नवीनतम अनुदानका अपरिहार्यता

सम्पादकीय

सरकारले ढिलै भए पनि नवीनतम ज्ञान, सीप र क्षमता भएका आविष्कारक तथा उद्यमी व्यवसायीलाई ५० लाख रुपैयाँसम्म अनुदान दिने कार्यविधि ल्याई ‘केही गरौं’ भन्ने युवामाझ आशा जगाउने काम गरेको छ । यो अनुदानको प्रभावकारी कार्यान्वयन भए नवीन सोच भएकाहरूले पुँजी अभावमा आफ्ना योजना रोक्नुपर्ने छैन ।

झन्डै दशकदेखि चर्चा भए पनि अर्थ मन्त्रालयले गत साता ‘नवप्रवर्तन सुरुवाती पुँजी अनुदान कार्यविधि–२०७६’ जारी गरेको छ । हरेक वर्षको बजेटबाट रकम छुट्याउने र बीउ पुँजी दिएर सरकारसमेत सारथी हुने विषय नवीन सोच भएकाहरूका लागि अवसर हो । अहिले केहीले परिवारको साथ र धनसम्पत्ति भएकाहरूले धितो राखी बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋणमार्फत आर्थिक स्रोत जुटाई नवीनतम कामको प्रयास गरिरहेका छन् । सरकारको यो सकारात्मक पहलको झन्झटमुक्त कार्यान्वयन होस् र त्यसका लागि अर्को एक दशक नलागोस् ।


यो अनुदान कार्यान्वयनमा ल्याउन अर्थ मन्त्रालय र राष्ट्रिय योजना आयोगको प्रमुख भूमिका छ । जसले प्रत्येक आर्थिक वर्षको बजेटमार्फत रकम विनियोजन गर्नुपर्ने छ । राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्षको नेतृत्वमा रहेको पाँच सदस्यीय समितिले निर्णय गरी अनुदान वितरण हुनेछ । निश्चित समयमा सूचना जारी गरी यो अनुदान रकम माग गर्नेहरूले निवेदन दिनुपर्ने र प्रस्ताव पेस गरेको ३० दिनभित्र निर्णय गरिसक्नुपर्ने कार्यविधिले व्यवस्था गरिदिएको छ । सरकारको परिभाषामा पर्ने नवीनतम सोच भएका निवेदकसँग सम्झौता गरी त्यस्ता आयोजनाको प्रगतिका आधारमा तीन किस्तामा अनुदान पाइने छ ।


अनुदान दुरुपयोग हुन नदिन कार्यविधिले विभिन्न मापदण्ड, अनुगमन र फिर्ता गर्ने व्यवस्थासमेत गरेको छ । अनुदान लिने व्यक्ति वा संस्थाले प्रत्येक चौमासिक र वार्षिक प्रतिवेदन तयार गरी अर्थ मन्त्रालयमा पेस गर्नुपर्ने छ । लिइएको अनुदान रकम स्वीकृत भएको कार्यक्रममै प्रयोग नभए सरकारी बाँकीसरह असुलउपर गरिने छ ।


यी व्यवस्थाका बाबजुत पहिलो पटक प्रयोगमा ल्याउन लागिएको अनुदानबारे धेरै विषय स्पष्ट हुन बाँकी रहेकाले कार्यान्वयनको विषयमा संशय छ । विगतमा पनि उद्यमशीलता प्रवर्द्धन तथा युवालक्षित धेरै कार्यक्रम आए, कार्यान्वयन हुन सकेनन् । कार्यान्वयन भएका पनि राजनीतिक तथा प्रशासनिक वृत्तको पहुँचवालाले मात्रै दुरुपयोगमा परे । युवा तथा साना व्यवसायी स्वरोजगार कोष, कृषिमा दिइने अनुदान, गरिबी निवारणका कार्यक्रमहरू अनुदान दुरुपयोगका उदाहरणहरू हुन् ।


उद्यमशीलता प्रवर्द्धनमा घोषणा भएका तर कार्यान्वयन हुन नसकेका कार्यक्रमको सूची पनि लामै छ । गत वर्षदेखि लागू भएको प्रमाणपत्र धितो राखी दिइने शिक्षित युवा स्वरोजगार कर्जा, विदेशबाट फर्केका युवा परियोजना कर्जा, महिला उद्यमशीलता कर्जा जस्ता कार्यक्रमहरूबाट धेरैले लाभ लिन सकिरहेका छैनन् । यस्तो कर्जा लिन चाहनेको संख्या धेरै भए पनि निकै थोरैले मात्र पाएका छन् । यी कार्यक्रमको कार्यान्वयनमै कमजोरी देखिइरहेको छ । त्यसैले नवीनतम उद्यमीहरूका लागि ५० लाख रुपैयाँसम्मको अनुदान पनि दुरुपयोग नहुने र धेरैले लाभ लिने गरी कार्यान्वयन होला भनेर विश्वास गर्ने ठोस आधार छैन । कस्तो व्यवसायलाई नवीन र आविष्कार मान्ने भन्नेबारे सरकार नै प्रस्ट नभएकाले यसको कार्यान्वयनका क्रममा विवाद नआउला भन्न सकिन्न ।


कार्यान्वयनमा कमीकमजोरी आउन नदिन सरकारले तत्काल कम्तीमा तीनवटा आधारभूत काम गर्न जरुरी छ । पहिलो, नवीनतम ज्ञान, सीप र क्षमता भएका आविष्कारक तथा व्यवसाय भनेको के हो स्पष्ट पार्नुपर्छ । यो स्पष्टताले राजनीतिक तथा प्रशासनिक वृत्तका आसेपासेलाई मात्रै पोस्ने विगतको प्रवृत्तिलाई निरुत्साहित गरी वास्तविक व्यक्तिले सुविधा पाउन सघाउ पुर्‍याउने छ ।


दोस्रो, यस्तो पुँजी वितरण सरकारले मात्रै गरेर साध्य चल्दैन । गैरसरकारी र निजी क्षेत्रबाट समेत परिचालन गर्न सक्ने योजना ल्याउनुपर्छ । पुँजी हुने व्यक्ति वा कुनै धनाढ्यले स्टार्टअपमा लगानी गर्छन् भने उसलाई कर छुट तथा अन्य सुविधाले आकर्षित गर्न सकिन्छ । अत्यधिक नाफा आर्जन गर्ने कम्पनीहरूले निश्चित प्रतिशत बजेट नवीनतम उद्यमको क्षेत्रमा परिचालन गर्नुपर्ने बाध्यकारी व्यवस्थासमेत गर्न सकिन्छ ।


तेस्रो, नवीनतम उद्यम सूचना प्रविधिमा बढी आधारित हुने भएकाले प्रविधिबारे बृहत्तर स्पष्टता आवश्यक छ । हाल केही स्टार्टअपलाई सरकारी निकायले दिएको अनावश्यक झमेलालाई सम्झिँदा पनि पुग्छ । सरकारले नवीनतम सीप विकासमा बाधा पर्ने आफ्ना परम्परागत कानुनलाई तत्काल संशोधन गर्ने अग्रसरता पनि लिनुपर्छ ।


तत्काल यी काम नगरिए यो अनुदान पनि कार्यान्वयनमा जटिलतासँगै नवीनतम सोचका साथ काम गर्नेहरूको सट्टा पहुँचवालाकै पोल्टामा मात्रै पुग्ने छ । दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्धि गर्ने भनेर महत्त्वाकांक्षी योजना तथा कार्यक्रम बनाउने अर्थ मन्त्रालय र योजना आयोगले नै यसको पहलकदमी गर्नुपर्छ । नवीनतम उद्यमले समाजमा विद्यमान समस्या हल गर्न मात्रै नभई सरकारको आर्थिक वृद्धिको लक्ष्य हासिल गर्नका लागि पनि ठूलो भूमिका खेल्न सक्छन् । प्रकाशित : फाल्गुन १२, २०७६ ०८:३६

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कोरोना प्रकोप : कोरियामा ७ जनाको मृत्यु, ७ सय बढी संक्रमित  

देशैभर उच्च सतर्कता घोषणा
गोकुल थोकर

सोल — दक्षिण कोरियाले कोरोना भाइरस संक्रमितको संख्यामा वृद्धि भएपछि सतर्कता बढाएको छ । राष्ट्रपति मुन जाय–इनले कोरोना रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि ‘अभूतपूर्ण र शक्तिशाली कदम’ मा जोड दिँदै देशैभर उच्च सतर्कता बढाइएको घोषणा गरेका हुन् । 

दक्षिण कोरियाको थेगुस्थित एउटा स्थानीय बजारमा आइतबार कीटाणुनाशक पदार्थ छर्दै सुरक्षात्मक पोसाक लगाएका कामदार । तस्बिर ः एपी


‘सरकारले विज्ञका सुझावका आधारमा भाइरस नियन्त्रणका लागि पर्याप्त गृहकार्य र सतर्कता बढाएको छ,’ राष्ट्रपति मुनले भने । सन् २००९ को सार्स महामारीका बेला पनि सरकारी तवरमै सतर्कता बढाइएको थियो । सरकारी घोषणासँगै अस्थायी रूपमा विद्यालय बन्द गर्न र सार्वजनिक यातायातका साधनका साथै उडानका संख्या कटौती गर्न अधिकारीहरुलाई सजिलो हुनेछ । दक्षिण कोरियामा सोमबार बिहानसम्म ७ सय ६३ जना कोरोना संक्रमित पुष्टि भएका छन् भने ७ जनाको मृत्यु भएको छ । आइतबार मात्रै थप १६१ जनामा काेराेनाकाे सक्रमण देखिएको छ ।

नेपालीको दैनिकी प्रभावित

कोरोना संक्रमण फैलिन थालेदेखि दक्षिण कोरियामा बस्ने नेपालीको दैनिकी प्रभावित भएको छ । चीनबाट कच्चा पदार्थ आयात गर्ने र उत्पादन निर्यात गर्ने केही कम्पनी बन्द भएका छन् भने केही साताको दुई तीन दिन मात्रै सञ्चालित छन् । यस्ता कम्पनीमा काम गर्ने नेपाली दिनभर कोठामै बस्नुपर्दा वाक्क लागेको बताउँछन् । कम्पनीमै दिन कटाउनेमध्येमा पर्छन्, चितवनका शिवशंकर महतो । गाडीमा तेल हाल्ने पाइप निर्माण हुने उनी कार्यरत कम्पनीमा चीनबाट कच्चापदार्थ आयात हुने गरेकामा कोरोना संक्रमण फैलिएसँगै रोकिएको छ ।

कुनै सामान आयात भएका छैनन् । त्यसैले कम्पनीमा काम छैन । ‘काम नगरेको दुई साताभन्दा बढी भइसक्यो । बस्दा बस्दा वाक्क लाग्छ । बाहिर जान पाइएको छैन,’ महतोले भने । कम्पनीले काम नभएका दिनलाई कामदारको भइपरी आउँदा पाउने बिदामा कटौती गर्ने भनेकाले उनलाई चित्त नबुझे पनि उनले केही भनेका छैनन् ।

कोरोना भाइरसको केन्द्र मानिएको छाङ्दोस्थित एउटा कम्पनीमा काम गर्छन्, यम श्रीसमगर । उनको कम्पनी र छाङ्दो थेनम अस्पताल २० मिनेट पैदल दूरीमा छ । केही दिनअघि एकजना कोरोना संक्रमितको मृत्यु भएको उक्त अस्पताल नजिकैको छाङ्दो बजार उनीहरूको सामान किन्ने ठाउँ हो । यसकारण पनि उनको मनमा एक खालको डर प्रवेश गरेको छ । ‘हावा चल्दा पनि रोगको कीटाणु आयो कि जस्तो हुन्छ । वनको बाघले नखाए पनि मनको बाघले खान्छ भनेजस्तै भइरहेको छ ।’

महतोको कम्पनीजस्तो यमको कम्पनी पूर्ण रूपमै बन्द भइसकेको भने छैन, बेसिक काम भइरहेका छन् । कम्पनीले भाइरस नफैलियोस् भनेर रोकथामका विविध उपाय पनि अपनाएको छ । बिहान जाँदा सबैको ज्वरो हेरिन्छ । काम सुरु गर्नुअघि अल्कोहलयुक्त झोलले हात धुनु लगाइन्छ । काम गर्दा माक्स अनिवार्य छ । खाना खाँदा एउटै टेबलमा दुई जनाभन्दा बढी बस्न पाइँदैन । कोठामा पनि अनिवार्य मास्क लगाउनैपर्छ । सातामा एक पटक कोठा र कम्पनीमा भाइरसविरुद्धको ‘ग्यास’ छर्किने गरिएको छ । ‘यो सबै देख्दा रोग नलाग्ला जस्तो लाग्छ तर समाचार हेर्‍यो कि डर लाग्छ,’ उनी बताउँछन् ।

महतोको जस्तै हाल छ, युद्ध सलामीको पनि । बुसान नजिकै रहेको उनको कम्पनीमा गत साता तीन दिन मात्रै काम भयो । ‘हाम्रो कम्पनीलाई चाहिने सामान चीनबाट आउँछ रे । त्यही भएर काम छैन भन्छन् ।’ छुट्टी बसेको दिन कामदारले पाउने भइपरी बिदाबाट कटौती हुन्छ । ‘हामीलाई चाहिएको बेलामा प्रयोग गर्न पाइने बिदा कम्पनीले जबरजस्ती सही गराएर लगेको छ । कहिलेसम्म यसरी चल्छ थाहा छैन,’ सलामीले बताए । दक्षिण कोरियामा कामदारले वार्षिक रूपमा १५ दिन भइपरी बिदा पाउँछन् ।

सुरक्षित बस्न आग्रह

दक्षिण कोरियास्थित नेपाली दूतावासले आइतबार एक विज्ञप्ति प्रकाशित गर्दै सबै नेपालीलाई सुरक्षित तरिकाले बस्न आग्रह गरेको छ । उसले अवैधानिक रूपमा बसेकालाई पनि कोरोनाको शंका लागेमा स्वास्थ्य परीक्षणमा जान भनेको छ ।

‘हामीलाई यहाँको अध्यागमन विभागले अवैधानिक रूपमै बसेको भए पनि कोरोनाको उपचारमा कुनै प्रकारको अप्ठ्यारो नहुने व्यवहोराको पत्र पठाएको थियो । हामीले त्यही आधारमा विज्ञप्ति निकालेका हौं,’ दक्षिण कोरियाका लागि कार्यबाहक नेपाली राजदूत रामसिं थापाले भने, ‘अवैधानिक बसोबास गरेकालाई उपचारमा जाँदा कुनै परिचयपत्र आवश्यक नहुने र उनीहरूलाई कानुनी हैसियतबारे पनि सोधपुछ नहुनेअध्यागमन विभागले हामीलाई जानकारी दिएको छ ।’ नेपालीले काम गर्ने कुनै पनि कम्पनीमा हालसम्म कोरोना संक्रमण नफैलिएको दूतावासले जनाएको छ । कुनै नेपाली घर बिदामा जान चाहे दूतावासले सहयोग गर्ने पनि थापाले बताए । ‘अहिलेसम्म कोरियाबाट घर बिदा जान केही समस्या छैन । कम्पनीले जान दिएन भने हामीलाई भन्दा हुन्छ । हामी सकेको सहयोग गर्छौं,’ थापाले भने ।

इरानमा मृत्यु हुनेको संख्या ८ पुग्यो

कोरोना भाइरसका कारण इरानमा मृत्यु हुनेको संख्या आठ पुगेको छ । स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार संक्रमितको संख्या ४३ पुगेको छ । भाइरस संक्रमितमध्ये धेरै कोम सहरका रहेका र चीनबाट आउने यात्रु हुँदै संक्रमण फैलिएको स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता कियानोस जहानपोरले राज्य सञ्चालित टेलिभजनलाई बताए । भाइरस नफैलियोस् भनेर कोम सहरका सम्पूर्ण विद्यालय र धार्मिक सभासम्मेलन बन्द गरिएका छन् भने अन्य क्षेत्रका मानिसलाई त्यहाँ नजान भनिएको छ ।

यसैबीच, इटालीमा कोरोना संक्रमितको संख्या सय नाघेको छ । राज्य सञ्चालित टेलिभजनका अनुसार कोरोना भाइरसबाट इटालीमा आइतबारसम्म ११५ जना संक्रमित भएका छन् । इटालीको उत्तरी क्षेत्र लम्बार्डीमा मात्रै ८९ जना संक्रमित पाइएको गभर्नर एट्टिलियो फोन्टानाले आइतबार जानकारी दिएका छन् । संक्रमितको संख्यामा वृद्धि हुन थालेपछि सरकारले देशको उत्तरी क्षेत्रका लगभग दर्जनभन्दा बढी सहर बन्द गरेको छ ।

चीन, दक्षिण कोरिया, इरान र इटालीबाहेक जापानको योकोहामा तटीय क्षेत्रमा रोकिएको क्रु पानीजहाजमा ६९० भन्दा बढी कोरोना संक्रमित पुष्टि भएका छन् । आइतबारसम्म कोरोनाका कारण विश्वभर ७८ हजारभन्दा बढी संक्रमित पुष्टि हुँदा चीनकै मात्र ७६ हजार ९३६ जना संक्रमित छन् । कोरोनाका कारण हालसम्म चीनमा सबैभन्दा धेरै दुई हजार ४४२ जनाको मृत्यु भएको छ ।

साेमबार बिहानसम्‍म चीनमा काेराेना भाइरसबाट मृत्यु हुनेको संख्या २ हजार ४ सय ४२ जना पुगेको छ । चीन बाहिर दक्षिण कोरियामा ७, इरानमा ८, जापानमा ४, इटालीमा २, हङकङमा २, ताइवानमा १, फ्रान्समा १, फिलिपिन्समा १ गरी २ हजार ४ सय ६८ जनाकाे मृत्यु भएको छ । चीन बाहिर काेराेनाकाे संक्रमणबाट मृत्यु हुनेको संख्या २६ जनाकाे मृत्यु भएको छ । अहिलेसम्‍म विश्वभर ७९ हजार १ सय ४० जना कोरोना भाइरसबाट सक्रमित बनेका छन् भने चीनमा मात्रै ७६ हजार ९ सय ३६ जना सक्रमित बनेका छन् ।

प्रकाशित : फाल्गुन १२, २०७६ ०८:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×