड छन् । उपत्यकाका अस्पतालमा भेन्टिलेटरसहितका पाँच सय बेड मात्र छन् । त्यसैले निश्चित छ— गम्भीर बिरामी बढेमा यी आईसीयू र भेन्टिलेटर संख्याले पुग्दैन । अब सरकारले जुध्ने रणनीति र व्यवस्थापन योजना पनि त्यही ढंगले बनाउनुपर्छ । उपचार पाए निको हुने वर्गलाई मृत्युवरण गर्नुपर्ने अवस्था आउन नदिन हर तयारी गरिनुपर्छ । भएको पूर्वाधारको व्यवस्थापनको अलावा सम्भव भएसम्म बेड र भेन्टिलेटर थप्नुपर्छ । अक्सिजनको पर्याप्त जोहो गर्नुपर्छ । र, जनशक्तिलाई पनि तम्तयार राख्नुपर्छ । बिरामीलाई उपचार गर्ने सबै सरकारी र निजी अस्पतालहरूबीच उचित समन्वय मिलाउनुपर्छ । सामुन्नेमा ठूलो खतरा छ, राज्य र नागरिकबाट कुनै लापरबाही नहोस् !

प्रकाशित : श्रावण ३०, २०७७ ०७:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×