कोरोना नियन्त्रणमा चीनबाट के सिक्ने ?

चीनले मानव इतिहासमा एकाएक यति ठूलो सामाजिक दूरी स्थापित गर्न सक्यो, जसमा बाह्य समाजमा मानव अधिकारको स्वर गुन्जियो तर यथार्थमा यो मानव अधिकार र जीवनरक्षाकै खातिर थियो ।
लक्ष्मी लम्साल

यति बेला विश्वभरि महामारी बनेको कोरोना भाइरस चार महिनाअघि चीनको हुवेई प्रान्तस्थित वुहान सहरमा फैलन थाल्दा विश्वपरिदृश्य अर्कै थियो । यो विषाणुका कारण सैयौं चिनियाँको ज्यान गइरहँदा पश्चिमा जगत् भने चीनमाथि दोषारोपण गरिरहेको थियो ।

अहिले चीन क्रमशः कोरोना संकटबाट मुक्त भइरहेको छ, तर समय छउन्जेल चीनमाथि राजनीतिक, आर्थिक, सामाजिक र जातीयता विषय उछालेर प्रहार गर्न व्यस्त रहेका पश्चिमा मुलुकहरू समय घर्किएपछि बल्ल चिनियाँ रोकथाम प्रणाली सिक्न खोजिरहेका छन् । चिनियाँ चिकित्सक तथा वैज्ञानिकहरूले अचेल आफ्नो समय विभिन्न मुलुकसँग भिडियो कन्फरेन्सका लागि खर्चिरहेका छन् । यतिखेर चीनले आफ्ना सहायताकर्मीलाई धमाधम अति प्रभावित देशहरूमा पठाइरहेको छ ।


चीनले कोरोना भाइरसको संक्रमणका लागि चालेका केही अमूल्य कदममा जनता र राज्यबीचको घनिष्ठ सम्बन्धले ठूलो काम गरेको छ, जुन नेपालका लागि पनि सिक्नलायक हुन सक्छन् । पहिलो हो राज्यको गाम्भीर्य । ढिला पक्कै भएको हो तर चीनले जतिखेर गाम्भीर्य देखाउन थाल्यो त्यो खेलाँची पक्कै थिएन । डिसेम्बर ३१ मा ‘रहस्यमय सार्सजस्तो निमोनिया’ को हल्ला चल्न थालेको थियो । त्यो हल्लाले चर्को रूप लिन जनवरी तेस्रो सातासम्म कुर्नुपर्‍यो । नजिकिँदै गरेको ‘स्प्रिङ फेस्टिभल’ अर्थात् नयाँ वर्षको रमझम र वार्षिक बिदाले पनि अलमल भएको हुन सक्छ ।


जनवरी २३ मा वुहान सहर लकडाउन भएपछि चाहिँ सारा चीन एकैचोटि तरंगित भयो । राज्यको गाम्भीर्यको संकेत त्यहाँनेर देखिन्छ, जतिखेर राष्ट्रपति सी चिनफिङ र प्रधानमन्त्री ली खछ्याङ आफैं कार्यक्षेत्रमा खटिन थाले । उनीहरूको सक्रियताले प्रस्ट्याएको के हो भने विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ र कार्यान्वयन तीव्र रूपमा गरिनुपर्छ । सीको नेतृत्वमा चीनका सारा अंग अविराम खटिए भने काम नगर्ने पदाधिकारी धमाधम कारबाहीमा परे । यति चुस्त निर्णय लिन सम्भवतः अन्य मुलुकमा भए निकै कसरत गर्नुपर्थ्यो । कतिपय देशको हालत अहिले उदांगो नै भइसकेको छ ।


राज्यले गम्भीरतापूर्वक लिनुका अन्य संकेत के थिए भने सर्वत्र तत्काल चुस्त परीक्षण प्रणाली स्थापित भयो । संक्रमितहरूलाई धमाधम अलग्याइयो । जनतालाई सामाजिक दूरी कायम राख्न प्रेरित गरियो । १४ देशसँग सिमाना जोडिएको चीनको हरेक नाकामा तुरुन्तातुरुन्तै ‘चेकप्वाइन्ट’ प्रणाली खडा गर्दै ‘स्क्रिनिङ’ सुरु गरियो ।

सिक्नुपर्ने दोस्रो कुरा हो, तीव्र जाँच–पडताल र सुलभता । चीनमा कुनै नागरिक छैन होला जसले कोरोना भाइरस फैलिएयता आफ्नो परीक्षण गराउन नपाएको होस् । सर्वसाधारणले पटक पटक यताउता निस्किँदा वा भित्रिँदा यस्ता परीक्षणमा भाग लिनैपर्छ । १ अर्ब ४० करोड जनसंख्या भएको चीनले एक एक नागरिकको स्वास्थ्य परीक्षणमा राज्य प्रणालीका मानिसलाई प्रत्यक्ष जोड्नु चानचुने कसरत थिएन । यी परीक्षण सबै निःशुल्क थिए । संक्रमित भएको पुष्टि हुँदा उपचार सेवा पनि निःशुल्क नै थियो ।


तेस्रो कुरा ‘फलोअप’ र ‘आइसोलेसन’ । कोरोना भाइरसको संकेत तुरुन्तै देखिने होइन । अतः १४ दिन वा बढीको अवधिमा हरेक नागरिकलाई दैनिक रूपमा फलोअप गरिराख्नुपर्ने हुन्छ । संक्रमित पुष्टि भए उससित सम्पर्कमा रहेका परिवारका सदस्यदेखि साथीभाइसम्मको जालो उधिन्नु, फेरि उनीहरूको पनि जाँच–पडताल गर्नु र पिछा जारी राख्नु कठिन काम हो । नेपालका सन्दर्भमा हरेक नागरिकको फलोअप गर्ने क्षमता र आइपरेको खण्डमा आइसोलेसन गर्न सक्ने पूर्वाधार अपुग भएको ठानिएको छ । अतः सरकारले स्व–क्वारेन्टाइनको अवधारणा अघि सारेको हुनुपर्छ । दीर्घकालसम्म टिक्ने पूर्वाधार निर्माण असम्भव भए पनि तत्काल स्थानको छनोट गर्नु पनि नेपालजस्तो मुलुकमा सानोतिनो सफलता हुँदैन ।


शीघ्र सामाजिक दूरी बनाउन सक्नु चीनबाट सिक्न सकिने चौथो विषय हो । चिनियाँ सडकमा दैनिक सैयौं मानिससँग कुम ठोकिन्छ । सार्वजनिक यातायातमा अनगिन्ती अनुहारसँग मुखामुख भइन्छ । चोकहरूमा अपरिचित जोकोहीसँग पनि नाच्ने, व्यायाम गर्ने गरिन्छ । यस्तो भीडभाडयुक्त मुलुकमा मानिसबीचको दूरी कायम राख्नु गाह्रो काम हो । हुन त नेपाल बुझेका चिनियाँहरू भन्छन्, ‘नेपालीहरूमा जम्काभेट हुँदा पनि केही समय उभिएर गफिने र आत्मीयता देखाउने राम्रो संस्कार छ ।’ आपसी घनिष्ठता कम राख्ने चिनियाँलाई स्वार्थीको संज्ञा पनि दिइन्छ तर कोरोना भाइरसको यस्तो स्थितिमा मानिस मानिसबीच दूरी राख्नुको अर्थ छ । रेस्टुरेन्ट, बार, संग्रहालय, शिक्षालय, बसपार्क, पर्यटकीयस्थललगायत भीडभाड हुने क्षेत्रमा मानिस मानिसबीचको दूरी टाढा पार्नु ठूलो चुनौती हो, जुन बल्ल मात्रै नेपालले गर्न खोज्दै छ । चीनले मानव इतिहासमा एकाएक यति ठूलो सामाजिक दूरी स्थापित गर्न सक्यो, जसमा बाह्य समाजमा मानव अधिकारको स्वर गुन्जियो तर यथार्थमा यो मानव अधिकार र जीवनरक्षाकै खातिर थियो ।


पाँचौं कुरा, नेता र जनताबीचको सौहार्द सहकार्य । जनतालाई राज्यले लागू गरेको नीति वैज्ञानिक र कानुनी हिसाबले जायज छ भनेर प्रस्ट्याउन सक्नुपर्छ । चिनियाँ राष्ट्रपति सीले मातहतका निकायहरूलाई निर्देशन दिने क्रममा बारम्बार कानुनी शासनका आधारमा अनुशासित भएर कार्यसम्पादन गर्न भनिरहेका हुन्थे । वुहानमा रहेका सबै राजनीतिक निकाय र तह एक–एकले जनतासँग प्रत्यक्ष जोडिएर कार्यभार सम्हालिरहेका छन् । यो त्यहाँ मात्रै होइन, पूरा चीनभरि देखिएको एउटा गजबको राजनीतिक सक्रियता हो ।


सिक्न सकिने छैटौं कुरा अनुशासन हो । चिनियाँहरू राष्ट्रप्रेमी भएकाले पनि हुन सक्छ, विपत्तिको घडीमा निकै अनुशासित र जातीय एकताले ओतप्रोत भए । जनताले सरकारमाथि विश्वास गरे । सरकारको निर्णय पनि विवेकपूर्ण देखियो । यसरी उनीहरू एकअर्काका लागि मित्रवत् रूपमा खटिए ।


प्राथमिकता र रणनीति

चीनले महामारी रोकथामका लागि मुख्यतः तीन वटा प्राथमिकताका सूची बनाएर तीव्र गतिमा कार्ययोजना तयार पार्‍यो । पहिलो, भाइरसका स्रोतहरू कटौती । दोस्रो, प्रसारण मार्गमा अवरोध । तेस्रो, जोखिममा परेकाको हेरचाह । यस्तै, चीनले अपनाएका चार रणनीतिले उसको महामारी नियन्त्रण अभियानलाई शतप्रतिशत नतिजा दिने हैसियतमा पुर्‍याउँदै छ । कुनै पनि लक्ष्यमा पुग्न सही गन्तव्य पछ्याउनु जरुरी थियो, अतः चीनले महामारी नियन्त्रणको निर्दिष्ट लक्ष्यमा पुग्नका लागि चार ‘शीघ्रताका रणनीति’ अवलम्बन गरेको देखिन्छ । शीघ्र रोकथाम, शीघ्र अनुसन्धान, शीघ्र रोग निदान र शीघ्र क्वारेन्टाइन ।


अन्य मुलुकमा जस्तै प्रारम्भिक चरणमा चीनमा पनि कतिपय कुरा अभाव देखिए । त्यसका बाबजुद हरेक कुराको कसरी व्यवस्थापन गरियो भन्ने कुरा सबैभन्दा सिक्न लायक विषय हो । विश्वका विकसित मुलुकमा ‘ट्वाइलेट पेपर’ का लागि भएका लडाइँझगडा हेर्ने हो भने चीनमा यस्तो देख्नु परेन । चीनले अभावको शृृंखला तत्कालै तोडेकाले जीवन निर्वाहमा ठूलो उतारचढाव आएन, जसबाट जनताको असन्तुष्टिको पारो उति माथि उक्लिन पाएन । चीन अझै पनि घरेलु भाइरस सखाप पार्दै बाह्य मुलुकलाई सघाउने तहमा उत्रिँदै छ । हुन सक्छ, सिक्न सकिने कुराको सूची अझै लामो बन्नेछ ।


-लम्साल चिनियाँ अन्तर्राष्ट्रय रेडियो (सीआरआई), बेइजिङमा कार्यरत छन् । प्रकाशित : चैत्र १२, २०७६ १०:४६

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चीनद्वारा सगरमाथा आरोहण तत्कालका लागि स्थगित

लक्ष्मी लम्साल

(बेइजिङ) — विश्वव्यापी कोभिड १९ महामारीका कारण चीनले पनि उत्तरी मोहडाबाट हुने सगरमाथा लगायत सबै खालका हिमाल आरोहण अनिश्चितकालका लागि स्थगित गरेको छ। यसअघि नेपालले पनि गत फागुनको अन्तिममा वसन्त ऋतुका लागि पूर्वनिर्धारित आरोहणका कार्यक्रम स्थगित गर्ने निर्णय गरेको थियो।

तिब्बत स्वशासित क्षेत्रले विदेशी आरोहण टोलीको यस वसन्त ऋतुको लागि पूर्वनिर्धारित तालिका रद्द गरेको घोषणा गरे पनि परिस्थिति विचार गरेर पुनः निर्णय लिने बताएको छ । आगामी हप्ता वा महिनामा विश्वव्यापी कोरोना महामारीको स्थिति कस्तो हुन्छ, त्यस बमोजिम पर्वतारोहण पुनः खुल्ला गर्नेबारे निर्णय गर्ने जारी विज्ञप्तिमा छ ।

कोरोना भाइरसको महामारीको संभावित खतरा टार्नका लागि मंगलबार यस्तो निर्णय गरिएको तिब्बतले जनाएको छ । यसअघि गत बिहीबार तिब्बत पर्वतारोहण संघले विश्वका विभिन्न ठाउँमा फैलिँदै गएकोले कोरोना भाइरसको संक्रमणप्रति चिन्ता व्यक्त गर्दै भनेको छ, ‘तिब्बत क्षेत्र उच्च लेकाली वातावरण र सीमित औषध स्रोतका कारण स्वासप्रश्वास समस्यामा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ।’
तिब्बतमा ८ हजार मिटरभन्दा अग्ला ५ वटा हिमाल, ७ हजार मिटरभन्दा अग्ला ७० वटा र ६ हजार मिटरभन्दा अग्ला १ हजारवटा हिमाली चुचुराहरू भएकाले विश्व पर्वतारोहणको आकर्षक केन्द्र मानिन्छ । सन् २०१८ मा वसन्त र शरद ऋतुमा ७५२ पर्वतारोही, पथप्रदर्शक र भरियासहित ३६ मुलुकका आरोहीले तिब्बती पर्वतहरू आरोहण गरेका थिए । गत वर्ष सन् २०१९ मा शरद ऋतुको आरोहण स्थगित भएपछि २९५ पर्वतारोहीमा तिब्बत पुगेका थिए । तीमध्ये २४१ ले मात्रै विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा चुमेका थिए । तीमध्ये ९४ जना विदेशी र १०८ जना नेपाली पर्वतारोही पथप्रदर्शक रहेको चाइना डेलीले जनाएको छ ।

प्रकाशित : चैत्र ४, २०७६ २१:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×