अस्पष्ट परीक्षण प्रोटोकल - विचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अस्पष्ट परीक्षण प्रोटोकल 

बझाङ, बाजुरा, रूपन्देही र पाल्पामा क्वारेन्टिनपछि परीक्षण नै नगर्नु अनि र्‍यापिड टेस्टको भरमा नेगेटिभ आउँदैमा त्यत्तिकै घर पठाउनुले सरकार परीक्षण प्रोटोकलमा नीतिगत रूपमै अस्पष्ट देखिएको छ । 
सचिन घिमिरे

काठमाडौँ — कोभिड–१९ संक्रमणको स्थति पत्ता लगाउन मुख्य गरी दुई प्रकारका परीक्षण विधि हाम्रोमा छन् । पहिलो, पीसीआर विधिबाट एन्टिजन परीक्षण ।

चिकित्साशास्त्रमा एन्टिबडी भन्नाले स्वस्थ मानिसलाई कोभिड–१९ को संक्रमण भइसकेपछि शरीरले भाइरसको प्रतिक्रियास्वरूप निकालेको प्रतिरक्षक प्रोटिनहरू भन्ने बुझिन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनअनुसार कोभिड–१९ संक्रमण पत्ता लगाउन एन्टिजन जाँच गर्ने पीसीआर विधि अहिलेसम्मको प्रभावकारी विधि हो । यो परीक्षण विधिमा शंकास्पद व्यक्तिको नाक तथा घाँटीको भित्री भागबाट नली घुसाएर र्‍याल झिकिन्छ । नमुना संकलन कार्यमा संघ र स्थानीय सरकारको तालमेल नमिलेको र गुणस्तरीय पीपीई आवश्यक मात्रामा उपलब्ध नभएको गुनासो प्राविधिकहरूले गरिरहेका छन् । घाँटी वा नाकबाट नमुना संकलन गर्दा शंकास्पद संक्रमितले खोक्ने वा हाछ्युँ गर्न सक्ने हुनाले संक्रमणको डरले प्राविधिकहरूले सही तरिकाले नमुना संकलन नगरेको पनि हुन सक्छ । नमुना संकलन गर्ने प्राविधिकहरूलाई यथेष्ट तालिम, सचेतना र सुरक्षाको प्रत्याभूति भएन भने झूटो नेगेटिभ अर्थात् पोजेटिभ व्यक्तिको पनि नेगेटिभ नतिजा आउन सक्छ ।

राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालाले प्राविधिकहरूका लागि आवश्यक व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री उपलब्ध गराउने मामलामा तदारुकता देखाएको छैन । संकलित नमुनालाई समयमा नै प्रयोगशालामा पुर्‍याउन सकिएन भने भाइरसको जैविक तत्त्व आरएनए क्षय हुँदै जाने हुनाले झूटो नतिजा आउने सम्भावना हुन्छ । केहीअघि मात्र जिल्लाबाहिर सयौंको संख्यामा संकलन गरिएका नमुनाहरू राजधानी ल्याएर थुपारियो र चार दिनसम्म पनि जाँचिएन ।

कोभिड–१९ परीक्षणको दोस्रो विधि – र्‍यापिड टेस्ट हो । यो विधि उपलब्ध भए पनि विश्व स्वास्थ्य संगठनले अनुसन्धान उद्देश्यबाहेक सक्रिय संक्रमण जाँच्न नहुने जानकारी गराएको छ । हाम्रोमा र्‍यापिड टेस्ट विधिबाट संक्रमित व्यक्तिहरूको रगतको नमुना लिइन्छ र एन्टिबडी परीक्षण गरिन्छ । र्‍यापिड टेस्ट विधिमा पनि सम्भावित संक्रमितहरूको समीपमा पुगेर रगतको नमुना संकलन गर्नुपर्ने हुन्छ । यस्तोमा प्राविधिकहरूलाई आवश्यक व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्री यथेष्ट मात्रामा उपलब्ध नभएको गुनासो आइरहेको छ । सही तरिकाले एन्टिबडी परीक्षण गर्दा इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको अवस्था हेनुपर्ने हुन्छ । स्वस्थ व्यक्तिलाई कोभिड–१९ को संक्रमण भएको अन्दाजी सात दिनमा इम्युनोग्लोब्युलिन एमको विकास हुन्छ र झन्डै पन्ध्र दिनपछि शरीरमा इम्युनोग्लोब्युलिन जी बन्न थाल्छ । हाल भइरहेको र्‍यापिड टेस्ट किटमा इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको बेग्लाबेग्लै अवस्था मापन गर्नेभन्दा पनि एउटै मात्र ‘होल एन्टिबडी’ जाँच भइरहेको छ । संकलित नमुनालाई र्‍यापिड किटको माध्यमबाट परीक्षण गर्दा इम्युनोग्लोब्युलिन एम देखिने अवस्थामा पीसीआर विधिबाट पनि पोजेटिभ देखिनुपर्छ । तर एन्टिबडीको इम्युनोग्लोब्युलिन जीको परीक्षण गर्दा पोजेटिभ देखियो भने पीसीआर नेगेटिभ पनि आउन सक्छ । हाल नेपालमा प्रयोग गरेको र्‍यापिड किटमा कुन एन्टिबडी पोजेटिभ आएको हो छुटाउन सकिने अवस्था छैन । तसर्थ, र्‍यापिड किट र पीसीआरले बताउने संक्रमणको अवस्था फरक हुने भएकाले पीसीआरको बदलामा र्‍यापिड टेस्टको विधि उपयुक्त हुँदैनन् । कोभिड–१९ संक्रमणपछि आफूलाई निको भए–नभएको थाहा पाउन पीसीआर परीक्षणमा नेगेटिभ र एन्टिबडी परीक्षणमा इम्युनोग्लोब्युलिन जी पोजेटिभ आउनुपर्छ भन्ने धारणा वैज्ञानिकहरूको छ । इम्युनोग्लोब्युलिन एम पोजेटिभ देखिएमा संक्रमणको अवस्था नै छ भन्ने अर्थ लाग्छ । त्यस्तै, इम्युनोग्लोब्युलिन जी पोजेटिभ देखिएमा संक्रमण भएर निको हुने चरणमा रहेको भन्ने बुझिन्छ ।

कोही व्यक्तिलाई साधारण लक्षण र कसैलाई गम्भीर जटिलताहरू देखापर्ने हुनाले संक्रमणको प्रभावबारे तुलनात्मक अध्ययन गर्न एन्टिबडीभित्रको इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको परीक्षण प्रभावकारी मानिन्छन् । यसरी परीक्षण गर्दा समुदायमा भाइरसको फैलावट दर अवगत हुनुको साथै कुनै व्यक्तिलाई संक्रमण भएर निको भइसकेको अवस्थाको पनि जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ । कतिपय युवालाई संक्रमणपछि पनि लक्षण देखिएन वा बढी उमेरका मानिसमा देखियो भन्नेजस्ता तथ्यको आकलन गर्न पनि इम्युनोग्लोब्युलिन एम र जीको परीक्षण महत्त्वपूर्ण हुन्छ । हाम्रोमा अत्यन्त कम मात्रामा पीसीआर जाँच भइरहेको छ । पछिल्लो समय सरकारी ध्यान र्‍यापिड टेस्ट किटतिर बढी गएकाले समुदाय वा व्यक्तिमा सक्रिय संक्रमणको अवस्थाको यकिन गर्न सकिएको छैन ।

कोभिड–१९ संक्रमणपछि पनि शरीरमा एन्टिबडी बनेन भने संकमित व्यक्ति छुट्ने सम्भावना हुन्छ । कैलालीमा संक्रमण पुष्टि भएकी महिलामा पहिला एन्टिबडी जाँच्दा नेगेटिभ आए पनि पीसीआर परीक्षणबाट पोजेटिभ देखिएको थियो । क्वारेन्टिनमा बसेका मानिसहरूलाई १४ दिनपछि परीक्षण नै नगरी छोड्नु वा र्‍यापिड टेस्टको नतिजाको भरमा मात्र छोड्नु नै थप जोखिम निम्ताउने कारकहरू हुन् । र्‍यापिड टेस्टबाट झूटो नेगेटिभ नतिजा आउने सम्भावना धेरै छ । पीसीआरको परीक्षण विधिमा आन्तरिक कन्ट्रोलको रूपमा आरएनएज—पीको ग्राफले झूटो नेगेटिभ हो–होइन भनेर छुटाउन मद्दत गर्छ तर यसको प्रयोग भएको छैन । जसले गर्दा पीसीआर रिपोर्टमा पनि झूटो नेगेटिभ आउने सम्भावना देखिन्छ । सरकारले चीनबाट ‘हुक एन्ड क्रुक’ विधि लगाएर हतारमा मगाएको र्‍यापिड टेस्ट किटको गुणस्तरमा शंका गरिनु र आन्तरिक कन्ट्रोल ग्राफ सही नदेखिनुले परीक्षणको विश्वसनीयतामा प्रश्नचिह्न उठाउनुपर्ने ठाउँहरू उब्जिएको छ । कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–९ स्थित सनसिटी अर्पाटमेन्टमा बेलायतबाट फर्केका एकै परिवारका तीन सदस्यको पीसीआर परीक्षण गर्दा दुईको पोजेटिभ र तेस्रो सदस्यको नेगेटिभ आउनुको पछाडिको कारणबारे सरकारले कुनै पनि स्पष्टीकरण दिन जरुरी सम्झेको छैन ।

आईसीएमआर ‘इन्डियन काउन्सिल अफ मेडिकल रिसर्च’ र नेपाल स्वास्थ्य मन्त्रालयले जारी गरेको परीक्षण प्रोटोकलमा फरक–फरक मान्यता देखिएका छन् । मन्त्रालयको प्रोटोकलमा चौध दिनभित्र विदेशबाट नेपाल फर्किएका व्यक्तिहरूलाई पीसीआर वा र्‍यापिड टेस्ट जे गरे पनि हुन्छ भनिएको छ । आईसीएमआरको प्रोटोकलमा ‘इन्फुल्एन्जा’ जस्तो लक्षण भएका, खोकी लागेका घाँटी दुखेका र मन्द ज्वरो आइरहेका बिरामीहरूले १४ दिनसम्म घरमा क्वारेन्टिनमा बसेपछि र्‍यापिड टेस्ट गर्नुपर्छ भन्ने स्पष्ट उल्लेख गरिएको छ । यदि र्‍यापिड टेस्ट पोजिटिभ आएमा कोभिड–१९ भएको प्रमाणित हुने हुनाले स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहअनुसार स्वास्थ्य केन्द्रमा राख्ने वा घरमा राख्ने भन्ने निर्णय लिइने भनिएको छ । र्‍यापिड टेस्टअन्तर्गत एन्टिबडी परीक्षण गर्दा नेगेटिभ आएको खण्डमा र पीसीआर नगरिएको सन्दर्भमा क्वारेन्टिनमा बस्नुपर्ने र त्यसको दस दिनपछि पुनः एन्टिबडी जाँच गर्नुपर्ने बताइएको छ । र्‍यापिड टेस्ट नेगेटिभ आएका मानिसहरूको फेरि जाँच गर्नुपर्ने हो तर हाम्रोमा जाँचिएन । बझाङ, बाजुरा, रूपन्देही र पाल्पामा क्वारेन्टिनपछि परीक्षण नै नगर्नु अनि र्‍यापिड टेस्टको भरमा नेगेटिभ आउँदैमा त्यत्तिकै घर पठाउनुले सरकार परीक्षण प्रोटोकलमा नीतिगत रूपमै अस्पष्ट देखिएको छ ।

आईसीएमआरको अनुसार क्वारेन्टिनमा बसेको दस दिनपछि र्‍यापिड टेस्ट पोजेटिभ आएमा त्यस्ता व्यक्तिलाई पुनः पीसीआर परीक्षण गरिने भन्ने छ । र्‍यापिड टेस्ट नेगेटिभ देखिएको तर लक्षणहरू छ भने मात्र फेरि पीसीआर गरिने व्यहोरा प्रोटोकलमा छ । र्‍यापिड टेस्ट नेगेटिभ र लक्षणहरू नदेखिएको अवस्थामा पनि कोभिड–१९ संक्रमण हुन सक्छ । यो विषयमा सरकारी प्रोटोकलले केही बताइएको छैन । त्यसैले सरकारको यो निर्णयमा प्रश्न उठाउनुपर्ने देखिएको छ । र्‍यापिड टेस्टअन्तर्गत एन्टिबडी नेगेटिभ देखिएमा जोखिम समूहबाट र्‍यान्डम्ली दस प्रतिशत नमुना संकलन गरेर पीसीआर जाँच गर्ने भन्ने सरकारी प्रोटोकलमा उल्लेख छ । समुदायमा र्‍यान्डम नमुना छनोट प्रक्रिया उपनाउँदा संक्रमित नपर्न वा संक्रमण नभएकाको मात्र टेस्ट हुने खतरा पनि हुन्छ । यो विधिको आफ्नै किसिमका प्रक्रियागत संकुचन छ । यस्तोमा के कति कारणले र्‍यान्डम टेस्ट विधि अविलम्बन गर्न खोजिएको हो भन्नेमा सरकारी धारणा स्पष्ट बाहिर आउनुपर्छ । अहिले कति पीसीआर परीक्षण गरियो र कुन प्रोटोकलको पालना भइरहेको छ भन्ने स्पष्ट सूचनाहरू सरकारले सार्वजनिक गर्नुपर्छ । मन्त्रालयको नियमित प्रेस ब्रिफिङमा पोजेटिभ र नेगेटिभ देखिनेहरूको तथ्यांक मात्र सार्वजनिक गर्नुभन्दा प्रयोगशाला परीक्षणसम्बन्धी कुन प्रोटोकलको पालना गर्दा कसरी ती नतिजाहरू आइरहेको छ भन्ने विस्तृत जानकारी गराउनुपर्छ । पोजेटिभ आइसकेपछि कसरी उपचार गरिन्छ भन्ने स्पष्ट धारणा सरकारले सार्वजनिक गरिसकेको छैन । कोभिड–१९ उपचारका लागि विज्ञ चिकित्सकले सिफारिस गरिएको औषधि तथा आवश्यक उपकरण खरिद प्रक्रियाको प्रगतिको सन्दर्भमा पनि सरकारले यथाशीघ्र सार्वजनिक गराउनु अनिवार्य हुनेछ ।

अन्त्यमा, मन्त्रालयका विज्ञ सल्लाहकारहरूको बौद्धिक ऊर्जा सरकारको ढाकछोप गरेर सामाजिक सञ्जालमा अरूको खोइरो खन्ने कार्यमा खर्च गर्नुभन्दा समस्याको जटिलता मनन गरेर समाधान निकाल्ने कार्यमा बढी प्रयोग हुन सकेमा वर्तमान संकट पार पाउन सहज हुनेछ ।

प्रकाशित : वैशाख ५, २०७७ १९:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शंकास्पद व्यक्तिलाई क्वारेन्टाइनमा कसरी राख्ने ?

सचिन घिमिरे

काठमाडौँ — कोभिड–१९ रोगका केही संक्रमितहरू नेपालमा प्रमाणित भइसकेको अवस्थामा निकट भविष्यमै ठूलो मात्रामा संक्रमण फैलिनसक्ने सम्भावनालाई नकार्न सकिँदैन ।

जनस्वास्थ्यको मान्यतामा संक्रमित व्यक्तिहरूसँग सम्पर्कमा आएका मानिसहरूलाई शंकास्पद र रोग प्रमाणित भइसकेकालाई संक्रमित व्यक्ति भनिन्छ ।
रोग फैलिएको समुदायसँग घुलमिल भएको हुन सक्ने शंकास्पदहरूलाई क्वारेन्टाइनमा राखेर हेरविचार गरिन्छ । त्यस्तै, रोग प्रमाणित भइसकेको अवस्थामा भने संक्रमितहरूलाई ‘आइसोलेसन वार्ड’ मा भर्ना गरेर उपचार गरिन्छ । यद्यपि, क्वारेन्टाइन र आइसोलेसन फरक अवस्थालाई बुझाउने शब्दावली भए तापनि नेपालमा एउटै अवस्था बुझाउन थुप्रैपटक प्रयोग भइसकेको देखिन्छ ।

विश्वव्यापी संक्रमण वृद्धि हुँदै गएका बेला कुनै पनि देशको स्वास्थ्य व्यवस्था तथा उपलब्ध स्रोतहरूले धान्नै नसक्ने गरेर बिरामीहरूको भार पर्न सक्छ । यस्तो परिस्थिति आएमा साधारण लक्षण देखिएका र लक्षण नै नदेखिएका शंकास्पद मानिसहरूलाई घरमै राखेर उपचार गर्नुपर्ने मान्यता विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) को छ । सन्दर्भवश, नेपाल सरकारका जिम्मेवार एक मन्त्रीले नै सरकारले लाखौं मानिस अटाउने क्वारेन्टाइन बनाउने उद्घोष केही दिनअघि गरेका थिए । सरकारले निर्माण गर्ने क्वारेन्टाइन कक्षहरू केवल शंकास्पदहरूका लागि हो वा कोभिड–१९ जाँचबाट संक्रमण पुष्टि भइसकेको बिरामीको उपचारका लागि हो, स्पष्ट देखिँदैन ।

डब्लूएचओका अनुसार लक्षण नदेखिएका शंकास्पद व्यक्तिहरूलाई समुदायले बनाएका भवनहरू, कलेज, रंगशाला तथा अस्पतालभन्दा अन्य कुनै ठाउँमा राखेर हेरचाह गर्न सकिन्छ । तर शंकास्पदहरूको रेखदेख र स्याहार–सुसारमा भने विशेष ध्यान पुर्‍याउन डब्लूएचओले निर्देशिकाहरू जारी गरेरै भनेको छ ।

संक्रमितहरूको सवालमा घरमा नै ‘आइसोलेसन’मा राख्ने निर्णय गर्नुभन्दा पहिला स्वास्थ्यसम्बन्धी आवश्यक सुरक्षा पाटोहरूमा ध्यान दिन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्नेतर्फ सोच्नु जरुरी देखिन्छ । संक्रमण भइसकेको सवालमा उनीहरूलाई राखिने आइसोलेसन वार्डमा स्वास्थ्यकर्मीले व्यक्तिगत सुरक्षालाई लिएर थुप्रै सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ । नेपालमा विदेशबाट आएका शंकास्पद मानिसहरूलाई विभिन्न ठाउँमा होम क्वारेन्टाइनमा राखिएको समाचारहरू आइरहेका छन् ।

सम्भावित तीव्र संक्रमण दर रोक्न एकपछि अर्को क्वारेन्टाइन कक्षहरू घोषणा गर्ने तीव्र होडबाजी चलेको छ । व्यक्तिका निजी घरदेखि लिएर, सुकुल र गुन्द्रीमा तन्ना हालेरसमेत क्वारेन्टाइन कक्ष घोषणा गरिएको देखिन्छ । शंकास्पद मानिसहरूलाई छुट्टै राख्दैमा क्वारेन्टाइन भइहाल्दैन ।

कोभिड–१९ रोगको लक्षण नदेखिएको अवस्थामा समेत एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्ने भएकाले डब्लुएचओको निर्देशिकाअनुसार शंकास्पद व्यक्तिहरूलाई क्वारेन्टाइनमा राख्दा पालना गर्नुपर्ने सावधानीबारे पनि उत्तिकै ख्याल गर्नुपर्ने देखिन्छ । त्यसैले, घरमै क्वारेन्टाइनमा बस्ने वा संक्रमणको साधारण लक्षण देखिएमा घरमै आइसोलेसन वार्ड व्यवस्था गर्ने सोच बनाएकाले विशेष ध्यान पुर्‍याउनुपर्छ । शंकास्पद व्यक्तिलाई राख्ने वरपरको वातावरण तथा व्यक्तिगत सरसफाइ र सुरक्षा पाटोमा सम्बन्धित परिवार पूर्ण रूपमा सचेत रहेको प्रमाणित स्वास्थ्यकर्मीहरूले गरेको खण्डमा मात्र बिरामीलाई घरमै आइसोलेसनमा राख्न सकिन्छ । डब्लुएचओको निर्देशिकाअनुसार शंकास्पद व्यक्ति तथा परिवारका सदस्यहरूले स्वास्थ्यकर्मीहरूसँग निरन्तर सरसल्लाह लिइरहनुपर्ने हुन्छ ।

यदि नेपालमा चीन, इटाली, बेलायत, स्पेन र अमेरिकामा जस्तै धेरै ठूलो जनसंख्यामा संक्रमण फैलियो भने साधारण लक्षणका बिरामीहरू घरमै बसेर पनि उपचार गर्नुपर्ने हुनसक्छ ।
डब्लुएचओले नै हलुका ज्वरो आएका, साधारण खोकी लाग्ने तथा घाँटी दुख्ने समस्या भएका बिरामीहरूले घरमै बसेर आफ्नो ख्याल गर्नसक्ने जानकारी दिएको छ । तर पहिलेदेखि नै मुटु, फोक्सो, मृगौला, श्वासप्रश्वास तथा शरीरको प्रतिरक्षा प्रणाली कमजोर हुने समस्या भएका बिरामीलाई भने घरमा क्वारेन्टाइन राख्न नहुने निर्देशन डब्लूएचओको छ । तसर्थ, साधारण लक्षण भएका बिरामीहरूले घरमै बस्दा पनि पूर्णरूपमा निको भएको प्रमाणित नभएसम्म स्वास्थ्यकर्मीहरूसँग बारम्बार सम्पर्कमा बसिरहनुपर्छ ।

वुहानको रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रका चिकित्सकहरूले निकालेको निर्देशिकाअनुसार स्वास्थ्यकर्मीहरू पनि बिरामीले कस्ता लक्षणहरू देखाइरहेका छन् भन्नेबारेमा सचेत हुनुपर्छ ।
शंकास्पद अवस्थामा होस् वा संक्रमणको लक्षण देखिइसकेको अवस्थामा, सम्बन्धित व्यक्ति तथा उसको परिवारले कोभिड–१९ रोगबारे पर्याप्त जानकारी राख्नुपर्ने हुन्छ । शंकास्पद व्यक्तिलाई परिवारका अन्य सदस्यबाट अलग्गै राखेर कम्तीमा एक मिटरको दूरी कायम गर्नु अनिवार्य मानिन्छ । शंकास्पद व्यक्तिलाई र घरका अन्य सदस्य बेग्लाबेग्लै कोठामा राखिनुपर्दछ । शंकास्पद व्यक्तिलाई स्याहारसुसार गर्ने मानिसले उक्त व्यक्तिको नजिक जाँदा नाक तथा मुखलाई टम्म छोपिने गरी भरपर्दो मेडिकल तथा सर्जिकल मास्क अनिवार्य लगाउनुपर्छ । नधोएको हातले बीचबीचमा मास्क छुनु हुँदैन ।

डब्लूएचओले त शंकास्पद तथा संक्रमित व्यक्तिको नजिक जाँदा पनि प्लास्टिकको एप्रोन लगाउन सल्लाह दिएको छ । मास्क फुकालेपछि शंकास्पद व्यक्तिले प्रयोग गरेको कुनै पनि सामान छुनेबित्तिकै साबुन–पानीले हात धुनुपर्छ । यस अतिरिक्त उक्त निर्देशिकाले भान्सामा काम गरिसकेपछि, शौचालय गएर आएपछि र अन्य काम गरिसकेपछि पटकपटक हात धुनुपर्ने बताएको छ । स्याहारसुसार गर्ने मानिसले पनि खोकी वा हाच्छ×्युँ लाग्नेबित्तिकै हात धोइहाल्नुपर्छ । धोएको हात सुकाउन एकपटक प्रयोग गरेपछि फाल्न मिल्ने कागज तथा रुमालको प्रयोग गर्नुपर्छ । भान्साकोठा, शौचालय तथा शंकास्पद व्यक्तिहरू राखिएको कोठामा झ्यालबाट हावा ओहोरदोहोर राम्रोसँग हुनुपर्छ ।

सकेसम्म एक जनाले मात्र शंकास्पद व्यक्तिको हेरविचार गर्नुपर्छ र उसको स्वास्थ्य अवस्था राम्रो हुनुपर्छ । कोही बिरामी भएमा लस्कर लागेर फलफूल लिएर भेट्न जाने नेपालीको चलन छ तर यस रोगको सवालमा अन्य व्यक्तिको भ्रमणमा पूर्ण बन्देज लगाउनुपर्छ । शंकास्पद व्यक्तिले नाक तथा मुखमा लगेर प्रयोग गरेका रुमाल, तौलियाजस्ता सामग्रीको सही तरिकाले व्यवस्थापन गर्नुपर्छ ।

एकपटक प्रयोग गरिएको मास्क तथा हाते पञ्जा दोहोर्‍याएर प्रयोग गर्नुहुँदैन । लक्षण नदेखिएकै अवस्थामा शंकास्पद व्यक्तिको मुख तथा नाकबाट निस्कन सक्ने र्‍याल, खकार, थुक तथा हाच्छ्युँ गर्दा आएको छिटासँग मात्र नभई उसको दिसापिसाबबाट पनि सतर्क रहनुपर्दछ । यस कार्यमा लगाएको हाते पञ्जाको प्रयोगउपरान्तको व्यवस्थापनमा भने विशेष ध्यान पुर्‍याउनुपर्ने हुन्छ । शंकास्पद व्यक्तिले प्रयोग गरेको दाँत माझ्ने ब्रस, सुत्ने ओछ्यानदेखि उसले खाना खाएका थालहरूलाई समेत स्याहारसुसार गर्ने मानिसले प्रत्यक्ष छुनुहुँदैन । आफूलाई पूर्णरूपमा रोग नभएको ग्यारेन्टी नभएसम्म पनि शंकास्पद व्यक्तिले घर छोड्नु हुँदैन ।

वुहानको रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रका चिकित्सकहरूका अनुसार लक्षण देखिएका सवालहरूमा पनि दुईपटकसम्म कोरोना नभएको पुष्टि गरेरमात्र संक्रमित व्यक्तिहरू ढुक्क हुन सक्छन् । डब्लूएचओका अनुसार कोभिड–१९ रोग लागिकन निको भइसकेका बिरामीहरू थप दुई साता आइसोलेसनमा बस्नुपर्छ । साथै, संक्रमितलाई उपचार गर्न खटिएका स्वास्थ्यकर्मीले पनि उच्च सतर्कता अपनाउनुपर्छ, अर्को दुई सातासम्मै । वुहानका रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रको निर्देशिकाअनुसार केही गरेर लक्षण देखिएमा अस्पताल जाँदा मेडिकल तथा सर्जिकल मास्क लगाउनुपर्छ भने सार्वजनिक यातायात चढ्नुहुँदैन, नेगेटिभ एयर प्रेसर भएको विशेष किसिमको एम्बुलेन्स प्रयोग गर्नुपर्छ । अन्य व्यक्तिमा रोगको संक्रमण नहोस् भन्नका लागि यस्ता एम्बुलेन्समा व्यक्तिगत सुरक्षा साधन राम्रोसँग लगाएका मानिस बसेर संक्रमितलाई अस्पताल पुर्‍याउने व्यवस्था गरिनुपर्छ । नेपालमा भने जनप्रतिनिधिहरूले नै मिडिया स्टन्टका लागि निजी सवारीसाधन एम्बुलेन्सका रूपमा प्रयोग गर्न दिने घोषणा गरेका छन्, जसले जोखिम बढाउन सक्छ ।

डब्लूएचओ र वुहानको रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्रका अनुसार घरायसी तवरमा कोभिड–१९ का बिरामीको स्याहारसुसार गर्न निकै गम्भीर हुनुपर्छ । सरकारले विभिन्न ठाउँहरूमा लाखभन्दा धेरै मानिस अटाउने क्वारेन्टाइनहरू बढाउँदै लैजाने घोषण गरेको छ । तर त्यस्ता क्वारेन्टाइनमा आमसर्वसाधारणले नै सेवा दिने हो या दक्ष जनस्वास्थ्यकर्मीले ? यसबारे केही बताइएको छैन ।
कोठाले वा रित्तो वार्डले मात्र बिरामीको उपचार हुँदैन । उपचार गर्ने स्वास्थ्यकर्मीहरूको दक्षता र उपलब्धता महत्त्वपूर्ण पक्ष हो । अन्य रोगमा जस्तो साधारण किसिमको व्यवस्थापनले कोभिड–१९ को शंकास्पद तथा संक्रमित बिरामीको हेरचाह गर्न सकिँदैन । यस्तो अवस्थामा ‘ननफर्मास्युटिकल इन्टरभेन्सन’ अर्थात् जनस्वास्थ्यको मान्यता प्रभावकारी मानिन्छन् ।

सत्ताको अदूरदर्शिताको भोकमरीमा बाँचेको कुपोषित घोडाले युद्धको बेला जति कोर्रा बर्साए पनि द्रुत गतिमा रथ हाँक्न सक्दैन । इतिहासको यस कठिन मोडमा जति नै आलोचना गरे पनि रातारात यो देशको स्वास्थ्य व्यवस्था मजबुत हुन सक्दैन । तसर्थ, आमजनताले भौतिक दूरी कायम गरेर सरकारले अनुरोध गरेको पूर्ण लकडाउनलाई समर्थन गर्नु नै वर्तमान अवस्थामा जिम्मेवार नागरिकको दायित्व हो । कोरोना भाइरसको यस नयाँ अवतारलाई एक ठाउँवाट अर्को ठाउँमा फैलिनबाट रोकेर नै यस विषम घडीमा प्रकृतिले दिएको चुनौतीबाट पार पाउन सकिन्छ ।

प्रकाशित : चैत्र १६, २०७६ १०:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×