स्वस्थ आलोचना, सार्थक रूपान्तरण

विश्वप्रकाश शर्मा

नेकपाको सरकारले फागुन ३ मा दुई वर्ष पूरा गरिरहँदा नेपाली कांग्रेसको प्रतिपक्षी भूमिकाले पनि त्यति नै समय व्यतीत गरेको छ । नागरिक समाज र सञ्चार माध्यमले यस अवधिमा सरकारले केकस्ता काम केकति गर्‍यो अनि प्रतिपक्षीको भूमिका कति जिम्मेवारपूर्ण रह्यो भनेर आ–आफ्नै कोणबाट समीक्षा गरेका छन् ।

सत्ता र प्रतिपक्षमा रहेका हामी दुवै थरीले त्यसलाई सुन्न, पढ्न एवं आत्मसात् गर्न जरुरी छ ।


जनताले सरकार या प्रतिपक्षका रूपमा सुम्पिएको जिम्मेवारीलाई परिमार्जन गर्न र गतिशील तुल्याउन जनताकै निरन्तरको सुझाव, दबाब र आलोचनाले सघाउँछ । समुन्नतिको सारथि मूलतः राजनीतिक दलहरू हुन् भने तिनको शक्तिको स्रोत जनता हुन् । अतः दलहरूको राष्ट्रिय भूमिका या आन्तरिक जीवनप्रति समाजले राख्ने आलोचनात्मक चेत र मतलाई दलहरूले सदैव स्वागत र कदर गर्नैपर्छ ।


आलोचना : बुझ्नेलाई औषधि, नबुझ्नेलाई विष !

केही महिनायता प्राध्यापक लोकराज बराल, कृष्ण खनाल, किशोर नेपाल, विष्णु सापकोटा, चन्द्रकिशोर, श्रीकृष्ण अनिरुद्ध गौतम, गेजा शर्मा वाग्ले, अच्युत वाग्ले, सुदर्शन आचार्य जस्ता बौद्धिक लेखकहरूले ‘कान्तिपुर’ तथा अरू कैयौं वैचारिक व्यक्तित्वले अन्य लोकप्रिय दैनिक, साप्ताहिक र अनलाइनमार्फत नेपाली कांग्रेसको संगठन र भूमिकाप्रति आलोचनात्मक टिप्पणीसँगै बदलिएको राजनीतिक चुनौती सामना गर्न सारमा बलियो प्रतिपक्षी भूमिकाको अपेक्षा गरेर लेख्नुभएको छ । अघि–अघिका प्रतिपक्षीको तुलनामा कांग्रेस नरम र जिम्मेवार प्रतिपक्ष बनेको कसैको बुझाइ छ त कसैले प्रतिपक्षको स्वर प्रभावकारी नभएको टिप्पणी गर्नुभएको छ । सामाजिक सञ्जालमा छोटा टिप्पणीमार्फत घचघच्याउँदै साथ दिने पनि हजारौं हुनुहुन्छ ।


लेख्नेले लेखेका शब्द, नलेख्नेले बोलेका आवाज अनि नबोलेकाले भावमा व्यक्त गरेका संकेतलाई सारमा ग्रहण गरेर नै कांग्रेसले नवीनता हासिल गर्ने हो । कांग्रेस राजनीतिका विभिन्न तहमा रहेकाहरूको व्यक्तिगत लालपुर्जा नभई समाजको विशालतामा क्रियाशील रहेका समस्त लोकतन्त्रवादीसँग नीतिगत सामीप्य राख्ने मूल छहारी हो । त्यस अर्थमा छहारीले दिने अक्सिजन र ओतमा ती सबैले बकाइदा हक राख्छन्, जो कांग्रेसलाई माया गर्छन्, मत दिन्छन्, अनि खुलेर आलोचना पनि गर्छन् । लोकतान्त्रिक दलका रूपमा कांग्रेस फरक राजनीतिक सिद्धान्त राख्नेहरूको आलोचनालाई पनि कदर गर्छ, सर्त यति मात्र— त्यो स्वस्थ होस् र सकारात्मक रूपान्तरणका लागि औषधि बन्न सकोस् ।


आलोचनाबारे एक स्थापित सत्य छ— लोकतन्त्रलाई जीवनको विश्वासका रूपमा लिनेहरू आलोचनालाई औषधि मान्छन् । लोकतान्त्रिक प्रणालीलाई परिस्थितिको बाध्यताले जो अंगीकार गर्छन्, तिनले आलोचककै ‘औषधि’ गरिदिन खोज्छन् ।


सरकार, आलोचनाको कारण बुझ

बीपी कोइरालाले प्रधानमन्त्री छँदा ‘समीक्षा’ का सम्पादक मदनमणि दीक्षितलाई बोलाएर भन्नुभएछ, ‘तपाईंले हरेक अंकमा मेरो सरकारका गल्ती–कमजोरी केलाएर लेखिदिनुपर्‍यो ।’ पत्रिकाले गरिदिने आलोचनाले आफू र आफ्नो सरकारलाई सच्चिन योगदान पुर्‍याउने बीपीको त्यो आदर्श आजको सरकारलाई दन्त्यकथा लाग्न सक्छ । तर कांग्रेसले आज प्रतिपक्षमा रहेको मितिमा पनि बीपीको त्यो आदर्श बमोजिम एकातर्फ आफ्नो आलोचनालाई स्वागत गर्नु छ भने, अर्कातर्फ फरक मत, स्वस्थ आलोचना, विरोध र व्यंग्य लोकतन्त्रका सौन्दर्य हुन् भनेर सत्तासीन नवलोकतन्त्रवादीहरूलाई बुझाउन सक्नु पनि छ ।


वर्तमान सरकारले प्रश्न र आलोचनालाई असहिष्णु नजरले हेर्दै आएको छ । अरिंगाल भएर जाइलाग भन्ने आवेग या केही विधेयकमार्फत अभिव्यक्ति स्वतन्त्रता कुण्ठित गर्न खोजिएको प्रयत्नले बुझ्नुपर्छ, एक्काइसौं शताब्दीको नेपालमा राज्य या राजनीतिक दलसँग प्रश्नलाई छेकेर पुरातन रहिरहने सुविधा बिलकुलै छैन । विकल्प एक मात्र छ— समयको स्वर सुन्ने, चिन्ने र बदलिने ।


सोझै भन्ने हो भने, सरकारको विरोध व्यापक हुँदै जाँदा प्रतिपक्षलाई खुसी लाग्नुपर्ने हो । तर यति दुब्लो सोचले मुलुकको हित हुन्न । शासकीय अयोग्यतादेखि नीतिगत अस्पष्टता हुँदै सरकार सिंहदरबारभित्रै हराइरह्यो भने दुइटा खतरा हुन्छ । मुलुकको अमूल्य ५ वर्ष खेर जाने पहिलो खतरा । दोस्रो, सरकारप्रति बढ्ने वितृष्णालाई क्रमशः व्यवस्थाप्रतिकै वितृष्णाका रूपमा अतिरञ्जनापूर्वक व्याख्या गरिने खतरा । हाम्रो प्रधान चिन्ता यो हो ।


राष्ट्रवादको हिजोको झङ्कृत आवाज कालापानीमा धुसा ओढेर जब घुर्न थाल्छ, तब प्रश्न उठ्छ नै । संविधानको मर्मविपरीतका विधेयकहरू मस्यौदा हुन थालेपछि तीव्र आलोचना हुन्छ नै । कांग्रेसकै पालामा सुरु परियोजनालाई मात्रै तामझामसँग रिबन काटेर दिन कटाउन थालेपछि ‘तिम्रो परिकल्पनाको नयाँ परियोजनाचाहिँ खोइ ?’ भनी जनताले सोध्छन् नै ।


दुई वर्षभित्र गरिसक्ने भनेर घोषणापत्रमा लेखिएका कामको कन्तबिजोग जब देखिन्छ, तब ‘भोट माग्ने क्षमता र काम गर्ने क्षमता’ को तुलना हुन्छ नै । ‘भ्रष्टाचारीको मुखसम्म हेर्दिनँ’ भन्ने अभिव्यक्ति सुनेको देशले ‘हामीलाई कति ?’ भनेर कमिसनको डिल गरेको मन्त्रीकै आवाज जब अडियोमा सुन्छ, तब त्यो ‘हामी’ भित्र को–को पर्छन्, प्रधानमन्त्रीज्यू भनेर औंलो ठड्याउँछ नै । कम्युनिस्टतन्त्र कि कमिसनतन्त्र ? सोध्छ नै ।


त्यसैले आलोचना किन भनेर जाइलाग्ने होइन, संयमपूर्वक कारण पर्गेल्नु जिम्मेवार सरकारको कर्तव्य हो भनेर कमरेडहरूले बुझ्नुपर्छ ।


प्रतिपक्ष : समयले पर्खेको परिमार्जन

संसारभर सरकारको आलोचना कि काम गरेन भनेर हुन्छ कि गलत काम गर्‍यो भनेर हुन्छ । यी दुवै कारण दृश्यमा देखिएपछि कम्युनिस्ट पार्टीलाई दिइएको बहुमत दूरदर्शितापूर्ण भएन भनेर आमरूपमा महसुस हुन थाल्नु स्वाभाविक छ । यस्तो बेला लेखक, बुद्धिजीवी र अन्य व्यक्तित्वले प्रतिपक्षको आलोचनामा मुख्यतः दुइटा सन्दर्भ अघि सार्नुभएको छ । एक, सरकारलाई सच्याउन सक्ने गरी कांग्रेसको प्रतिपक्षी भूमिका प्रभावकारी भएन । दुई, बदलिएको चुनौती सामना गर्न सक्ने गरी संगठनमा बदलाव हुन सकेन । दुवै मतलाई गहिरोसँग आत्मसात् गर्न र अपेक्षित रूपमा सम्बोधन गर्न जरुरी छ ।


आकारमा कांग्रेस संसदमा सानो भए पनि आवाजमा सानो छैन । संसदमा रहेका साथीहरू सरकारका जनविरोधी गतिविधि र संविधानको मर्मविपरीतका विधेयकप्रति सिंगो मुलुकको ध्यानाकर्षण गर्न निरन्तर सफल हुनुहुन्छ । तर हरेक मुद्दामा सडकमा ओर्लने या सदनदेखि सडकसम्म ध्वंस गरेर नागरिकले पाउने दुःखसँग प्रभावकारी प्रतिपक्षको प्रमाणपत्र साट्ने ‘जनवादी जाँगर’ कांग्रेसले राखेन, राख्नु हुँदैन, राख्दैन । यद्यपि संसदभित्र र बाहिर दबाबको भूमिका बढाउन दिइएका सुझावहरू आभारपूर्वक आत्मसात् गरेर प्रस्तुतिमा शालीनता नगुमाई प्रखरता थप्न कांग्रेस लाग्नुपर्छ र लाग्नेछ नै ।


संगठनात्मक विषयमा सार्वजनिक रूपले उठेका कतिपय प्रश्नलाई रूपान्तरणको संकल्प र कार्यान्वयनले मात्रै सम्बोधन गर्न सकिन्छ भन्ने तथ्यमा म प्रस्ट छु ।


विधान परिमार्जन, स्थानीय संरचना समायोजन क्रम, जागरण अभियान, आन्तरिक प्रशिक्षण आदिले एक ढंगको गति बढ्ने तर फेरि केन्द्रमा उब्जने विवादले त्यसलाई असर पुग्ने क्रम चलिआएको छ । पार्टी नै ‘धरापमा परेको’ सन्देश हामीले दियौं, जब केहीअघि केन्द्रीय समितिले विधानका पाँच धारा निलम्बन गर्‍यो । बाटामै क्रियाशील सदस्यता दिनु नियतसम्म भनिदियौं । तर डेढ महिना विवादमा बिताएपछि तिनै पाँच निलम्बित धारालाई कमा, फुलस्टपसमेत नचलाई फेरि सर्वसम्मतिले निलम्बन गर्‍यौं । विवाद नै हुनु हुन्न भन्ने अपेक्षा शुभचिन्तकहरूको होइन । तर त्यो तर्कपूर्ण र परिणाममुखी होस् भन्ने भावनालाई कांग्रेस परिवारले बुझ्नुपर्छ ।


भ्रातृ संस्थाहरू व्यवस्थित भएनन्, पार्टीका विभाग र कार्यसम्पादन समिति आदि बनेनन् भनेर स्वाभाविक रूपले उठेका प्रश्न कांग्रेस रूपान्तरणको खोजीसँग सम्बन्धित छन् । हरेक महाधिवेशन केवल सभापति को भन्नेमा केन्द्रित गर्ने अनि संगठन कसरी र कस्तो भनेर रणनीतिक योजना निर्माणमा गम्भीर बहस नगर्ने हो भने यस्तो व्यवस्थापकीय समस्या हामी भविष्यसम्म झेलिरहनेछौं । अतः ‘रूपान्तरित कांग्रेस, समृद्ध देश’ को साझा संकल्प प्रधान रूपमा अघि सार्न जरुरी छ, व्यक्तिहरूका भौतिक उम्मेदवारी मात्र होइन ।


प्रतिपक्षका रूपमा दुई वर्षको हाम्रो भूमिका हाम्रो नजरमा शालीन र जिम्मेवारीपूर्ण रहे पनि हामीले हाम्रो रूपान्तरण हाम्रो नजरलाई होइन, आलोचक, शुभचिन्तकहरूको विश्लेषणलाई केन्द्रमा राखेर खोज्नुपर्छ ।


सांगठनिक गतिविधिमा तीव्रता र संसदीय भूमिकामा खरो प्रस्तुति- आजको लोकतान्त्रिक अध्यायले कांग्रेससँग गरेका सीधा दुई अपेक्षा यिनै हुन् ।


प्रकाशित : फाल्गुन १३, २०७६ ०८:१२

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नयाँ राजाको शुभजन्मोत्सव

राजेन्द्र महर्जन

हाम्रो राजा, हाम्रो देश प्राणभन्दा प्यारो छ’ भन्ने नारा लगाउँथेँ म पनि । स्कुलमा बिदा पनि हुने, पढ्ने झ्याउलो पनि नहुने, ट्रकमा बसेर हेडसरसँग टुँडिखेल र रंगशाला घुम्न जान पाइने, बरफ र खाजा खान पनि पाइने ! यति धेरै खुसी पाइने पुस १४ गते राजाको जन्मदिन मेरा लागि पनि उत्सवमय हुन्थ्यो ।

पञ्चायतकालीन राज्यले राजा वीरेन्द्रको जन्मदिनलाई शुभ र उत्सवमय बनाउने क्रममा तीन दिनसम्मको सार्वजनिक बिदा दिँदै, स्कुल प्रशासनमा उर्दी जारी गर्दै, गाडीको सुविधा दिँदै हजारौं विद्यार्थीलाई टुँडिखेल र रंगशालामा उतार्थ्यो । सडक र चौरमा लाइन लगाएर कलिला ओठबाट मौसुफ सरकारको जयजयकार गराई राजा, राजतन्त्र र पञ्चायती व्यवस्थाको चिरायु हुने महान् भ्रम पाल्दै बस्थ्यो ।

मौसुफ सरकारको शुभ–जन्मोत्सव मनाउँदै, राजा र व्यवस्थाकै प्रशंसामा लेखिएका ‘राष्ट्रगान’ गाउँदै, महेन्द्रमाला पढ्दै हुर्केको मैले जब राजा, राज्य व्यवस्था र देश एउटै होइनन् भन्ने थाहा पाएँ, तिनको आर्थिक भार आमजनताको टाउकामाथि थोपरिएको चेतना पाएँ, स्कुलेकालमै राजा र राजतन्त्रविरोधी (सरकारी भाषामा ‘अराष्ट्रिय तत्त्व’) बन्न पुगेँ । राजा, राज्य व्यवस्था र देशलाई एकाकार गर्ने खालका भाष्य (न्यारेटिभ्स) का आधारमा आमजनताको दोहन–शोषण जारी राखेकै कारण ‘वीरे चोर देश छोड्’ नारा पनि लगाउने भएँ ।

‘गणतान्त्रिक पञ्चायत’ र जन्मोत्सव
आज न तीन–तीन दिन जन्मोत्सव मनाउने राजा बाँचेका छन्, न ‘कू देता’ गरेर भए पनि राजतन्त्र बचाउन खोज्ने उनका भाइ नै सिंहासनमा छन्, न त उनीहरूका राजतन्त्र र राज्य व्यवस्था नै अस्तित्वमा छन् । तैपनि हामीले ल्याएको लोकतान्त्रिक गणतन्त्रमा ‘नयाँ राजाहरू’ भने शाहवंशीय राजतन्त्र र निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थाकै विद्रूप सांस्कृतिक अभ्यासको ‘क्यारिकेचर’ गर्दै छन्, व्यक्तिविशेषको जन्मदिनलाई राज्यका कामकारबाहीसँग नत्थी गर्दै ! प्रधानमन्त्री
खड्गप्रसाद शर्मा ओलीको जन्मदिनलाई जन्मोत्सव बनाउने र ओलीको जयजयकार गर्ने सांस्कृतिक उद्यममा पुराना मौसुफहरूको शुभ–जन्मोत्सव मनाउने राजसी दुर्गन्ध व्याप्त देखिन्छ ।

चाहे शुभ–जन्मोत्सव आयोजना गर्ने होस् या विवाहको स्वर्णजयन्ती मनाउने, मार्क्सवादीबाट मार्सीवादी भएका नयाँ राजा, तिनका आसेपासेलाई मार्क्सको भनाइ पक्कै हेक्का हुनुपर्छ । ‘दी एट्टिन्थ ब्रुमेर अफ लुई बोनापार्ट’ मा मार्क्सले फ्रान्सको गणतान्त्रिक क्रान्तिका सेनापतिबाट सम्राट् बनेका नेपोलियन बोनापार्टको नक्कल गर्ने चार्ल्स–लुई बोनापार्टको पश्चगामी अभ्यासलाई राजनीतिक मजाकका रूपमा उडाएका थिए, ‘इतिहासले स्वयंलाई दोहोर्‍याउँछ ः पहिलो पटक त्रासदीका रूपमा, दोस्रो पटक प्रहसनका रूपमा ।’ व्यक्तिविशेषको जन्मदिन सम्झने निहुँमा पार्टीका प्रथम अध्यक्ष, देशका प्रधानमन्त्रीको पद, उनको नेतृत्वमा चल्ने सरकार र सिंगो राज्य व्यवस्थालाई एउटै गाँठोमा बाँधेपछि लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नै ‘गणतान्त्रिक पञ्चायत’ बन्न पुगेको छ र निरंकुश सर्वसत्तावादले लाखेनाच नाच्न थालेको छ ।

हुन त प्रधानमन्त्री ओली आफ्नो जन्मोत्सव मात्रै होइन, धर्मभीरु नै हुन् भने मरणोत्सव मनाउन पनि स्वतन्त्र छन् एक व्यक्तिका रूपमा, तर उनी कम्युनिस्ट र गणतन्त्रवादी नभए पनि आम व्यक्ति होइनन् । उनी प्रधानमन्त्री पनि भएकाले यस्ता उत्सवमा देखिने राजसी चरित्रमाथि भने गम्भीर प्रश्न उठ्छ नै । कुनै गैरकम्युनिस्ट र गैरगणतन्त्रवादी व्यक्तिलाई आफ्नो जन्मदिनलाई शुभ–जन्मोत्सव बनाउने जोस र रुचि भए महाराजा शैलीमा सबै देशवासीलाई भोजभतेर खुवाए पनि कसैको आपत्ति हुँदैन । जन्मोत्सवलाई राजसी ठाँटबाँटसाथ महोत्सव नै बनाउने जाँगर, ज्यान र पैसा भए चन्द्रमामा यात्रा गर्दै ‘बर्थ डे केक’ काटे पनि कसैको गुनासो हुँदैन ।

प्रशंसक र चाटुकारबाट सयौं किलोको मालाले पुरिए पनि, युट्युब भिडियोको स्तुति र ‘ह्याप्पी बर्थ डे’ गीत सुनेर मखलेल भए पनि कसैबाट आलोचना हुँदैन । तर, जब देशका प्रधानमन्त्रीले राज्यका स्रोत–साधन, कर्मचारी प्रशासन, निर्वाचित संस्था, जनप्रतिनिधि र विद्यार्थीलाई प्रयोग गर्दै आफ्नो जयजयकार गर्न लगाउँछन्, तब पद, पैसा र तन्त्रको दुुरुपयोग गरेकामा विरोध हुन थाल्छ नै । खड्गप्रसाद शर्मा ओलीले पाएको प्रधानमन्त्री पद, खर्च गरेको जनताको पैसा, राजस्व, घोडाजस्तै चढेको गणतन्त्र व्यक्तिविशेषको बिर्ता र अपुताली रकम नभएकै कारण तीव्र आक्रोश पोखिएको हो ।

शक्ति, स्रोत र साधनको दुरुपयोग
जब ओलीले जन्मदिन जस्तो नितान्त व्यक्तिगत कार्यव्यापारलाई प्रधानमन्त्री पद र हैसियतसँग नत्थी गर्छन्, आफ्नो राजसी जन्मोत्सव मनाउन गाउँपालिकामा सार्वजनिक बिदा दिन लगाउँछन्, गाउँपालिकाकै पहलमा आठराईस्थित आफ्नो निवासनेर हेलिप्याड बनाउन लगाउँछन्, चारचार वटा हेलिकप्टरबाट जन्मघर यात्रामा संघीय र प्रादेशिक मन्त्री, प्रदेश प्रमुख, मुख्यमन्त्री र नेताहरूलाई सारथि बनाउँछन्, गाउँमा सरकारी, गैरसरकारी र पार्टीका चाकडीवाल अधिकारीहरूका गाडीको ताँती लगाउँछन्, पद, शक्ति र राज्यकोषको चरम दुरुपयोगको मात्रै होइन, भ्रष्ट आचरण र अलोकतान्त्रिक व्यवहारबारे प्रश्न उठ्छ नै ।

जन्मघरमा गरिएको राजसी जन्मोत्सव समारोहलाई छोपछाप गर्न ओलीले सडक शिलान्यासदेखि खानेपानी आयोजना वा बैंक शाखाको उद्घाटनजस्ता सामान्य सरकारी औपचारिक कामलाई निहुँ बनाए पनि उनका भ्रष्ट आचरण र अलोकतान्त्रिक व्यवहार नराम्ररी उजागर भएका छन्, जसले गर्दा सामाजिक सञ्जालमा उनको जन्मोत्सवसमेत गाली, आलोचना र विरोधको दिवसमा फेरिएको छ ।
झापाबाट तेह्रथुम लगिएको क्याटरिङमा ५–६ हजार मानिसलाई भोज खुवाउनु सरकारको सदाचार नीति र पार्टीको आचारसंहितालाई मेचीमा बगाउने ओली शैली होला । उद्घाटनको बहानामा पार्टीका प्रथम अध्यक्ष र देशका प्रधानमन्त्रीको ‘शुभ–जन्मोत्सव’ मनाउन दुई–तीन महिनादेखि खटिने स्थानीय नेता–कार्यकर्तामा सदाचार नीति र आचारसंहिताबारे, भोजभतेरको आर्थिक स्रोतबारे, माथिको आदेश–निर्देश आँखा चिम्लेर पालना गर्ने दासत्वबारे सन्देहसमेत नउठ्नु ओली शैलीकै व्यापकता होला । यस्तो ओली शैलीभन्दा कम दुःखद छैन, खाना–नाना, कापी–कलम र ‘विकास’ का लागि प्रधानमन्त्रीसामु हात थाप्नुपर्ने विवशताबीच आम जनतालाई आसेहरूको निरीह भीड बनाउने काम र प्रवृत्ति । चाहे खाना होस् या विकास, दान गर्ने त दानी र दयालु नै कहलिन्छन् ।

दान प्राप्त गर्नेहरूको दयनीय मनस्थिति र निरीह परिस्थितिले नै कसैलाई दयालु र दानी बन्ने मौका दिइरहने हो । दयनीय मनस्थिति र निरीह परिस्थितिबीच नै सुख, समृद्धि र समाजवादको बाँसुरी बजाएर जनतालाई भीडका रूपमा एकोहोर्‍याउने र यति समूहजस्ता आसेपासे साहूलाई पोस्ने ओलीजस्ता शासक जन्मिने हुन् ।

अरूको दीनतामा रमाउने ‘सर्वसत्तावादी चरित्र’
शासकहरूको मनोविश्लेषण गर्न सक्ने कोही भए ओलीको मनस्थितिको चिरफार गरे गज्जबको तथ्य निस्कन सक्छ । ट्र्याक्टरमा चढेर, घण्टौं हिँडेर आएका लगभग २ हजार विद्यार्थीलाई ‘समृद्ध नेपाल, सुखी नेपाली’ नारा र आफ्नै चहकिलो अनुहारअंकित डायरी र कलम बाँड्न पाउँदा ओलीलाई सुखानुभूति भएको हुनसक्छ । आफ्नो आयुजत्तिकै ६९ वटा मैनबत्ती, ‘ह्याप्पी बर्थ डे’ लेखिएका ६९ वटा फ्लेक्स र ६९ वटा कलश बोकेर आफ्नो स्वागतमा लहरै उभिएका बालबालिका देखेर, उनीहरूले जयजयकार गरेको सुनेर उनमा राजसी आनन्द आएको पनि हुन सक्छ ।

यसरी प्रधानमन्त्री ओलीमा पनि अरूका आज्ञाकारिता, आत्मसमर्पण र निरीहता–शक्तिहीनतामा रमाउने प्रवृत्ति बढेको हो भने हेक्का रहोस्, यस्तो प्रवृत्तिलाई जर्मन मनोविश्लेषक एरिक फ्रम ‘सर्वसत्तावादी चरित्र’ (अथोरिटेरियन क्यारेक्टर) भन्ने गर्छन् । सर्वसत्तावादी चरित्र भएका शासकले बाँड्ने सुख, समृद्धि र विकासको मात्रै होइन, समाजवादको पनि आधारभूत चरित्र जनमुखी र लोकतान्त्रिक हुँदैन, बरु त्यो सुख, समृद्धि र समाजवादको नारामा आसेपासेलाई पोस्ने खालको पुँजीवाद (क्रोनी क्यापिटलिजम) कै पुनरावृत्ति हुन्छ ।

‘गणतान्त्रिक पञ्चायत’ का नयाँ राजाको शुभ–जन्मोत्सवमा पनि क्रोनी क्यापिटलिजमको नग्न प्रहसन देखिएको छ, जबकि धेरैजसोको ध्यान भने नेपालको नक्साअंकित केकको कटाइ र खवाइको नौटंकीमा केन्द्रित भएको छ । आफूलाई पोस्दै आएका प्रधानमन्त्रीलाई बधाई दिन यति समूहका अध्यक्ष ल्हाक्पा सोनाम शेर्पा र नेपाल ट्रस्टका सदस्य सीताराम सापकोटा अलग्गै हेलिकप्टरमा भव्य केक लिएर चाकडी गर्न गएका थिए । उनीहरूले उपहार दिएको १५ किलोको केक मज्जासँग खाने–खुवाउने कामलाई वास्तवमा शासक र साहूले अर्कोलाई पोस्ने–पोसाउने खेलको अनुपम नमुना मान्न सकिन्छ ।

राष्ट्रवादी नाराले देश र जनता मोहित भएका बेला संघीय अधिकारका लागि संघर्षरत जनतालाई होच्याउँदै महान् राष्ट्रवादी नेता ओलीले भनेका थिए, ‘देश कसैको जन्मदिनको केक होइन, टुक्रा–टुक्रा पारेर बाँड्न ।’ जब ओली र ओलीको जयजयकार गर्ने भीडले जसरी केकमा अंकित ‘नेपाल’ लाई काटेर आनन्दसँग खाए, ओलीजस्ता शासक र यतिका साहूहरूले यस देशका स्रोतसाधन र सम्पत्तिलाई बर्थ डे केकजस्तै काट्दै खाँदै आएको तथ्य गोकुल बाँस्कोटा प्रकरणबाट थप जाहेर भएको छ । तर, नेपालको नक्साअंकित केक खाँदा देशै काटेर खाएको भन्दै भावनामा बगेर उत्तेजित र आक्रोशित भएर कोकोहोलो मच्चाउनुको सट्टा शासक र साहूको अवैध सम्बन्ध र ओलीका शब्दमा ‘लुटिङ फेसिलिटी’ माथि जब्बर प्रश्न गर्नु जरुरी छ ।

झन्डाले बाँधिएको राष्ट्रवाद
नेपालको नक्साअंकित केक काटेर खाएको दृश्य देखेर आक्रोशित भएको नेपाली राष्ट्रवाद (टेरिटोरियल नेसनालिजम) का आँखा खासमा राष्ट्रिय झन्डाको पट्टीले अझै बाँधिएका छन् । यसैले यस्ता राष्ट्रवादीले देशभित्रको उत्पीडन, शोषण र दोहनलाई हेर्दैनन्, देश, राष्ट्र, संविधानका नाममा स्वदेशीहरू मारिँदा पनि देख्दैनन् । राष्ट्रिय झन्डाले छोपेर शासक वर्गका आसेपासे साहूहरूका लागि मात्रै सुख, समृद्धि र समाजवाद सुनिश्चित गरिँदा पनि कोही आन्दोलित हुँदैनन् ।

जन्मोत्सवका नाममा भएको राजनीतिक नौटंकीले राष्ट्रवादीहरूसामु हामीले नै निर्वाचित गरेका प्रधानमन्त्रीको छुच्चो बोली, थोत्रा उखान–टुक्का, हवाइ सपनासँगै तुहिएका वाचा–वचन र खेर गएका दुई वर्षको कालखण्डलाई उजागर गरेको छ । अब राष्ट्रिय झन्डाले बाँधिएका आँखा खोलेर हेर्न सकिएमा प्रस्टै देखिनेछ— सुख, समृद्धि र समाजवादको नाराको बलमा प्रधानमन्त्री भएका एक पार्टीका नेता कसरी सर्वसत्तावादी हुँदै छन् ? लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई गणतान्त्रिक पञ्चायतमा फेर्ने सर्वसत्तावादविरुद्ध राजनीतिक–सांस्कृतिक प्रतिरोध गरिएन भने शाही झूतले शासन सुदृढ गर्नेछ ।
ट्वीटर : @rmaharjan72

प्रकाशित : फाल्गुन १३, २०७६ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×