टार्न सकिन्छ आत्महत्या

अजय रिसाल

त्रिशूलीमा सामूहिक पारिवारिक आत्महत्याको त्यो भयावह तस्बिर अझै मेटिन सकेको छैन, मेरो मनमस्तिष्कबाट । दुई कलिला नानीहरूसहित नदीमा फाल हाल्न ती दम्पतीलाई केले विवश गरायो होला ?

ZenTravel


तथ्यांकगत रूपमा विश्वव्यापी रूपमै बढ्दै गएको छ आत्महत्या । नेपालमा पनि उकालिइरहेकै छ । नेपाल प्रहरीको रेकर्डले देखाउँछ, एक दशकयता करिब दोब्बर नै भएको छ, आत्महत्या–दर नेपालमा । सरदर प्रतिदिन ८ बाट १६ पुगेको छ, आत्महत्याको संख्या–गणना । किशोर–युवावर्ग (१५–२९ उमेरसमूह) मा अझै बढी छ यो । माथि उल्लेख भएझैं सामूहिक आत्महत्याको यथार्थ विवरण उपलब्ध नभए पनि यस्ता घटना दुर्लभ भने छैनन्, नेपाली समाजमा । पोहोर चितवनमा अनि परार काभ्रेका दुई ठाउँमै परिवारका सबै जनाले एकैसाथ आत्महत्या गरेको समाचार आएको थियो ।

Meroghar


विश्वइतिहास हेर्दा पनि, धार्मिक–साम्प्रदायिक अनुबन्धनमा परेर अथवा ‘समुन्नत भविष्य’ अनि ‘आदर्श संसार’ या ‘मुक्ति’ को कामना गरी या अन्धविश्वासको चपेटामा परेर सामूहिक रूपमै मृत्युवरण गरेका कैयौं सन्दर्भ पाइन्छन् । हाम्रै संस्कृति–परम्परामा देखिएका सतीप्रथा, जोहर, संन्यास–मरण या मोक्षमार्ग आदि पनि सामूहिक आत्महत्याकै प्रकार रहेकामा अन्यथा छैन । त्यस्तै, राजनीतिक कारणले आत्मघाती विस्फोट गराउने या सामूहिक आत्मदाह गर्ने जस्ता उदाहरण पनि यदाकदा देख्न–सुन्न पाइन्छन् । तत्कालीन शासनसत्ताको विरोधमा सामाजिक–सांस्कृतिक सुधारको माग राखेर संघर्षरत महिलाहरूले योगमायाको नेतृत्वमा अरुण नदीमा फाल हाली आत्महत्या गरेको इतिहास पनि हाम्रो नै हो । तर सुरुमा उल्लेख गरिए जस्तो हृदयविदारक समाचार भने त्यस्तो सामूहिक आत्महत्या हुँदै होइन ।

आर्थिक दुरवस्था, व्यापारमा घाटा, तीव्र महत्त्वाकांक्षा, अरूको देखासिकी गर्ने प्रवृत्ति, धैर्यमा कमी, स्वास्थ्य समस्या अनि पारिवारिक सम्बन्धहरूमा आउने उतार–चढाव आदि कारणले पारिवारिक आत्महत्या बढ्दै गएको छ । त्रिशूली प्रकरणमा अत्यधिक ऋणभारको डरले थिचिएपछि त्यो परिवार आत्महत्या जस्तो दुरूह निर्णय लिन बाध्य भएको प्रतीत हुन्छ । हुन पनि, विश्व स्वास्थ्य संगठनले जनाएझैं, आत्महत्याको ७८ प्रतिशत कारण आर्थिक नै हुने गर्छ । त्यस्तै, डिप्रेसनजस्ता मानसिक रोग अनि व्यक्तित्वजन्य समस्या पनि आत्महत्याका कारक मानिएका छन् ।

आत्महत्या गर्ने प्रवृत्ति संक्रामक नै पनि हुन सक्छ । सामूहिक आत्महत्यामा यही संक्रामकता नै प्रमुख माध्यम हुन सक्ने अनुमान छ । प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष रूपमा, अनि सामाजिक या व्यक्तिगत सामीप्य वा सम्बन्धहरूका कारण आत्महत्या गर्ने विचार, इच्छा या प्रवृत्ति एक व्यक्तिबाट अर्कोमा सर्न सक्छ । वाइफाई, स्मार्टफोन अनि सामाजिक सञ्जालको व्यापकता रहेको आजको समाजमा यसलाई गम्भीर बहसको विषय बनाइनुपर्छ । किशोर वर्गमा झनै भयावह रूपमा फैलन सक्छ, यो प्रवृत्ति ।

एकअर्काको नक्कल गर्ने प्रवृत्ति, अझ ठूलाबडाको अनुकरण गर्ने चलनले पनि सामूहिक आत्महत्यामा बढोत्तरी ल्याउन सक्छ । हारेका योद्धाहरूले सामूहिक आत्महत्या गर्ने गरेको इतिहासमा पढिएको पनि हो । त्यस्तै, राजनीतिक नेता या सिनेकर्मीहरू जस्ता प्रसिद्ध व्यक्तिको आत्महत्याको खबरले अन्य व्यक्तिलाई पनि त्यसतर्फ प्रवृत्त गराउन सक्ने अध्ययनहरूले औंल्याएका छन् । व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा समूहगत स्वार्थ हावी भएको अवस्थामा या एकै किसिमका चिन्ता या तनावले ग्रस्त समूह (प्रायशः परिवारका सदस्यहरू) एकैसाथ मर्न तम्सिन सक्ने तथ्य पनि मनोवैज्ञानिकहरूले औंल्याएका छन् । माथिको पारिवारिक आत्महत्याको प्रसंगमा यही कारकले काम गरेको हुनसक्छ । यस्ता घटनाहरू दोहोरिन नदिन के गर्नुपर्ला त ?

आत्महत्याबारे कुरै गर्न नहुने या त्यसलाई लुकाउनैपर्ने गलत धारणा समाजमा व्याप्त छ, जुन गलत हो । अतः आत्महत्याको सम्भावना भएका व्यक्ति या समूहको पहिचान गरेर तिनलाई आफ्ना भावना या तनावजन्य परिस्थितिबारे खुलासा गर्न सक्ने वातावरण बनाइदिनुपर्छ । आत्महत्याको प्रयास असफल भएर अस्पतालमा ल्याइएका व्यक्तिहरूलाई मनोविमर्श या आवश्यक निदानजन्य क्रियाकलापमा समावेश गराउनुपर्छ । स्कुलकलेजमा मानसिक स्वास्थ्य अनि आत्महत्याबारे सुसूचित गराउने कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्छ ।

हाम्रा सामाजिक एवं सांस्कृतिक विधि–व्यवहार आदिले पनि आत्महत्या न्यूनीकरण गराउन सक्छन् । प्रौढावस्था या वयस्क समूहहरूसँग अनुभव आदानप्रदान गर्ने–गराउने अनि श्रीमद्भगवद्गीता जस्ता आध्यात्मिक स्रोत–सन्दर्भहरूको अध्ययन–सत्संग आदिका माध्यमले तनाव व्यवस्थापन गराई आत्महत्या न्यूनीकरणमा मद्दत पुर्‍याउन सकिन्छ ।

आत्महत्या संक्रामक हुनसक्ने तथ्यलाई बेवास्ता गर्न सकिन्न । गरिबी, असमानता, आर्थिक दुरवस्था जस्ता आत्महत्याका सामाजिक कारकहरूको निराकरण गर्न त दृढ राजनीतिक इच्छाशक्तिकै आवश्यकता पर्छ ।

रिसाल धुलिखेल अस्पतालका मानसिक रोग विशेषज्ञ हुन् ।

प्रकाशित : माघ १०, २०७६ ०८:२३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

चीनमा कोरोना भाइरसबाट मृत्यु हुनेको संख्या २६ पुग्यो

अमेरिकामा ४३ जना निगरानीमा
एजेन्सी

बेइजिङ — चीनमा कोरोना भाइरसबाट मृत्यु हुनेको संख्या २६ पुगेको छ । शुक्रबार चीनको राष्ट्रिय स्वास्थ्य आयोगले कोरोना भाइरसका कारण २६ जनाको मृत्यु भएको र ८ सय ३० जनामा यसको संक्रमण देखिएको जानकारी दिएको हो । हुबेईमा सबैभन्दा बढी २४ जनाको मृत्यु भएकाे छ । त्यस्तै हेबेई र हेइलोङजियाङमा एक-एक जनाको मृत्यु भएको छ ।

चीनको हुबेई प्रान्तको वुहान सहरबाट सुरु भएको कोरोना भाइरसको जोखिम चीनका अन्य प्रान्त र सहरलगायत विश्वका विभिन्न देशमा समेत फैलिएको छ। कोरोना भाइरसको संक्रमण अमेरिका, जापान, थाइल्याण्ड, दक्षिण कोरियामा समेत पुगेको छ।

शुक्रबार जापान र दक्षिण कोरियाले अहिलेसम्म दुई–दुई जनामा कोरोना भाइरसको संक्रमण देखिएको जानकारी दिएका छन्। त्यस्तै अमेरिकाको सियाटलमा एक जनालाई कोरोना भाइरसको संक्रमण देखिएपछि ४३ जनालाई निगरानीमा राखिएको छ।

सियाटलका ३० वर्षीय अमेरिकी नागरिक केही दिनअघि मात्रै वुहानबाट फर्किएका थिए। आइसोलेसन वार्डमा राखेर उनको उपचार भइरहेकाे छ। रोबोटसहितको मेडिकल टिम उनको उपचारमा खटिएको सीएनएनले जनाएको छ।

चीनले कोरोना भाइरसको जोखिम नियन्त्रणका लागि भन्दै बिहीबार तीन सहरमा आवतजावत बन्द गर्ने घोषणा गरेको थियो। वुहानसहित हुआङगाङ र इझौ सहरमा आवतजावत रोक्ने चीन सरकारले निर्णय गरेको छ। त्यस्तै चीन सरकारले नयाँ वर्षमा पनि ठूला कार्यक्रम नर्गन आदेश दिएको छ।

रोग नियन्त्रणका लागि १६ अर्ब
चीन सरकारले प्राणघातक कोरोना भाइरससँग लड्नका लागि एक अर्ब आरएमबी(झण्डै १६ अर्ब नेपाली रुपैयाँ) छुट्याएको छ। बिहीबार अर्थ मन्त्रालयले विज्ञप्ति जारी गर्दै कोरोना भाइरसको प्रकोप नियन्त्रणका लागि १६ अर्ब छुट्याइएको जानकारी दिएको हो।

कोरोना भाइरस के हो र यसबाट कसरी जोगिने?

प्रकाशित : माघ १०, २०७६ ०८:१८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×