जिउँदाको छटपटी नदेख्ने राज्य- विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

जिउँदाको छटपटी नदेख्ने राज्य

ज्युँदा मान्छेको छटपटीमा दुख्नुभन्दा अतीत र मिथकहरूको संकीर्तनमा आनन्द खोज्नु लुइस चौधौं प्रवृत्ति हो ।
चन्द्रकिशोर

प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद शर्मा ओलीले १४ वर्ष जेलमा बिताए । यातनाका कारण क्षयरोग र अल्सरबाट पीडित भए ।

बीस वर्षपहिलाको सहयोगी नेपालमा जेल अनुभवबारे उनले भनेका छन्— “एक दिन गोलघरमै बन्दी भएका बेला क्याप्टेन यज्ञबहादुर थापा, भीमनारायण श्रेष्ठ र राधाकृष्ण मैनाली मेरो कोठामा आउनुभयो । त्यति बेला मेरो स्वास्थ्यस्थिति अत्यन्तै चिन्ताजनक थियो । मलाई पाँच दिनदेखि लगातार बाडुली लागिरहेको थियो । क्षयरोगका कारण मलाई चुरोट खानु हुँदैनथ्यो । उहाँहरूले मलाई सोध्नुभयो, ‘के खाने ?’ मैले उत्तर दिएँ, ‘चुरोट ।’ त्यस बखत मलाई ‘चुरोट खान दिनु भनेको मेरो अवस्था अन्तिममा छ’ भनेझैं थियो । कैदीको मृत्यु हुँदा गोलघर सामुन्नेको खाली भागमा एक छिन राखेर मात्र लास उठाइन्थ्यो । लास उठाएपछि सनियाँ नामको डोले लास उठाएको ठाउँबाट फिनेल छर्किंदै लासको पछिपछि दौडिन्थ्यो ।” स्वास्थ्यस्थिति चिन्ताजनक हुँदा खड्गप्रसादले त्यो लासको ठाउँमा आफ्नो अनुहार देख्थे रे । उनी भन्छन्, ‘सनियाँ फिनेल छर्किंदै मेरो लासको पछिपछि दौडिरहे जस्तो लाग्थ्यो ।’

यतिखेर कोरोना संक्रमण बढेसँगै नयाँनयाँ ‘हटस्पट’ देखा पर्न थालेका छन् । अस्पतालले भर्ना नलिँदा उपचार नपाएरै बिरामीको ज्यान जाने क्रम पनि बढ्दै छ । बिरामीलाई अस्पतालहरूले पन्छाइरहेछन् । शय्या, भेन्टिलेटर र अक्सिजनको अभाव हुन थालेको छ । सुरुको चरणमा संक्रमितको संख्या कम थियो; त्यसमा पनि लक्षण नदेखिने धेरै थिए ।

मर्नेहरूको संख्या थोरै भएरै खड्गप्रसादले ‘बेसारवाद’ को भाष्य रच्दै आफ्नो सरकारले उत्कृष्ट व्यवस्थापन गरेको दाबी गरे । यस्तो दाबीको महिनादिन नबित्दै सरकारी तन्त्रको लापरबाही र लाचारी प्रस्ट देखिन थालेको छ । विराटनगरको ‘उद्घोष’ दैनिकका सम्पादक मोहन भण्डारी संक्रमित भएपछि हालै फेसबुकमा लेखे— ‘सरकारको भर पर्नु, मरण स्विकार्नु हो ।’ उनको गुनासो र पीडा हेर्दा सरकारप्रति आममान्छेको भरोसा टुट्दै गएको देखिन्छ । नेपाली मनोविज्ञानमा निरूपित हुँदै गरेको यस प्रकारको असुरक्षा भावले सरकारी व्यवस्थापनको धज्जी उडाउँदै छ । यस्तोमा उपचारबिना मरेका मान्छेका लासहरूमा राज्यको अनुहार देख्नेहरू कम छैनन् ।

सरकारले कोरोनाको घण्टी समयमै सुनेको भए यस्तो अव्यवस्था देख्नुपर्दैनथ्यो । सरकारले कोरोना व्यवस्थापनका लागि थिति बसाउन सकेको भए आज यस्तो सन्त्रास भोग्नुपर्ने स्थिति आउँदैनथ्यो । सरकारले समय पाएर पनि आवश्यक प्रबन्ध गर्न सकेन । तीनै तहका सरकारमाझ आपसी तालमेल छैन । संघीय सरकारको प्रतिनिधिका रूपमा रहेका प्रजिअ र नगरप्रमुखहरूको तालमेल कतिपय ठाउँमा देखिँदैन । त्यसै गरी स्थानीय सरकार र प्रदेश सरकारमा एकअर्काप्रति औंलो तेर्स्याउने खेल सुरु भएको छ । डाडुपन्यु हातमा लिएर बसेको संघीय सरकारले तलको आवाजलाई सुन्न अटेर गरिरहेछ । यस्तोमा हटस्पट बन्दै गएका सहरहरूमा संघले विभेद गरेको मनोविज्ञान बाक्लिँदै छ । आममान्छेले सरकारलाई खोज्ने र बुझ्ने भनेको संकटका बेला हो तर अहिले सरकार हराएको छ । राज्यले नागरिकलाई बिचल्लीमा पार्नेछैन र बिचल्लीमा एक्लै छाड्ने पनि छैन, सुख–दुःखमा राज्य उसका पछाडि उभिएको छ, संकटमा नागरिक एक्लो छैन, सिंगो राज्य साथमा छ भन्नेजस्ता भाव जनगणको मनबाट बाफ बनेर उड्दै छ । अस्पताल चहार्दाचहार्दै जसले आफन्त गुमाए, जो यो शोकको साक्षी बने, तिनका लागि लासहरूमा राज्य गन्हाइरहेछ ।

सरकारले कृत्रिम राष्ट्रवादको अचानोमा जनविश्वासलाई मासिरहेको छ । राष्ट्रिय ऐक्यबद्धताका लागि इमानदार प्रयत्न गर्नुभन्दा विभिन्न राजनीतिक शक्तिसँगको विवादमा समय र ऊर्जा लगाउने रोगले ग्रस्त भइरहेको छ । केही समयका लागि यस्तो अपाच्य गतिविधि थेग्न सकिँदो रहेछ तर अन्ततोगत्वा यसको परिणाम त्रासदीपूर्ण हुन्छ नै । यहीँनिर लेखक थोमस फ्रिडम्यानको भनाइ सान्दर्भिक हुन्छ, ‘हामी इतिहासको नयाँ विभाजन रेखामा उभिएका छौं । दुनियाँको इतिहास अब इसाभन्दा अघि वा पछिको आधारमा होइन, कोरोनाभन्दा पहिला र पछिको कालखण्डमा विभाजित हुनेछ ।’ गणतान्त्रिक नेपालको कालखण्ड पनि खड्गप्रसादपूर्व र पछिका रूपमा चित्रित गरिनेछ । पञ्चायतकालमा समेत यो हदसम्मको लापरबाही देखिएको थिएन । खड्गप्रसाद आम नेपालीलाई झिनामसिना, सस्ता र उपेक्षायोग्य प्राणी ठान्छन् र आफ्नो अह्रनखटनमा चल्नका लागि मात्र जन्मेका हुन् जस्तो गर्छन् । वीरगन्जमा छोटो अवधिमा उपचार नपाएर मान्छे मर्न लाग्दा छटपटिएर नगरवासी भन्थे, ‘खड्ग सरकारले वीरगन्जमाथि प्रतिशोध राखेको छ ।’ तर अहिले अरू सहरलाई समेत उपेक्षा गरिएको छ । यसको अर्थ सरकारले आफ्ना नागरिकको जीवन–मृत्युसँग जोडिएको सवाललाई ‘इग्नोर’ गर्नु हो ।

कसैले पनि आफूलाई राज्य ठान्नु हुँदैन । यदि सरकार प्रमुखले आफूभित्र त्यो मनोभाव राखेका छन् भने त्यो निर्वाचित अधिनायक हुन तम्सिनु हो । सत्ताको दलीयकरणभन्दा पनि ‘ओलीकरण’ हुँदै आएको छ । राज्यको प्रत्येक ठाउँमा प्रधानमन्त्रीको आँखीभौंको इसारा बुझ्नेहरूलाई तैनाथ गरिएको छ । यस्तो अवस्थाले शक्तिको अतिशय केन्द्रीकरण भइरहेछ । वीरगन्जको वेदनाबारे कहीँकतै खड्गप्रसादको सुसाइ सुनिँदैन तर छेवैमा ‘राम’ मन्दिर बनाएर कीर्तिमानी बन्ने चाहना लुकाउन सकेका छैनन् । राष्ट्रवादको कीर्तन गाएर खड्गप्रसादले सत्ताकब्जा गर्न लागेका छन् र ‘राम’ लाई आफ्नो संकथनको प्रतीकका रूपमा उभ्याउन खोजिरहेका छन् । ज्युँदा मान्छेको छटपटीमा दुख्नुभन्दा अतीत र मिथकहरूको संकीर्तनमा आनन्द खोज्नु लुइस चौधौं प्रवृत्ति हो ।

एक जना वामपन्थी मित्रले हालै मलाई सोधे, ‘खड्गप्रसादको लोकप्रियता बढ्दै गएको हो ?’ मैले प्रतिप्रश्न गरें, ‘आज चुनाव भयो भने उहाँले जित्नुहुन्छ त ?’ उनले भने, ‘पक्का जित्नुहुन्छ !’ कोरोना व्यवस्थापनमा भइरहेका चूकका बावजुद उनको लोकप्रियता बढ्दै गएको यो संवादले देखाउँछ । तर यो नक्सा राष्ट्रवाद र वामको रामले सम्भव भएको नभई विपक्षको अकर्मण्यताका कारण सिर्जना भएको हो । स्वयं सत्तारूढ नेकपाभित्र विपक्षी स्वरका सम्भावनाहरू सेलाउँदै छन् र यस्तो आकस्मिक रूपमा भएको होइन । जहाँ विकल्प हुँदैन त्यहाँ सम्भावना रित्तिन्छ । हामी नेकपाको फुच्चे कल्पना, टुच्चे इच्छा र बुच्चे व्यवहार भोग्न अभिशप्त भयौं । यसका बावजुद खड्गप्रसादलाई राष्ट्रनायक मान्ने र जयजयकार गर्नेहरू कम छैनन् ।

राष्ट्रवादको नशामा लट्ठिएका भक्तहरू कोरोनालाई कृत्रिम शत्रु मान्दै सय–पचास मर्नुलाई स्वाभाविक भन्दै छन् । भारतका प्रसिद्ध व्यंग्यकार हरिशंकर परसाईले भनेका छन्, ‘जयजयकारले असल कार्यहरूलाई प्रोत्साहन दिन्छ, धिक्कारले व्यक्ति र समूहको दुराचारलाई रोक्छ । तर जब जयजयकार गलत मान्छेले गराउँछ, त्यतिखेर धिक्कारको शक्ति समाजले गुमाउँछ ।’ राष्ट्रवादले अझै फड्को मार्नु छ । हामीले अझै भयानक नियति भोग्नै छ र त्यो सब कम्युनिस्ट नामधारीको सत्ताकालमै बेहोर्नु छ । राष्ट्रवादका नाममा नेताविशेषले उन्मुक्ति पाएका छन् भने, संविधानमा जे लेखिए पनि, त्यो अधिनायकवादको प्रस्ट लक्षण हो ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७७ ०८:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दुई हजार कन्टेनर महिनौंदेखि चीनमै अलपत्र

दुई सय कन्टेनर स्याउ कुहियो, कोभिड संक्रमण र ताल फुट्ने खतरा देखाएर आयातमा कडाइ
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — तातोपानी र केरुङ भन्सारबाट काठमाडौं आउन लागेका मालबाहक कन्टेनर महिनौंदेखि चीनमै रोकिएपछि नेपाली व्यवसायीका करोडौं मूल्यका सामान बाटैमा सड्न थालेका छन् । कन्टेनरमा लोड गरिएका सयौं क्विन्टल स्याउलगायतका खाद्यवस्तु कुहिएर फ्याँकिएको छ ।

तयारी पोसाक, मेसिनरी सामानलगायतका ‘कमर्सियल’ वस्तु बोकेका दुई हजारभन्दा बढी कन्टेनर तिब्बतको केरुङ र खासामा अलपत्र परेका छन् ।

नेपाली व्यवसायीले गत पुस–माघमै खरिद गरेका तयारी पोसाक अझै चीनका विभिन्न सहरमा गोदाम गरिएको छ । यसबाट व्यवसायीहरू करोडौं रुपैयाँ नोक्सानी व्यहोर्न बाध्य भएका छन् । तिब्बती क्षेत्रमा आफूले आयात गर्न लागेको सम्पत्ति कुन अवस्थामा छ भन्ने नै नेपाली व्यवसायीलाई पत्तो छैन । कोरोना भाइरसको त्रास, पहिरोले सडकको दुरवस्था र तिब्बतको कुतीस्थित ताल फुट्ने हल्लाले चिनियाँ पक्षले कन्टेनरको आउजाउमा रोक लगाउँदा समस्या बढेको हो ।

रसुवाका प्रमुख भन्सार अधिकृत पुण्य खड्काका अनुसार केरुङबाट हाल दैनिक ६ देखि ८ कन्टेनर व्यापारिक सामान आयात हुने गरेको छ । उनका अनुसार यही अनुपातमा आयात भएमा अलपत्र सामान नेपाल भित्रन ६ महिनाभन्दा बढी लाग्छ । गत माघमा केरुङमा पार्किङ गरिराखेका सयभन्दा बढी कन्टेनरका टायर र पार्टपुर्जा नै चोरी हुन थालेका छन् । सिल्क ट्रान्सपोर्ट प्राइभेट लिमिटेडका अध्यक्ष रमेश शेर्पाका अनुसार आयात अनिश्चित भएकाले व्यवसायी मारमा परेका हुन् । ‘नाफाको त के कुरा लगानी नै सकिएको छ, खासगरी साना व्यवसायी सडकमै पुग्ने अवस्था बनेको छ,’ शेर्पाले भने, ‘एकातिर एक कन्टेनर सामान राजधानी आइपुग्दा ढुवानी र लोड–अनलोडमै ३ लाखभन्दा बढी खर्च हुने गरेको छ । अर्कातिर सामानको पैठारी सहज रूपमा हुन नसक्दा लगानी डुबेको छ ।’

स्याउको आयातसमेत गरिरहेका शेर्पाका अनुसार २ सय ५० कन्टेनरभन्दा बढी स्याउ बाटैमा फ्याँकिएको छ । ‘राजधानी ल्याइएका स्याउ पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी काम नलाग्ने अवस्थामा थिए,’ उनले भने । स्वास्थ्य सामग्री ल्याउन भन्दै गत २४ गते तातोपानी नाका सञ्चालनमा ल्याइएको हो । तातोपानी भन्सार प्रमुख लालबहादुर खत्रीका अनुसार अहिले खासा र तातोपनीको यार्डमा झन्डै ६ सय कन्टेनर सामान अलपत्र छन् ।

जलविद्युत् आयोजनाहरूको मेसिनरी सामान, कोभिड–१९ सम्बन्धित औषधिलगायत वस्तु खासामा रोकिएका हुन् । भूकम्पका कारण लामो समय बन्द रहेको तातोपानी भन्सारले गत आवमा १ अर्ब ५९ करोड राजस्व संकलन गरेको थियो ।

समस्या समाधानका लागि तातोपानी र केरुङ नाकामा नेपाली र चिनियाँ अधिकारीबीच सहजीकरणका लागि वार्ता भए पनि सहमतिअनुसार काम हुन सकेको छैन । नेपाल हिमालय सीमापार व्यापार संघका अध्यक्ष बच्चु पौडेलले यसबारे परराष्ट्र सचिवलाई अनुरोध गरेको बताए । उनले कोभिड–१९ को मारमा परेका निकासी र पैठारीमा संलग्न व्यवसायीलाई सरकारले कुनै पनि राहत नदिएको गुनासो गरे । ‘बेचिसकेको सामानको पैसा बजारबाट उठ्दैन, घरजग्गा धितो राखेर ऋणमा व्यापार गरिरहेको अवस्था छ, घरबेटीले भाडा र बैंकले ब्याज छोड्दैनन् । कर्मचारीलाई तलब दिनैपर्‍यो । नयाँ सामान बेचौं भने नाकाबाट ल्याउन सकिएको छैन,’ उनले भने । यस्तै अवस्था रहे मुस्किलले ५ प्रतिशत व्यापारीले मात्र ‘सर्भाइभ’ गर्न सक्ने देखिएको उनले बताए ।

नेपाल ट्रक यातायात व्यवसायी महासंघले महिना दिनअघि नै केरुङमा अलपत्र खाली कन्टेनर नेपाल ल्याउन पहलका लागि गृह मन्त्रालयलाई अनुरोध गरेको थियो । महासंघका महासचिव राजेन्द्रविक्रम बानियाँले व्यवसायीहरू धरासायी भएको र बैंकको ब्याज तथा मजदुरको तलब दिन नसकेको भन्दै गृहसचिव महेश्वर न्यौपानेलाई मागपत्र प्रस्तुत गरेका थिए । तातोपानी नाकामा सञ्चालन हुने मात्रै ९ सय ६६ वटा कन्टेनरमध्ये अहिले १० प्रतिशतले मात्र काम पाएका छन् ।

नेपाल ट्रक कन्टेनर व्यवसायी संघका अध्यक्ष अर्जुनबहादुर सापकोटाका अनुसार एउटै कन्टेनरले बैंक किस्ता मासिक ८० हजारसम्म बुझाउनुपर्छ । ‘एकातिर किस्ता तिर्नुपर्ने चिन्ता छ, अर्कोतर्फ चिनियाँ भूभागमा रहेको कन्टेनर कुन अवस्थामा छ थाहा पाउनसमेत सकिएको छैन,’ सापकोटाले भने, ‘व्यवसायीको सम्पत्तिको सुरक्षा गरिदिन हामीले पटक–पटक सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छौं ।’

भन्सार विभागका महानिर्देशक सुमन दाहालले सामानको आयात बढाउन वाणिज्य र परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत चीनसँग कुराकानी भइरहेको जानकारी दिए । पहिले त चीनले नाकाबाट सामान ल्याउने कुरा नै नमानेको स्मरण गराउँदै उनले समस्या बताएपछि सावधानी अपनाएर काम सुरु गरेको बताए । ‘कोरोना र बाढीपहिरोका कारण केही समस्या भएको हो,’ उनले भने, ‘व्यवसायीको समस्या हल गर्न सक्दो प्रयास गरिरहेका छौं ।’

चीनले सामान बोकेको कन्टेनर रसुवा र तातोपानीको मितेरी पुलमा ल्याइदिने गरेको छ । सामान अनलोड गरेको केही बेरपछि मात्र नेपाली चालकले उक्त सामान लोड गर्ने गरेका छन् । ‘संक्रमण नफैलिने सबै उपाय अपनाइएको छ,’ दाहालले भने ।

प्रकाशित : श्रावण २९, २०७७ ०८:०५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×