कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रसूति रेफरमा समस्या

सुमनराज ताम्राकार

केही हप्ताअघि संखुवासभाबाट उद्धार गरिएकी ३२ वर्षीया महिलाको भेन्टिलेटर खोज्दाखोज्दै प्रसूतिगृहमा मृत्यु भयो । पाटन, वीर, टिचिङ लगायतका अस्पतालमा भेन्टिलेटरका लागि रेफर गर्न खोजिए पनि बिरामीहरूलाई भर्ना लिन नमानेको खबर बाहिर आइरहेको छ । प्रसूति क्षेत्रले अहिले भोगिरहेको कटु यथार्थ यही हो ।

राजधानीमै यस्तो हालत छ भने दूरदराजका स्वास्थ्य संस्थामा प्रसूतिसम्बन्धी रेफरल सिस्टममा के कस्तो समस्या होला, सजिलै अनुमान लगाउन सकिन्छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले सरकारी तथा निजी अस्पतालहरूलाई कोभिड क्लिनिक, लेभल १ देखि ३ सम्मको तहमा वर्गीकरण गरेको छ । तर कोभिड–१९ सम्बन्धी समस्याहरूको सामना गर्न आवश्यक सामग्री तथा मानव संसाधनको व्यवस्था गरिएको छैन । स्वास्थ्यकर्मीलाई अपेक्षित भरोसा पनि दिन सकिएको छैन ।

प्रसूति सम्बन्धी केसमा पेट चिरेर बच्चा जन्माउने (सिजेरियन) र पाठेघरबाहिर गर्भ रही नली फुट्ने समस्या (इक्टोपिक प्रेग्नेन्सी) का लागि गरिने ‘ल्यापारोटोमी’ लाई पर्ख भन्न मिल्दैन । गर्भावस्थाका दौरान हुन सक्ने उच्च रक्तचाप, पिसाबनलीको संक्रमण र सुत्केरीपश्चात् हुने अधिक रक्तस्रावका लागि आईसीयु चाहिन्छ । यस्तो परिस्थितिमा प्रसूति रोग विशेषज्ञ मात्र नभई एनेस्थेसिया, फिजिसियन, आईसीयु विज्ञ, शल्यचिकित्सकसहितको मल्टी–डिसिप्लिनरी टिमको सहयोग आवश्यक पर्छ । त्यसैले ससाना अस्पतालले सिकिस्त बिरामीलाई रेफर गर्नुको विकल्प हुँदैन । प्रसूतिसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूले सिजेरियन दर ३० प्रतिशत हाराहारी राख्ने निर्देशन जारी गरे पनि हाल सरकारी अस्पतालमा ३५ देखि ४० प्रतिशत र सहरी क्षेत्रका निजी अस्पतालमा ६० देखि ७० प्रतिशतसम्म सिजेरियनबाट बच्चा जन्माइन्छ । केही स्वास्थ्यकर्मीको पैसा कमाउने लोभ र शिक्षित गर्भवतीमा सुत्केरी व्यथाको पीडाको डरका कारण सिजेरियन दर बढिरहेको छ ।

पुट्ठाको हड्डी (बच्चा आउने बाटो) साँगुरो भए, सुत्केरी व्यथा लाग्दै गर्दा पाठेघरको मुख पूरै नखुल्दै गर्भे शिशुको मुटुको धडकन निकै बढी वा कम भए, बच्चा जन्मिनुअघि साल पाठेघरबाट छुट्टिए, बच्चा उल्टो वा तेर्सो बसे, सुत्केरी व्यथा लामो भए सिजेरियन गरेरै बच्चा जन्माउनुपर्छ । सुत्केरी व्यथाका क्रममा माथि उल्लिखित समस्याका लागि समयमै शल्यक्रिया गरिएन भने गर्भे शिशु तथा गर्भवती महिलाको मृत्यु हुन सक्ने सम्भावना भएकाले रेफरल प्रसंगमा सिजेरियनको प्रसंग बढी उठ्छ । तर कुरा सिजेरियनको मात्र होइन, समयमै उपचार नपाए पाठेघर फुट्ने, अनिच्छित गर्भपतन, सुत्केरीपश्चात् अत्यधिक रक्तस्रावको जटिलताका कारण धेरै महिलालाई जीवनभर मानसिक एवं शारीरिक पीडा खेप्नुपर्ने वा अकालमा मृत्युवरण गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

पीसीआर गराएर मात्रै मेजर अपरेसन गर्नू भन्ने अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य निकायहरूको निर्देशन छ । तर अहिले देशभर पीसीआर गर्न सक्ने र केही घण्टाभित्रै रिपोर्ट पाइहाल्ने सम्भावना छैन । पीसीआर रिपोर्टको अभावमा गर्भवती महिलालाई कोभिड–१९ का लक्षण र ‘ट्राभल हिस्ट्री’ सोधेकै भरमा शंकास्पद केस मानेर अपरेसन गर्नुपर्ने बाध्यता छ । सिजेरियन लगायतका अपरेसनहरूमा एनेस्थेसिया, सर्जन र नर्स गरी कम्तीमा तीन जना सहभागी हुनुपर्छ । सरकारले वर्गीकरण गरिदिएका सबै अस्पतालमा पीपीई लगायतका सामग्रीहरूको चरम अभाव छ र स्वास्थ्यकर्मीमै संक्रमण सर्ने जोखिम उच्च छ । आईसीयु चाहिने र निकै शंकास्पद वा पोजेटिभ केसलाई लेभल १ देखि ३ कोभिड अस्पतालमा रेफर गर्नू भन्ने निर्देशन स्वास्थ्य मन्त्रालयको छ । तर व्यवहारमा त्यसो हुन सकिरहेको छैन । यस्तो परिस्थितिमा यता र उता दौडाउँदादौडाउँदै गर्भवती महिलाको मृत्यु भइरहेको छ ।

अन्य बेला सहज रूपमा बचाउन सकिने सुत्केरी महिलाहरूले अहिले उपचार अभावमा अकालमा ज्यान गुमाउनुपरिरहेको छ । यसले मातृ तथा शिशु मृत्युदर बढाएको छ । अन्तिम अवस्थाका बिरामीलाई अस्पतालले भर्ना लिन नमान्नुको अर्को प्रमुख कारण बिरामी पक्षको असहिष्णुता र असहयोग पनि हो । के बिरामी अस्पताल लानेबित्तिकै निको हुन्छ भन्ने कुनै ग्यारेन्टी छ ? बिरामीको मृत्यु हुनासाथ डाक्टरको लापरबाही भनेर गालीगलौज, मारपिट, तोडफोड गर्ने अनि आर्थिक क्षतिपूर्तिको दाबी गर्ने कार्य न्यायसंगत छैन ।

कम्तीमा कोभिड–१९ ‘डेडिकेटेड’ अस्पतालहरूमा रेफर गरिएका केसहरू सजिलै लिने वातावरण बन्नुपर्छ । अस्पतालहरूलाई कोभिड र नन–कोभिड भनेर छुट्याउनुपर्छ । र, संक्रमित वा निकै शंकास्पद बिरामीलाई सेवा दिने स्वास्थ्यकर्मीलाई व्यावहारिक रूपमै प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । कोभिड–१९ ‘डेडिकेटेड’ अस्पतालमा पीसीआर टेस्ट सुविधासहित भेन्टिलेटर, पीपीई तथा अन्य सुरक्षा सामग्री यथेष्ट मात्रामा हुनु जरुरी छ ।

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७७ ०८:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

थापा अब कांग्रेस ‘सहमहामन्त्री’

महाधिवेशनमा फाइदा लिन पद बाँडेको भन्दै पौडेल पक्ष असन्तुष्ट
कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — राप्रपाबाट सुनिलबहादुर थापा नेतृत्वको समूह पार्टीमा आउन लागेकामा कांग्रेसभित्र कुनै विमति थिएन । तर विधानमै नभएको व्यवस्थाविपरीत सभापति शेरबहादुर देउवाले मनोमानी रूपमा पद बाँडेको भन्दै वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल र उनको समूह सुरुदेखि नै असन्तुष्ट थियो । मंगलबार बिहानसम्म पार्टी प्रवेश कार्यक्रममा सहभागी हुने या नहुने भन्नेबारे पौडेल पक्ष निष्कर्षमा पुग्न सकेको थिएन ।

उपसभापति विमलेन्द्र निधिले सोमबारदेखि नै पौडेल र उनीपक्षीय नेताहरूसँग सहमतिका लागि संयोजन गरिरहेका थिए । निधि पार्टीद्वारा गठित अन्तरपार्टी समायोजन समितिका संयोजकसमेत हुन् । विजयकुमार गच्छदार नेतृत्वको तत्कालीन नेपाल लोकतान्त्रिक फोरम पार्टी समायोजनका लागि निधिको नेतृत्वमा समिति बनाइएको थियो र अहिले थापा नेतृत्वको समूह समायोजनको जिम्मा पनि यसै समितिले पाएको छ ।

पार्टी प्रवेश कार्यक्रम सुरु हुनुअघि देउवाले पनि बूढानीलकण्ठस्थित निवासमा आफ्नो समूहको बैठक राखेका थिए । त्यस बैठकमा थापाको पार्टी प्रवेश र पौडेल पक्षको असन्तुष्टिबारे छलफल भएको थियो । पौडेल पक्षीय कतिपय सदस्यले थापा नेतृत्वको राप्रपालाई कांग्रेसमा स्वागत गरेको वक्तव्य जारी गरेर कार्यक्रममा सहभागी नहुने बताएका थिए । सभापति देउवा सुरुमा थापालाई महामन्त्री र मागेजति केन्द्रीय सदस्य दिएरै भित्र्याउन तयार भएका थिए । तर वरिष्ठ नेता पौडेल समूह र संस्थापन पक्षकै महामन्त्री पूर्णबहादुर खड्कासहितका नेताहरूले असन्तुष्टि जनाए । देउवा थापा समूहलाई ९ केन्द्रीय सदस्य दिन तयार थिए । तर पछि पाँच केन्द्रीय सदस्य र दुई आमन्त्रित सदस्य दिने समझदारी बनेपछि पौडेल पक्ष पार्टी प्रवेश कार्यक्रममा सहभागी भयो ।

‘सुनिल थापा नेतृत्वको राप्रपा समूह कांग्रेस प्रवेश गरेकामा हामीले स्वागत नै गरेका छौं । सुनिलजीका बुवा सूर्यबहादुर थापा पनि उदारवादी नेता नै हुनुहुन्थ्यो । उहाँका छोराको प्रवेशले कांग्रेसलाई बलियो बनाउन सहयोग पुग्छ भन्ने हाम्रो पनि मान्यता छ,’ केन्द्रीय सदस्य अर्जुननरसिंह केसीले भने, ‘तर विधानमा नै नभएको व्यवस्थाविपरीत सभापतिजीले पद बाँडफाँट गर्न खोज्नु भएको छ, त्यसमा हाम्रो गुनासो छ । विधानमा व्यवस्था नभएकाले के–के पद दिने भन्नेबारे पार्टीमा छलफल गरेर मात्रै तय गर्नुपर्छ ।’ कांग्रेस नेता मीनेन्द्र रिजालले पनि सभापति देउवाको तौरतरिका गलत भएको बताए । ‘उदार लोकतान्त्रिक विचार राख्ने पार्टीमा आउन खोज्ने जोकोहीलाई स्वागत गर्नुपर्छ । सुनिलजी र उहाँको समूह आएकोमा हामीलाई पनि भित्रैदेखि नै सन्तोष मिलेको छ,’ रिजालले भने, ‘तर जुन तौरतरिकाले पदको बाँडफाँट गर्न खोजियो, त्यो गलत छ ।’

आसन्न महाधिवेशनमा सभापति देउवा आफैं सभापतिका आकांक्षी हुन् । थापासहितको समूहबाट केन्द्रीय कार्यसमितिमा जति धेरै सदस्य बनाउन सकियो उति नै लाभ हुने बुझाइ सभापति देउवामा थियो । त्यही बुझेर नै देउवाले बिनाहिच्चकिचाहट राप्रपा नेता थापा र उनको समूहलाई मागेजति केन्द्रीय सदस्यमा ल्याउन चाहेका हुन् । केन्द्रीय पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यहरू महाधिवेशनको स्वतः मतदाता हुन्छन् । उनीहरू तल्लो तहबाट निर्वाचित भएर आउनु नपर्ने र सिधै महाधिवेशनको मतदाता हुने भएकाले वरिष्ठ नेता पौडेल र उनको समूह बढी सशंकित भएको हो । पौडेल पक्षले यो समूहको प्रवेशबाट देउवा पक्षलाई ५०/६० मतको लाभ हुने आकलन गरेको छ ।

कांग्रेसमा प्रवेश गर्नु अघिल्लो दिन थापाले उपसभापति निधिलाई राप्रपाबाट प्रवेश गर्ने ४२ जनाको सूची बुझाएका थिए । प्रवेश कार्यक्रममा भने नेता थापा र ११ केन्द्रीय सदस्य मात्रै उपस्थित थिए । पार्टी केन्द्रीय कार्यालयका मुख्य सचिव कृष्ण पौडेलका अनुसार अन्य नेता तथा कार्यकर्तालाई जिल्ला–जिल्लामा कार्यक्रम गरेर प्रवेश गराउने योजना बनेको छ । थापासहित ३१ जनाले गत शनिबार राप्रपाबाट राजीनामा दिएका थिए ।

थापालाई सभापति देउवाले पार्टीको सदस्यता दिएका थिए भने वरिष्ठ नेता पौडेलले माला लगाएर स्वागत गरेका थिए । देउवाले कार्यक्रममै थापालाई सहमहामन्त्री दिने घोषणा गरे । तर कति जनालाई केन्द्रीय सदस्य र आमन्त्रित सदस्य बनाउने भन्नेबारे उनले खुलाएनन् । उपसभापति निधिले पद बाँडफाँट गर्नेबारे पछि केन्द्रीय कार्यसमितिकै बैठकले निर्णय लिने बताए । पार्टी प्रवेश गराइसकेपछि देउवाले कम्युनिस्ट र राप्रपाकै कतिपय नेताहरूले संघीय गणतन्त्र स्वीकार गर्न नसकिरहेका बेला थापा संविधानका उपलब्धि कार्यान्वयनका लागि आफ्नो पुरानो पार्टी नै त्यागेर आएकोमा खुसी व्यक्त गरे । ‘यसले गणतन्त्र, संघीयता र संविधान कार्यान्वयनप्रतिको भावनालाई कदर गर्छ,’ देउवाले भने ।

वरिष्ठ नेता पौडेलले लोकतान्त्रिक विधि, पद्धति बसाल्न पार्टी र पार्टीबाहिर समेत आफूहरूले डटेर सामना गरेको बताउँदै मूल्य, मान्यताको राजनीतिलाई अघि बढाउने दिशामा जुट्न अपिल गरे । ‘पार्टीभित्र धेरै दुःख पाएका, त्यागी नेता र कार्यकर्ताको जमात छ । उनीहरूको भावनालाई समेत सम्मान गरेर अघि बढ्न सक्नुपर्छ,’ पौडेलको भनाइ थियो । उपसभापति निधिले थापा नेतृत्वको समूहको कांग्रेस प्रवेशले पार्टीलाई अझै बलियो र एजेन्डामुखी बनाउन सहयोग पुर्‍याउने बताए । ‘केपी ओली नेतृत्वको सरकारले संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई संकटमा पुर्‍याउने काम गरिरहेको छ, यसविरुद्धको अभियानमा यो प्रवेशले कांग्रेसलाई अझै ऊर्जा र शक्ति मिलेको छ’ निधिले भने ।

थापाले गणतन्त्र, संघीयता र धर्मनिरपेक्षताका मुद्दामा सैद्धान्तिक मतान्तर भएरै आफूले राप्रपा छाडेको बताए । राप्रपाले संवैधानिक राजतन्त्रसहितको हिन्दु राज्यको मुद्दालाई अघि बढाए पछि थापाले विमति जनाउँदै आएका थिए । उनी पाँच महिनाअघि भएको दुई पार्टीबीचको एकीकरण प्रक्रियामा पनि सामेल भएका थिएनन् ।

प्रकाशित : श्रावण १४, २०७७ ०८:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×