कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

स्वास्थ्यकर्मी–सेवाग्राही द्वन्द्वको अन्तर्य

पर्याप्त सुरक्षा र प्रोत्साहनबिना जोखिम मोलेर अग्रमोर्चामा लडिरहेका स्वास्थ्यकर्मीहरूविरुद्ध शृंखलाबद्ध रूपमा भइरहेका दुर्व्यवहारका घटनाले त्यसै पनि कमजोर रहेको कोरोना प्रतिकार्यलाई झन् कमजोर बनाइरहेका छन् ।
जनार्दन थापा

केही वर्षयता नेपालमा स्वास्थ्य संस्था र सेवाग्राहीबीचको द्वन्द्व, स्वास्थ्यकर्मीमाथि दुर्व्यवहारका घटनाहरू निकै बढेका छन् । हामीले भौतिक आक्रमण वा तोडफोडलाई मात्र समस्याका रूपमा हेर्दै आएका छौं । तर अभौतिक तहमा दुवै तर्फबाट हुने दुर्व्यवहार र द्वन्द्व झन् गम्भीर छन् ।

अहिलेको स्वास्थ्य संकटमा समेत यस्ता द्वन्द्व बढ्नु चिन्ताजनक छ । सामान्यतया यस्ता द्वन्द्व र घटनाहरू चिकित्सक वा स्वास्थ्य संस्थाको लापरबाहीका कारण हुन्छन् भन्ने मान्यता बलियो छ । यही बुझाइबाट प्रेरित भएर राज्यले मुलुकी अपराधसंहिता (२०७४) मा चिकित्सकबाट हुने लापरबाहीका सन्दर्भमा कडा कानुनी प्रावधान ल्याएको थियो ।

तर यस्तो बुझाइले तात्कालिक कारणलाई मात्र सम्बोधन गरेको छ, समस्याको जडका रूपमा रहेका कारकहरूलाई छोएको छैन । कारण तात्कालिक वा दीर्घकालिक जे भए पनि यिनको अन्तर्यमा बदलिँदो सामाजिक, सांस्कृतिक र मनोवैज्ञानिक तत्त्व छन्, जसका बारेमा यहाँ विश्लेषण गर्न खोजिएको छ ।

परिवर्तित सांस्कृतिक मूल्य

विगतमा नेपाली समाजमा चिकित्सकको देवत्करण गर्ने परम्परा थियो (पश्चिमी समाजमा भने नायकका रूपमा हेरिन्थ्यो) । चिकित्सा पेसाप्रतिको आकर्षणको एउटा मुख्य कारण यससँग जोडिएको यस्तो सामाजिक प्रतिष्ठा पनि हो । यस्तो देवत्वकरणका पछाडि हाम्रो समाजमा रहेको शरीरप्रतिको अवधारणा पनि जोडिन आउँछ । धेरै नेपालीका लागि शरीर एउटा रहस्यात्मक र दैवी कुरा थियो । तर पछिल्लो समय हाम्रो समाजमा शरीरप्रतिको अवधारणा र मान्यतामा पनि व्यापक परिवर्तन आएको छ । नेपाली समाज क्रमशः विश्व व्यवस्थासँग जोडिँदै जाँदा र पश्चिमी समाजले विकास गरेको शरीर विज्ञान अनि चिकित्सा विज्ञानका सूचना र प्रविधिको प्रसारसँगै बिस्तारै यहाँ पनि शरीरप्रतिको अवधारणामा व्यापक परिवर्तन आएको छ ।

शरीरप्रतिको रहस्य कम हुँदै जाँदा यसले वस्तुको रूप धारण गरेको छ भने, चिकित्सकहरूले आफ्नो दैवी साख गुमाएका छन् । यसले पनि चिकित्सा पेसा र स्वास्थ्य संस्थाप्रतिको दृष्टिकोणमा व्यापक परिवर्तन ल्याएको छ अनि एक खालको मनोवैज्ञानिक र सामाजिक अन्तर्द्वन्द्व सृजना गरेको छ ।

बजारीकरण र उपभोक्तावाद

स्वास्थ्यजस्तो अत्यन्त आधारभूत सामाजिक सेवाको क्षेत्रमा बजारीकरण भएको छ र यसलाई उपभोक्तावादले गाँजेको छ । स्वास्थ्य र शरीरका अंगहरू पैसाले किन्न सकिने वस्तु भएका छन् । बिरामी उपभोक्ता र स्वास्थ्यकर्मी खुद्रा विक्रेताको हैसियतमा

झरेका छन् । चिकित्सक र बिरामीबीचको आदर्शात्मक सम्बन्धमा बजार तेर्सिन आइपुगेको छ । केही दशकदेखि राज्यसमेतले प्रवर्द्धन गर्दै आएको स्वास्थ्यको बजारीकरणका नकारात्मक परिणामहरूमध्ये यस्तो द्वन्द्व पनि एक हो । सामान्यतया दुर्व्यवहार र भौतिक आक्रमणका घटनाहरू सबै खालका स्वास्थ्य संस्थाहरूमा भए पनि विशेष गरी नाफामुखीमा निजी अस्पतालहरूमा बारम्बार दोहोरिएको देखिन्छ । यस्ता घटनामा क्षतिपूर्तिका रूपमा पैसाको मोलमोलाइको प्रवृत्ति पनि बढ्दो छ ।

अर्कातर्फ, यो द्वन्द्वको वर्गीय पाटो पनि छ । नेपालका यस्ता द्वन्द्वमा विशेष गरी निम्न र मध्यम वर्ग जोडिन पुग्छन् । अध्ययनहरूले के देखाएका छन् भने, वर्गीय आधारमा चिकित्सक र स्वास्थ्य संस्थाहरूले बिरामी वा उसका आफन्तहरूलाई गर्ने व्यवहारमा भिन्नता पाइन्छ । उनीहरूका कुरा नसुन्ने, पर्याप्त सूचना नदिने र महत्त्वपूर्ण निर्णयहरूमा सहभागी नगराउने गरेको देखिन्छ । यस्तो प्रवृत्ति विकसित भनाउँदा समाजहरूमा पनि छन् । यस्तो विभेदले संवादको अभाव गराई द्वन्द्वको सम्भावनालाई धेरै हदसम्म बढाउँछ ।

संवादको अभाव

बिरामी वा सेवाग्राही र चिकित्सक वा सेवाप्रदायकबीचका द्वन्द्वहरू प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रूपमा दृष्टिकोणको भिन्नतासँग पनि सम्बन्धित छन् । अति गम्भीर अवस्थाको स्वास्थ्य उपचारमा यस्ता समस्या बढी देखिन्छन् । स्वास्थ्यकर्मीहरूले ‘राम्रो’ उपचारलाई

आफ्नो प्राविधिक मापदण्डमा राखेर बुझ्ने गर्छन्, जबकि आम मान्छेको बुझाइ फरक हुन्छ । उदाहरणका लागि, बिरामी वा उसका आफन्तहरूका लागि पर्याप्त सूचना र ‘मीठो बोलीवचन’ पाउनुले निकै अर्थ राख्छन् । नेपालजस्तो सांस्कृतिक विविधता भएको समाजमा यस्ता बुझाइहरूको भिन्नताले झन् बढी जटिलता निम्त्याउने गरेको छ । धेरैजसो अवस्थामा पर्याप्त र सहज सञ्चार र संवादको अभाव नै समस्याको जड रहँदै आएको छ, जसले गर्दा अस्पताल टेकिसकेपछि बिरामीको मृत्यु हुनै हुँदैन भन्ने धारणा बलियो हुँदै गएको छ ।

चिकित्सक–बिरामी सम्बन्ध र अन्तरक्रियालाई मूलतः तीन तहमा बुझ्ने गरिन्छ— १. निष्क्रिय–सक्रिय २. सहयोगी–निर्देशक र ३. सहकार्यात्मक । पहिलोमा सेवाग्राही निष्क्रिय रहन्छ वा राखिन्छ । दोस्रोमा चिकित्सकले निर्देशन दिन्छ र बिरामीबाट सहयोगको अपेक्षा राख्छ । यी दुवैमा असमान शक्ति सम्बन्ध हुन्छ र पर्याप्त संवादको पनि अभाव रहन्छ । तेस्रो सबैभन्दा बढी लोकतान्त्रिक मानिन्छ, जसमा बिरामी वा सम्बन्धितहरूको निर्णय प्रक्रियामा सहभागितालाई प्रोत्साहित गरिन्छ (आकस्मिक लगायतका अवस्थामा बाहेक) । तर यसमा चिकित्सकको मात्र हैन, बिरामी पक्षको पनि तत्परताको आवश्यकता हुन्छ । नेपालका सन्दर्भमा पहिलो र दोस्रो तह नै हावी छन् । यस्तो सम्बन्धमा असमझदारी र द्वन्द्व निम्त्याउने कारक तत्त्वहरू अन्तर्निहित हुन्छन् र ती विभिन्न स्वरूपमा अभिव्यक्त हुन्छन् ।

घट्दो संवेदनशीलता, बढ्दो द्वन्द्व

चिकित्सा क्षेत्रलाई अन्य पेसा वा संस्थाका तुलनामा निकै संवेदनशील मानिन्छ र हो पनि । तर माथि चर्चा गरिएको वस्तुकरण, बजारीकरण र उपभोक्तावादका सन्दर्भमा यसप्रतिको संवेदनशीलता दुवै पक्षमा घट्दै गएको छ । कोरोना महामारीकै अवधिमा बाँकेमा स्वास्थ्यकर्मीलाई ज्यान मार्ने धम्की दिइयो । केही समयअघि बैतडी र रौतहटमा स्वास्थ्यकर्मीहरूमाथि आक्रमण र कुटपिट भए । संघीय राजधानीमै सुरक्षाकर्मीकै अगाडि स्वास्थ्यकर्मीको हुर्मत लिइयो, सुरक्षाकर्मीहरूले समेत पटक–पटक दुर्व्यवहार गरेको गुनासो आयो ।

स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई विभिन्न घटनामा चेपुवामा पार्ने प्रवृत्तिहरू देखिएका छन् । उदाहरणका लागि, पश्चिममा भएको जातीय हिंसाजस्ता घटनाहरूमा ‘पार्टीकरण’ हुँदा स्वास्थ्यकर्मीमाथि दबाब र असुरक्षा बढेको छ । पर्याप्त सुरक्षा र प्रोत्साहनबिना जोखिम मोलेर अग्रमोर्चामा लडिरहेका स्वास्थ्यकर्मीहरूविरुद्ध शृंखलाबद्ध रूपमा भइरहेका यी घटनाले त्यसै पनि कमजोर रहेको कोरोना प्रतिकार्यलाई झन् कमजोर बनाइरहेका छन् । स्वास्थ्यकर्मीप्रति राज्यको संवेदनशीलता पनि निकै कमजोर छ । उसको प्रतिक्रिया ‘कडा कारबाही गर्नू’ भन्ने निर्देशनमा सीमित छ । नामका ‘ठूलाबडा’ का अगाडि–पछाडि सुरक्षाकर्मीका डफ्फा लगाउने मात्र नभई तिनका निवासमा घरेलु कामदारसम्म बनाउने सुविधा दिएको राज्यले अहिलेको संवेदनशील अवस्थामा समेत स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन नसक्नु लज्जाको विषय हो । अर्कातर्फ, यसै अवधिमा निजी सेवाप्रदायकहरूले बिरामीको उपचार गर्न अस्वीकार गर्ने जस्ता संवेदनाहीन व्यवहार देखाएका छन्, जसले पनि स्वास्थ्य क्षेत्रको सामाजिक मूल्यमा आएको ह्रासतर्फ संकेत गर्छ । यस्ता असंवेदनशील प्रवृत्तिहरूले द्वन्द्व बढाएर अहिलेको महामारीको सम्बोधनमा समेत ठूलो चुनौती थपेका छन् ।

दीर्घकालीन र अल्पकालीन सम्बोधन

स्वास्थ्य संस्था–सेवाग्राही द्वन्द्वका कारणहरू जसरी बहुआयामिक छन्, यसका समाधानका उपायहरू पनि त्यस्तै छन् । पहिलो समस्या हो— नेपालमा स्वास्थ्य संस्थाहरूले भौतिक र प्राविधिक पक्षलाई बढी ध्यान दिनु । वास्तवमा जनसम्पर्क र परामर्शजस्ता स्वास्थ्यसेवाका अहं पक्षहरूलाई महत्त्व दिन आवश्यक छ, जसबाट सम्भावित द्वन्द्वको न्यूनीकरणमा ठूलो सहयोग मिल्न सक्छ । उपचार प्रक्रियामा सेवाग्राहीहरूको सहभागिता यथाशक्य बढाउनु विश्वासको वातावरण सुधार्नका लागि अत्यावश्यक सर्त हो ।

अर्कातर्फ, चिकित्सा शिक्षा प्रणालीमा महत्त्वपूर्ण परिवर्तनको खाँचो छ । चिकित्सा शिक्षामा प्राविधिकसँगै सामाजिक तथा मानवीय पाटोलाई अझ बढी महत्त्वका साथ अँगाल्नु अत्यावश्यक भइसकेको छ । चिकित्सक र बिरामी (वा आफन्तहरू) बीच अर्थपूर्ण संवाद भए मात्रै पनि धेरै हदसम्म द्वन्द्वको रोकथाम हुन सक्छ । यसका लागि चिकित्सकहरूलाई प्राविधिक शब्दावलीहरू मात्र होइन, जनजिब्रोमा संवाद गर्न सक्ने सीप दिनुपर्छ । चिकित्सकको सामाजिकीकरणमा उसले पहिरिने सेतो कोट अहंकारभन्दा विनयशीलताको प्रतीक हो भन्ने मूल्यलाई बलियो बनाउन आवश्यक छ । यसको एउटा प्रमाण के पनि हो भने, हामीकहाँ व्यावसायिक सफलतासँगै अग्लो सामाजिक हैसियत बनाएका स्वास्थ्यकर्मीहरूमा समाज, संस्कृति र मानवीय संवेदनाबारे गहिरो रुचि र बुझाइ छ ।

अन्त्यमा, यस्ता द्वन्द्वहरू न्यूनीकरण गर्न राज्यको भूमिका पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । चिकित्सा शिक्षा र सेवाका क्षेत्रमा बढेको चरम बजारीकरण र वस्तुकरणलाई सम्बोधन गर्न राज्यले सार्थक प्रयास गर्ने हो भने, स्वास्थ्यकर्मी–संस्था र सेवाग्राहीबीचको बढ्दो द्वन्द्वको रोकथाम र व्यवस्थापनमा महत्त्वपूर्ण सहयोग पुग्न सक्छ । अल्पकालीन रूपमा, अहिलेको विषम परिस्थितिमा अरू कुरा थाती राखेर भए पनि अराजकताजनित दुर्व्यवहारबाट स्वास्थ्यकर्मीलाई जोगाउनु र सेवा प्रदान गर्ने सम्मानजनक वातावरणको प्रत्याभूति गराउनु सबै तहका सरकार, सामुदायिक संस्था र आम नागरिकको समेत मूल दायित्व हो ।

(थापा पृथ्वीनारायण क्याम्पस, पोखरामा (चिकित्सकीय) मानवशास्त्र अध्यापन गर्छन् ।)

ट्विटर : @jthapa07 प्रकाशित : असार २५, २०७७ १०:०३

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

यस्तो छ कोरोनाविरुद्धको खोप निर्माणको तयारी

अहिलेसम्म १४५ भन्दा धेरै प्रकारका खोपको परीक्षण भइरहेको छ । कुनै पनि खोपले प्रयोगका लागि अन्तिम स्वीकृति पाइसकेका छैनन् । खोप निर्माणमा भएको प्रगति अत्यन्तै सकारात्मक छ । विश्वले अबको ६ महिनादेखि १ वर्षभित्र कोभिड–१९ को खोप प्राप्त गर्नेछ ।
डा. सन्तोष ढकाल

विश्वभरका अनुसन्धानकर्ता कोभिड–१९ को खोप निर्माणमा लागिपरेका छन् । अहिलेसम्म १४५ भन्दा धेरै प्रकारका खोपको परीक्षण भइरहेको छ । साधारणतया खोप निर्माणको प्रक्रिया १० देखि २० वर्षभन्दा लामो हुने गर्छ । तर कोभिड–१९ को सुरक्षित तथा उपयोगी खोप एक वर्षभित्रै निर्माण गर्न वैज्ञानिकहरू दिनरात काम गरिरहेका छन् ।

अमेरिकाको सान डिएगोस्थित एक प्रयोगशालाम कोरोनाविरुद्धको खोपबारे अनुसन्धान गर्दै एक वैज्ञानिक फाइल तस्बिर : रोयटर्स

सन् २०२० जनवरीमा चीनले कोभिड–१९ रोग लगाउने सार्स–कोभ–२ भाइरसको जिनोमिक जानकारी सार्वजनिक गरेसँगै विश्वभर यसको खोप बनाउने प्रतिस्पर्धा सुरु भएको हो ।

कोभिड–१९ को खोप बनाउन वैज्ञानिकहरूले मुख्य ४ तरिका अवलम्बन गरेका छन् । (१) सार्स–२ भाइरसलाई निष्क्रिय पार्ने र खोपका रूपमा प्रयोग गर्ने, (२) एडेनो भाइरसजस्ता अन्य भाइरसलाई सार्स–२ भाइरसको सतहमा पाइने अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण स्पाइक प्रोटिनको वाहकका रूपमा प्रयोग गरेर खोप निर्माण गर्ने, (३) सार्स–२ भाइरसको आनुवंशिक तत्त्व (न्युक्लिक एसिड) को प्रयोग गर्ने, (४) सार्स–२ भाइरसको सतहमा पाइने स्पाइक प्रोटिनलाई नै खोपका रूपमा उपयोग गर्ने ।

खोप निर्माण गरेर बजारसम्म आउन अनुसन्धानका विभिन्न प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ । सबैभन्दा पहिले भाइरसको कुन भाग प्रयोग गर्दा त्यसले रोगसँग लड्ने प्रतिरोधात्मक शक्ति उत्पादन गर्छ भनेर पत्ता लगाउनुपर्ने हुन्छ । यसका लागि खोपको परीक्षण मुसा तथा बाँदरजस्ता जनावरमा गर्ने गरिन्छ । अनुसन्धानको यो प्रारम्भिक चरण हो । विभिन्न तरिका अपनाएर तयार पारिएका १२५ भन्दा धेरै खोप अहिले अनुसन्धानको प्रारम्भिक चरणमा छन् । जनावरमा गरेको प्रारम्भिक अनुसन्धानमा खोपले कोभिड–१९ रोगविरुद्ध प्रतिरोधी क्षमता उत्पादन गर्न सक्ने नतिजा देखाएमा त्यसपछि उक्त खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको चरणमा प्रवेश गर्छ । मान्छेमा पहिलो, दोस्रो र तेस्रो गरी तीन चरणमा कोभिड–१९ खोपको परीक्षण हुने गर्छ ।

पहिलो चरणमा एक सयजति स्वस्थ वयस्कहरूलाई खोप लगाइन्छ । यो चरणमा खोप सुरक्षित छ/छैन, खोपले रोगसँग लड्न सक्ने प्रतिरोधी क्षमता उत्पादन गर्छ/गर्दैन भनेर जाँच गरिन्छ । खोपको मात्रा कति राख्ने भनेर पनि यही चरणमा परीक्षण गरिन्छ । अहिले विश्वभर १५ वटा खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको पहिलो चरणमा छन् । मान्छेमा गरिएको पहिलो चरणको अनुसन्धानमा राम्रो नतिजा आयो भने उक्त खोप दोस्रो चरणको अनुसन्धानका लागि तयार हुन्छ । यो चरणमा खोपको परीक्षण सयौंको संख्यामा गरिन्छ ।


यसमा खोप सुरक्षित छ/छैन, रोगसँग लड्न सक्ने प्रतिरोधात्मक क्षमता उत्पादन गर्छ/गर्दैन भन्नेजस्ता प्रश्नको उत्तर खोजिन्छ । यो चरणमा भने वयस्कमा मात्र नभई बालबालिका तथा प्रौढमा समेत खोप सुरक्षित र उपयोगी छ/छैन भनेर प्रयोग गरिन्छ । यसरी विभिन्न उमेर समूह र लिंगका सहभागीमा खोपको परीक्षण अनिवार्य हुन्छ । किनकि एउटा समूहमा काम गरेको खोपले अर्को समूहमा सोहीअनुसार काम नगर्न पनि सक्छ । अहिले विश्वभर १० वटा खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको दोस्रो चरणमा छन् ।

दोस्रो चरणको अनुसन्धानमा सफल खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको तेस्रो चरणमा प्रवेश गर्छन् । यो चरणमा हजारौंमा परीक्षण गरिन्छ । यो चरणका सहभागीलाई दुई समूहमा बाँडिन्छ, जसमा एउटा समूहलाई खोप दिइन्छ, अर्कोलाई दिइँदैन । खोप लगाएका र नलगाएका समूहका सहभागीमध्ये कति जनालाई रोग लाग्यो भनेर अनुसन्धानको अन्त्यमा हिसाब गरिन्छ र खोपको उपयोगिताबारे निष्कर्ष निकालिन्छ । खोपले कोभिड–१९ बाट बचायो कि बचाएन भनेर यो चरणको अनुसन्धानले बताउने गर्छ । विश्वभर अहिले ४ वटा खोप यो चरणमा प्रवेश गरेका छन् ।

मान्छेमा गरिएको तीनै चरणको अनुसन्धानमा सफल भएका खोपहरूको बिक्रीवितरणका लागि आ–आफ्ना देशका सम्बन्धित नियामक संस्थामा आवेदन दिनुपर्छ । ती संस्थाले अनुसन्धानका सम्पूर्ण नतिजा राम्रोसँग अध्ययन गरेपछि यदि खोप सुरक्षित र उपयोगी देखिएमा धेरै मात्रामा उत्पादन र बिक्रीवितरण गर्न अनुमति दिन्छन् । कहिलेकाहीँ महामारीको समयमा सम्बन्धित देशको नियामक संस्थाले खोपलाई परीक्षणको नतिजा हेरेर आपत्कालीन प्रयोगका लागि अथवा सीमित प्रयोगका लागि अनुमति दिन सक्छ । अहिले चीन सरकारले आफ्नो देशमा उत्पादन भएको एउटा खोपलाई सेनामा प्रयोग गर्न ‘सीमित प्रयोगको अनुमति’ प्रदान गरेको छ । यो अनुमति तेस्रो चरणको परीक्षणको नतिजा नआउँदै दोस्रो चरणसम्मको नतिजालाई आधार मानेर दिइएको हो । सेनामा यो खोप अनिवार्य गरिन्छ वा स्वेच्छिक हुन्छ भन्नेबारे केही खुलाइएको छैन । योबाहेक विश्वभर कुनै पनि खोपले प्रयोगका लागि अन्तिम स्वीकृति पाइसकेका छैनन् ।

चीनले सेनाका लागि मात्र प्रयोगको अनुमति दिएको खोप क्यन्सिनो बायो भन्ने कम्पनीले उत्पादन गरेको हो । यो खोपमा एडेनो भाइरसलाई वाहकका रूपमा प्रयोग गरेर सार्स–२ भाइरसको स्पाइक प्रोटिनको प्रयोग गरिएको छ । यसबाहेक पनि चीनका सिनोफर्म र सिनोभ्याक नामक कम्पनीले भिन्नाभिन्नै रूपमा सार्स–२ भाइरसलाई निष्क्रिय पारेर बनाइएका खोप परीक्षणको तेस्रो चरणमा प्रवेश गरेका छन् । यी खोपको तेस्रो चरणको परीक्षण चीन, ब्राजिल तथा यूएईमा हुने भएको छ ।

बेलायतको अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीले बनाएको खोपको अनुसन्धान पनि तेस्रो चरणमा प्रवेश गरेको छ । यो खोपमा पनि एडेनो भाइरसलाई एन्टिजिन वाहकका रूपमा प्रयोग गरिएको छ । यो खोपको तेस्रो चरणको परीक्षण बेलायतलगायत ब्राजिल र दक्षिण अफ्रिकामा गरिँदै छ । खोप आगामी अक्टोबरसम्म उपलब्ध हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । त्यसैगरी अमेरिकाको मोडर्ना कम्पनीले बनाएको खोप पनि जुलाईबाट तेस्रो चरणको अनुसन्धानमा जाने गरी तयारी पूरा भएको छ । खोपमा सार्स–२ भाइरसको आनुवंशिक तत्त्वको प्रयोग गरिएको छ । यो खोप सन् २०२१ को जनवरीसम्म प्रयोगमा ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ । त्यसैगरी, क्यानडामा रहेको मेडिकागो कम्पनीले तयार पारेको खोप मान्छेमा गरिने परीक्षणको पहिलो चरणमा प्रवेश गरेको छ । जापानस्थित एन्जिस कम्पनीले ओसाका युनिभर्सिटीसँग मिलेर निर्माण गरेको खोपको पनि मान्छेमा पहिलो र दोस्रो चरणको परीक्षण सुरु गरिएको छ । भारतस्थित भारत बायोटेकले बनाएको कोभिड–१९ को खोपको पहिलो र दोस्रो चरणको अनुसन्धान जुलाईमा सुरु गर्ने तयारी हुँदै छ भने अर्को भारतीय कम्पनी जाइडस क्याडिलाले तयार पारेको खोपले पनि मान्छेमा अनुसन्धान गर्न अनुमति प्राप्त गरेको छ ।

वैज्ञानिकले बनाएका खोप अनुसन्धानको जुनसुकै चरणमा पनि असफल हुन सक्छन् । अहिलेसम्म कोभिड–१९ को खोप निर्माणमा भएको प्रगति अत्यन्तै सकारात्मक छ । आशा गरौं, आगामी अनुसन्धान पनि सफल बन्नेछन् र विश्वले अबको ६ महिनादेखि १ वर्षभित्र कोभिड–१९ को खोप प्राप्त गर्नेछ ।

नोट : यस लेखमा उल्लेखित केही तथ्य न्यूयोर्क टाइम्सको 'कोरोनाभाइरस भ्याक्सिन ट्र्याकर'बाट लिइएको हो ।

-डा. ढकाल जोन होप्किन्स विश्वविद्यालयमा इन्फ्लुएन्जा तथा कोरोना भाइरसको संक्रमण र खोपको उपयोगिताका अध्ययन क्षेत्रमा कार्यरत छन् ।


प्रकाशित : असार २५, २०७७ १०:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×