कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

यो विषाक्त मौनताले सबैलाई पिरोल्नेछ

प्रधानमन्त्रीय संस्थाको साख कमजोर पार्ने काम अरू कोहीबाट नभएर स्वयं प्रधानमन्त्री ओलीबाट भएको छ । यसको क्षति भने संघीय संविधानले बेहोर्ने देखिन्छ ।
बसन्त बस्नेत

इतिहासले क्षमा गर्नेछैन, किनकि भयावह कोरोना संकट निदानका सम्पूर्ण प्राथमिकता लत्त्याउँदै सत्तारूढ नेकपा यदुवंशी युद्धको कोतमा खडेखडे लड्न तयार छ ।

संविधानले क्षमा गर्नेछैन, किनकि नेताहरू आज व्यवहारबाट पुष्टि गर्दै छन्, त्यो नयाँ राजनीतिक प्रणाली संस्थागत गर्न नभई व्यक्तिविशेषको महत्त्वाकांक्षा व्यवस्थापन गर्न हतार–हतार ल्याइएको कागजी दस्तावेज थियो । परिवर्तनले क्षमा गर्नेछैन, किनकि सत्तासञ्चालकहरूले यसको कुनै पनि लाज बाँकी नरहने गरी मुलुकलाई ‘फास्ट ट्र्याक’ मा पछाडि फर्काइरहेका छन् । सायद दक्षिणपन्थ किनारामा बसेर मुसुमुसु हाँस्दै, ‘अच्छे दिन आएंगे’ को भावमा रमिता हेरिरहेको हुँदो हो ।

यस अर्थमा सम्भवतः यो समय समकालीन नेपालको इतिहासकै दिगमिगलाग्दो अवधि चित्रित हुन सक्नेछ । हिजोका एक से एक क्रान्तिकारीहरू कागजी बाघमा अनूदित भएको अवधि । परिवर्तनको दीर्घ प्रतीक्षा गरिरहेका नागरिकहरू फेरि एकपल्ट चलाखीपूर्वक ठगिएको अवधि । संघ–प्रदेश–स्थानीय तह हाँक्न प्राप्त शानदार जनादेशको उपहास हुने गरी शृंखलाबद्ध शासकीय अयोग्यता, तर ‘मैले क्या काम गरिरहेको छु’ को असीम अहंकार । हिजो आफ्नो बहुमूल्य मतलाई स्थिरता, राष्ट्रवाद र विकासको बाढीमा बगाएर आज आफ्नै पुर्पुरोलाई सराप्दै बसिरहेका निरुपाय नागरिकहरू । अनि ‘चुप लाग, यस्तो बेला बोल्यौ भने स्थिरता खलबलिन्छ’ भन्दै विषाक्त बौद्धिकताको लौरोले लगार्न उद्यत सफासुग्घर भलादमीहरू !

त्यसैले यो बेला सर्वशक्तिमान् प्रधानमन्त्रीले ‘बेसारपानी खाऊ, कोरोना भगाऊ’ भन्नु किमार्थ गलत छैन । मानिसहरू नबुझेर अभिधामा अलमलिए । लक्षणा थियो— म केही गर्न सक्दिनँ, तिमीहरू जुनसुकै उपाय लगाएर भए पनि आफ्नो ज्यान आफैं जोगाओ । आज दृश्यहरू भन्दै छन्— प्रधानमन्त्रीलाई नेकपाबाट खतरा छ, नेकपालाई प्रधानमन्त्रीबाट । कोही किन अदृश्य जीवाणुसँग डराइरहोस् !

इतिहासको रिल एकपटक घुमाएर हेरौं । पाँच वर्षअघि संविधान जारी गरेको जस लिन शीर्ष नेताहरूबीच ‘कोभन्दा को कम’ को हानथाप थियो । प्रधानमन्त्रीको कुर्सीमा कांग्रेस सभापति सुशील कोइराला थिए । बहसको केन्द्रमा भने उनी होइन, दोस्रो ठूलो पार्टी नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओली । त्यसअघिका १५ वर्ष राष्ट्रिय राजनीतिको केन्द्रमा एकछत्र बस्न सफल पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ को व्यक्तित्वलाई समेत छाया पार्दै ओली उदाउँदा थिए । महाभूकम्पको महाविपत्ति देखाउँदै छिटछिटो संविधान जारी गर्ने, त्यसपछि फटाफट आर्थिक समृद्धिको यात्रा तय गर्ने संकल्प गर्दै २०७२ जेठमा १६ बुँदे सहमति भयो । यसको अग्रसरता उनै ओलीले लिएका थिए । तराई–मधेसमा आन्दोलन चर्किंदै गर्दा नाराहरूको केन्द्रमा प्रधानमन्त्री कोइराला होइन, दोस्रो ठूलो पार्टीका अध्यक्ष ओली पो थिए ।

यी सबै निकट विगतका पृष्ठभूमि हेर्दा संविधानको मुख्य अपनत्वबोध ओली र नेकपा नेताहरूले गर्नुपर्ने थियो, होइन र ? अझ पछिल्लो चुनावले त्यसलाई अनुमोदन नै गरिदिएको थियो । ओलीलाई संघीयता चाहिएको थिएन, तर आज उनी संघीयता कार्यान्वयन गर्ने ठाउँमा थिए । शाब्दिक गोलमाल नै सही, संविधानको धर्मनिरपेक्षता कार्यान्वयन गर्नु आज उनको दायित्व हुन्थ्यो । गणतन्त्रबारे उनले पहिले के बोलेका थिए भन्ने अब चर्चा नगरौं, किनकि यसको स्वाद खटाईखटाई चाख्न पाउनेमा उनी र उनको खेमाका मानिसहरू नै बढी थिए । वा भनौं, गणतन्त्र जसले ल्याएको भए पनि त्यो ‘खेर’ गएन ।

रेल, पानीजहाज छाडिदिऔं, विश्वव्याधि कोभिड–१९ संकट व्यवस्थापनमा छ महिना बित्न लाग्दा उल्लेख्य प्रगति छैन । यस प्रवृत्तिले २०७२ सालको भारतीय नाकाबन्दीकालमा रातभरि ग्यासको पालो कुरेका सर्वसाधारणलाई चुलाचुलामा ग्यासका पाइप ल्याउने मखमली वाचा सम्झाइदिएको छ । कहिले उच्चस्तरीय समिति आफैं, कहिले स्वास्थ्य सेवा विभाग, कहिले बिचौलिया त कहिले सेना — जेलिएको स्वास्थ्य सामग्री खरिद प्रकरण हेर्दा लाग्छ, रुमाल लुकाई प्रतियोगिता चलिरहेको छ । कुनै जवाफदेहिता छैन, कुनै पारदर्शिता छैन । हाम्रो लोकतन्त्रको मेरुदण्ड यी दुई आधारभूत रक्त–धमनीबेगरै ठीकठाक चलिरहेको छ ।

वाइडबडी, तारागाउँ, यति, ओम्नी, गोकर्ण रिसोर्ट, डा. शेरबहादुर पुन प्रकरण, गृह मन्त्रालयकै जिम्मेवार अधिकारीबाट ड्युटीमा रहेका चिकित्सक उठाउने काम, पूर्वआईजीपी र सांसदको संलग्नतामा सांसद अपहरण — यस्ता क्रियाकलापको फेहरिस्त अझै लम्ब्याउन सकिन्छ । आफू जिम्मेवारी नलिने, आफूबाहेकका सबैलाई दोषी देख्ने सत्ताशैली आज राष्ट्रिय अग्रगमनको गत्यावरोधक बन्न गएको छ । प्रधानमन्त्रीले प्रयोग गर्ने भाषाले अरू मन्त्रीहरू, सचिवालयका नेताहरूको स्तरलाई समेत निर्देशित गर्न थालेको छ । प्रेस, नागरिक समाज र बौद्धिकलाई छुचो बोलेर जति खुइल्याउन सक्यो, त्यति नै पार्टी नेतृत्वको बहीखातामा आफ्नो नम्बर बढ्ने स्वमूल्यांकनमा उनीहरू छन् । राष्ट्रवादको सिक्का कुनै बेला किमती थियो, अब त्यो खोटो बन्दै छ । पार्टीभित्र अपमान र अलगावको घुट्को पिएर पनि चुपचाप सहन विवश कार्यकर्तालाई चक्मा दिँदै नयाँ नक्सा–निसान छाप बोकेर सडकमा उत्रेका मदन भण्डारी फाउन्डेसनका कार्यकर्ताहरूले यसपल्ट ताली पाएका छैनन् । बरु फेरि एकपल्ट राष्ट्रपति संस्थाको समेत गरिमा घटाउने गरी बिजुली गतिमा संसद् अधिवेशन टुंग्याएको, विधि–पद्धति छलेर रिङबाहिर भिड्न ललकारेको भन्दै सत्ताको आलोचना सुरु भएको छ ।

हुन त सडकमा जति भीड जम्मा भए पनि हुन्छ, सरकारको समर्थन गर्दासम्म कोरोना भाइरस सर्दैन । त्यो त आलोचकहरूको हकमा मात्रै लागू हुने हो । नेकपा सांसद रामकुमारी झाँक्रीले आइतबार ट्विट गरेकी छन् : ‘विश्वासपात्र ठानिएका व्यक्तिले बारम्बार गलत सूचना सम्प्रेषण गरेर प्रधानमन्त्रीलाई उत्तेजित गराएका छन्, जसका कारण हठात संसद् अधिवेशन अन्त्य, डमी पार्टी दर्ता, मन्त्रीहरूलाई कित्ताकाट गर्न निर्देशन, समर्थन जुलुस गराउने जस्ता काम भएका छन् ।’ मर्यादा र फरक मतप्रतिको सहिष्णुता लोकतन्त्रको आधारभूत संस्कार हो । कम्युनिस्ट र वामपन्थीहरूले ‘बुर्जुवा’ भनी उडाउने गरेको वर्गसमेत फरक मतसँग संयमित तर्क र सहिष्णु व्यवहार गर्नुलाई आफ्नो न्यूनतम संस्कार मान्छ । तर आज हाम्रो लोकतन्त्रको भाषा र व्यवहारले संस्कार सिक्न बाँकी छ । आज संविधानको आत्मामाथि उपरी तहबाट निरन्तर आक्रमण हुँदा यसको जिम्मेवारी लिन कोही तयार छैन । फलतः संविधान, संघीयता, लोकतन्त्र, धर्मनिरपेक्षताजस्ता शब्दले आज अर्थ गुमाउँदै गएका छन् । यो जघन्य गल्तीको सुरुआत अरू कसैबाट नभएर नेतृत्वको शीर्ष तहबाट भएको छ । प्रधानमन्त्री ओली यसका मुख्य जिम्मेवार हुन् ।

ओलीले भाषणपिच्छे दोहोर्‍याउने थेगो वाक्यांश हो— म लोकतन्त्रका लागि १४ वर्ष जेल बसेर आएको मानिस । कर्महरूले उनको वचन पुष्टि गरेका छैनन् । कोरोना संकट समाधानको मूल प्राथमिकता भुलेर सत्तारूढ नेकपाभित्र जारी शक्तिसंघर्ष र त्यसलाई प्रतिवाद गर्ने क्रममा उनीबाट व्यक्त शैलीबाट त्यो ‘लोकतान्त्रिक प्रतिबद्धता’ फेरि एकपल्ट मिचिएको छ । परिणामको आकलन नगरी हठात् बोलिने छुद्र बोली र चालिने कदमहरूले प्रधानमन्त्री भन्ने संस्थाको साख कमजोर पारेका छन् । यसको सबैभन्दा ठूलो क्षति भने संघीय संविधानले बेहोर्ने देखिन्छ ।

त्यस अर्थमा यो नेकपाको आन्तरिक सरोकार मात्रै होइन, सबै राजनीतिक पार्टीहरू, नागरिक समुदाय र सर्वसाधारणसमेतको चासो बन्नुपर्छ । नत्र यो विषाक्त मौनताले एक दिन सबैलाई पिरोल्नेछ । अनि यो दिगमिगलाग्दो घडी अझै लम्बिइरहनेछ । यस्तै दिगमिगलाग्दो अवधिमा हो, क्रान्तिले इतिहासको गर्तमुनि पुरेका पात्रहरूले बौरिन इच्छा गर्ने । ठूलो उत्सर्गबाट प्राप्त लोकतान्त्रिक परिवर्तनको मूल्य जोगाउन पनि फेरि एउटा सशक्त नागरिक हस्तक्षेप चाहिएको छ ।

भद्रभलादमीहरूले आत्तिनुपर्दैन, त्यो हस्तक्षेपले स्थिरता खलबल्याउने छैन । बरु स्थिरताको मास्क लगाएर शासकीय अयोग्यताको भाइरस सार्न उद्यत नेतृत्वलाई इतिहासको सही जग्गामा राख्न सघाउनेछ ।

ट्विटर : @basantabasnet प्रकाशित : असार २२, २०७७ ०९:१९

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेलेसको पूरा नभएको सपना

मोनिका सेलेसले कति नै समय खेल्न पाइन् र ? उनको खेलजीवन निकै छोटो रह्यो । सेलेसले आरामले खेलेको भनेकै जम्माजम्मी तीन वर्ष जति मात्र हो । जसरी उनको खेलजीवन चाँडै सकियो, त्यो निकै दुर्भाग्यपूर्ण छ । तर जति समय खेलिन्, गज्जब खेलिन् । द टेलिग्राफले विश्व टेनिसकी महान् महिला खेलाडीबारे तयार पारेको सामग्रीको शृंखलामा अहिले पालो, यिनै सेलेसको । उनी तुफानको वेगले जस्तै विश्व टेनिसमा आइन् र सबैलाई रूवाएर बाहिरिइन् ।
टेलिग्राफ स्पोर्ट्स

न्युयोर्क — टेड टिनलिङ महिला टेनिसबारे राम्रै जानकार थिए । त्यसो त उनी टेनिस फेसन डिजाइनर थिए । तर उनले विश्व महिला टेनिसलाई निकै नजिकबाट नियाल्ने अवसर पाए ।

मोनिक सेलेस तस्बिर : एएफपी

सन् १९९० मै उनको मृत्यु भएको थियो । त्यसको ठीकअगाडि उनले एउटा भविष्यवाणी गरेका थिए । भन्थे, ‘मोनिका सेलेस जतिको तीव्र गतिमा टेनिस खेल्ने खेलाडी मैले अहिलेसम्म देखेको छैन । उनी कोर्टमा आगो लगाउन सक्षम छिन् । उनको जत्तिको कडा प्रहार मैले अन्य कोही खेलाडीबाट देखेको छैन ।’

सेलेस भर्खर १६ वर्षकी थिइन् । उनले कुनै ग्रान्ड स्लाम उपाधि पनि जितेकी थिइनन् । तर टिनलिङले भने जस्तै सेलेको दुई हाते फोरह्यान्ड र दुई हाते नै ब्याकह्यान्ड गज्जबको थियो । यसकै मद्दतले उनी महिला विश्व टेनिसमा शिखर चढ्दै थिइन् । सेलेसको पहिलो ठूलो सिकार भएकी थिइन्, मार्टिना नभ्रातिलोभा । सन् १९९० को इटालियन कप फाइनलमा सेलेसले नभ्रातिलोभालाई खुबै नमज्जासँग हराइन् । विश्वास नहुन सक्छ, स्कोर थियो, ६–१, ६–१ ।

नभ्रातिलोभाले खेल सकिएपछि आफ्नो अनुभव सुनाउँदै भनेकी थिइन्, ‘मलाई त ट्रकले धक्का दिएजस्तै भयो ।’ त्यतिबेला नै भनिएको थियो, सेलेसको टेनिस त हेभिमेटल छ है । नभ्रातिलोभाविरुद्धको जितमा सेलेसको खेल आँकडा थियो, ३७ विनर्स अनि ६ मात्र अनफोर्स इरर । त्यसको एक महिना पनि त इतिहास बनिहाल्यो, सेलेस बनिन्, फ्रेन्च ओपन इतिहासमै सबैभन्दा कान्छी विजेता । उनले स्टेफी ग्राफलाई हराएकी थिइन् । स्कोर थियो ७–६, ६–४ को ।

त्यसअगाडि जर्मन खेलाडी ग्राफले १० मध्ये ९ ग्रान्ड स्लाम फाइनलमा जित हात पारेकी थिइन् । ग्राफको सर्भिस आफैंमा कडा थियो, उनको फोरह्यान्ड पनि कम्तीको थिएन । त्यो समय स्पष्ट रूपमा भन्दा ग्राफको समय थियो, उनले जे चाहन्थिन्, कोर्टमा त्यही हुन्थ्यो । सेलेस पनि त हार खाने खेलाडी त थिइनन् । सेलेसले सुरुमा चार सेट प्वाइन्ट जोगाएर टाइब्रेकमा अगाडि रहिन् । पछि त आरामले दोस्रो सेट पनि आफ्नो नाममा लेखाइन् ।

सन् १९९० मा फ्रेन्च ओपनको उपाधिसहित मोनिका सेलेस

त्यसपछि त सेलेसलाई जित्ने बानी नै परेको थियो । सन् १९९१ देखि १९९३ बीच ८ ग्रान्ड स्लाम फाइनल खेलिन् र त्यसमध्ये सातमा विजयी रहिन् । खेलको तथ्यांक थियो ५५–१ । यसबीच उनले ३४ अन्य प्रतियोगिता पनि खेलिन् । त्यसमध्ये ३३ मा फाइनलको यात्रा गरिन् । तर त्यसलगत्तै त्यो घटना घट्यो, जसबारे कसैले सोचेका पनि थिएनन् । यसलाई पूरा विश्व खेलकुदकै सबैभन्दा दुर्भाग्यपूर्ण र स्तब्धपूर्ण घटना मानिन्छ, जुन नभएको भए के हुन्थ्यो ?

सन् १९९६ को निचिरेई महिलातर्फ उपाधिका साथ मोनिका सेलेस फाइल तस्बिर : एपी

सेलेसको बैंसले भर्खर १९ छोएको थियो । उनी ह्याम्बर्गमा खेलिरहेकी थिइन् । ग्राफका सन्काहा समर्थकले उनलाई कोर्टमै पछाडिबाट छुरा प्रहार गरेका थिए । त्यसपछि त उनी कहिल्यै त्यस्तो खेलाडी हुन सकिनन् । जस्तो उनी वास्तवमै थिइन् । घाइते भएयता उनको खेलजीवन लामो समय चल्न सकेन । भावुक हुँदै सेलेसले भनेकी थिइन्, ‘म टेनिस कोर्टमै हुर्कें, त्यसैलाई सबैभन्दा सुरक्षित स्थान मान्थें तर त्यही कोर्टमा मैले सबथोक गुमाएँ पनि ।’ सेलेसले गुमाएकी थिइन्– निर्दोषिता, वरीयता, आम्दानी र प्रायोजन सबै ।

सन् १९९३ मा छुरा प्रहार भएपछि मोनिका सेलेस तस्बिर : द वर्ल्ड अफ् टेनिसको युट्युबबाट स्क्रिनग्र्याब

त्यसपछि त सेलेस डिप्रेसनको सिकार पनि भइन् । त्यसमाथि उनको खेलजीवनको सबैभन्दा ठूलो पात्र बुबा क्यान्सरको सिकार बने । आफ्नो आत्मकथामा सेलेसले ती दिनलाई निकै दुःखदायी भनेर वर्णन गरेकी छन् । सन् १९९६ मा उनले अन्तिक पटक ग्रान्ड स्लाम जितेकी थिइन् । सन् २००० मा उनको नाममा एक ओलम्पिक कांस्य पदक पनि रह्यो । सेलेसको खेलजीवनको सुरुआत जस्तो रह्यो, अन्त्य त्यसको ठीक विपरीत थियो ।

प्रकाशित : असार २२, २०७७ ०९:१२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×