मधेसलाई ‘मरुभूमि’ नबनाऊ

सम्पादकीय

धनुषाको औरही खोलामा अवैध उत्खननको विरोध गर्दा स्थानीय युवा दिलीप महतोलाई क्रसर व्यवसायीहरूले टिपरको ठक्करबाट मारेपछि प्रदेश २ सरकारले नदीजन्य पदार्थको उत्खननमाथि निगरानी बढाएको छ । 

ZenTravel

प्रदेशअन्तर्गतका आठ जिल्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारीलाई पत्राचार गर्दै सरकारले अवैध क्रसर बन्द गर्न निर्देशन दिएको छ । जिल्ला प्रशासन कार्यालय, जिल्ला अनुगमन समिति, जिल्ला प्रहरी र घरेलु तथा साना उद्योग कार्यालयले क्रसर उद्योग तथा बालुवा प्रशोधन उद्योगमाथि कडाइ थालेका छन् । प्रकृतिको जथाभावी दोहन रोक्न प्रदेश सरकारले देखाएको अग्रसरता सकारात्मक छ । तर, राजनीतिक संलग्नता र संरक्षणका कारण अवैध क्रसर उद्योग रोक्न त्यति सजिलो छैन । प्रदेश सरकारले तत्कालको जनआक्रोश साम्य पार्न र सार्वजनिक खपतका लागि मात्र होइन, साँच्चिकै कटिबद्ध भएर पाइला अगाडि बढाउनुपर्छ ।

Meroghar

सरकारले निगरानी बढाएलगत्तै क्रसर व्यवसायीहरूले आन्दोलन घोषणा गरिसकेका छन् । अवैध उद्योग निरन्तर सञ्चालनका लागि उनीहरूले राजनीतिक शक्ति परिचालन गर्न थालेका छन् । प्रदेशका व्यवसायीको तदर्थ समिति नै गठन गरेर दबाबमा उत्रिएका छन् । समितिको नेतृत्वमा राजनीतिमा प्रत्यक्ष संलग्न व्यक्तिहरू नै छन् । नियमनकारी निकायका अधिकारीहरू प्रभावित तुल्याउनकै लागि उनीहरूले रकम संकलनसमेत थालेका छन् । प्रदेश २ मा सञ्चालित धेरैजसो अवैध क्रसरमा दलका नेता, सांसद र जनप्रतिनिधिको लगानी छ । राजनीतिज्ञ, सरकारी अधिकारी, प्रहरी र क्रसर उद्योगीहरूको ‘मिलेमतो’ तोड्न र प्रकृतिको जथाभावी दोहन रोक्न प्रदेश सरकारसित दह्रो इच्छाशक्ति चाहिन्छ ।

कतिपय राजनीतिकर्मीले यस्ता उद्योगमा पर्दा पछाडिबाट लगानी गरेका छन्, कति संरक्षण गर्दिएबापत नाफाको अंशियार छन् । स्वतन्त्र हैसियतमै व्यवसाय गरेका क्रसर उद्योगी पनि पैसाका बलमा राजनीतिक दल, सुरक्षालगायतका जिल्लाका शक्तिशाली निकायसित सजिलै पहुँच राख्न सक्ने भएका छन् । यही राजनीतिक संलग्नता बढी भएका कारण क्रसर सञ्चालनको मापदण्ड कार्यान्वयन गराउन इच्छुक स्थानीय निकायहरूलाई पनि सकस परेको छ । मापदण्ड पूरा नगरेका कारण जिल्ला अनुगमन समितिले बन्द गराएका उद्योग पनि राजनीतिक आडमा सञ्चालन भइरहेका छन् । यस्ता कति उद्योग त कतै दर्ता छैनन्, अवैध ढंगले चलिरहेका छन् । केहीको दर्ता एउटा उद्योगको हुन्छ, काम अर्कै गरिरहेका छन् । कतिले दर्ता गरेबमोजिम नै काम गरे पनि मापदण्ड मिचेका छन् ।

स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरू आफैंले खोला–नदीहरूलाई छोटो बाटोबाट मनग्य मुनाफा कमाउने सजिलो साधन बनाउनतर्फ लागेपछि प्राकृतिक स्रोतको दोहन बढेको हो । यस्तो अवैध उत्खननका कारण तराई–मधेसको प्रकृतिमाथि दक्खल पुगिरहेको छ । दिलीपले पनि बस्ती र उब्जनी हुने खेत जोखिममा पर्ने भन्दै अभियान थालेका थिए । चुरे र तराई–मधेसमा नदीजन्य पदार्थको अवैध र मापदण्डविपरीत भइरहेको उत्खननको चौतर्फी र दीर्घकालीन असर पर्छ । भूमिगत पानीको सतह घट्छ, नदीले धार परिवर्तन गर्छ । माटो खुकुलिने कारण कटान बढ्छ, खेतबारी र बस्तीमा बाढी पस्छ । खेतीयोग्य जमिनमा बालुवा भरिन्छ । तसर्थ, अहिले भइरहेको दोहनको क्रम नरोकिएमा ढिलोचाँडो तराई–मधेसका धेरै भाग ‘मरुभूमीकरण’ हुने निश्चित छ ।

निर्वाचित सरकार आएपछि यस्ता अवैध धन्दा रोकिनुपर्नेमा जानकारहरूका अनुसार अझ बढेको छ, जुन चिन्ताको विषय हो । स्थानीय पदाधिकारीले बुझ्नुपर्छ— स्थानीय सरकार, राजनीतिकर्मी, उद्योगी सबैका लागि आयआर्जनका अरू आकर्षक विकल्प छन्, तर प्रकृतिमाथिको दोहनको क्षतिपूर्ति कसैगरी सम्भव छैन । आफ्नो गाउँसहर, खेतबारी र खोला–नदीको सबैभन्दा बढी माया स्थानीय तह आफैंले गर्नुपर्छ । क्षणिक आम्दानीको लोभमा परेर कसैले पनि आगामी पुस्ताको जीवनमाथि खेलबाड गर्न पाइँदैन । अवैध र मापदण्डविपरीत चलेका क्रसर उद्योगहरूलाई सदाका लागि बन्द गर्न स्थानीय तहहरू जिम्मेवार बन्नै पर्छ । यदि स्थानीय तहका पदाधिकारीहरूको क्रसर उद्योगीसित स्वार्थ–सम्बन्ध देखिएमा उनीहरूलाई कारबाही गर्न प्रदेश सरकारले अग्रसरता देखाउनुपर्छ ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७६ ०८:२८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

ह्यारी बहिगर्मनको कारण ‘सञ्चारमाध्यम’

३५ वर्षीय ह्यारीले सञ्चारमाध्यमप्रति चित्त दुखाएको यो पहिलो पटक भने होइन
एजेन्सी

लन्डन — बेलायती राजसंस्थाका उत्तराधिकारी युवराज चार्ल्सका द्वितीय पुत्र राजकुमार ह्यारी र उनकी पत्नी मेगन मार्कलले शाही जिम्मेवारी त्यागेर आर्थिक रूपमा निर्भर हुने घोषणा गरेपछि यसबारे विश्वभर विभिन्न टीकाटिप्पणी भइरहेका छन् ।

राजकुमार ह्यारीले कसैसँग सल्लाह नै नगरी शाही जिम्मेवारी त्याग्ने घोषणा गरे पनि यस्तो निर्णयसम्म पुग्न विभिन्न कारणले खेलेको बुझिन्छ । राजकुमार ह्यारीकै भनाइलाई मान्ने हो भने उनले शाही जिम्मेवारी त्याग्नुमा सञ्चारमाध्यम पनि एक कारक हो । आफू जन्मेकै दिनदेखि केही पत्रकारले आफूलाई विभाजित गरेको आरोप लगाउँदै उनले शाही जिम्मेवारी त्यागेको शैलीबारे भने पछुतो मानेका छन् ।

कार दुर्घटनामा मारिएकी आफ्नी आमा राजकुमारी डायनालाई उद्धृत गर्दै ह्यारीले आइतबार गरेको व्यक्तिगत सम्बोधनमा शान्तिपूर्ण जीवन चाहेकाले ‘शाही जिम्मेवारी त्याग्नुको विकल्प नरहेको’ बताए । ‘२३ वर्षअघि मैले मेरो आमा गुमाउँदा, तपाईंहरूले मलाई तपाईंको पखेटामुनि राख्नुभयो,’ एचआईभीसँग संक्रमित युवाहरूलाई समर्थन गर्ने अफ्रिका आधारित उनको च्यारिटी ‘लन्डन फर सेन्टेबेल’ मा आयोजित डिनरमा उनले भने, ‘तपाईंहरूले मलाई धेरै समयदेखि नियाल्नुभयो तर सञ्चारमाध्यम शक्तिशाली फौज हो । एकअर्काबीचको हाम्रो सामूहिक समर्थन एक दिन धेरै शक्तिशाली हुनेछ र त्यसलाई चिर्न हामी सफल हुनेछौं ।’ दर्शकदीर्घामा बसेका अधिकांशले आफूलाई हुर्केको देखेकाले उनीहरूले राजकुमार वा ड्युकका रूपमा नभई ह्यारीका हैसियतमा सच्चाई सुन्न चाहेको उनले सम्बोधनको सुरुवातमै बताएका थिए ।

बेलायती महारानी एलिजाबेथ द्वितीयाले शनिबार राजकुमार ह्यारी र उनकी पत्नीले शाही जिम्मेवारी त्याग्नेबारेका सर्तहरू घोषणा गरेकी थिइन् । ह्यारीको निर्णयबारे बेलायती शाही परिवारमा भएको छलफलपछि महारानी एलिजाबेथले एउटा निष्कर्षमा पुगिएको र ‘रचनात्मक तथा समर्थनयुक्त बाटो भेटिएको’ विज्ञप्तिमार्फत जनाएकी थिइन् । महारानी एलिजाबेथले शनिबार घोषणा गरेको नयाँ सर्तअनुसार ह्यारी र मेगनले आउँदो वसन्त ऋतुदेखि ‘रोयल हाइनेस’ पदवी र सार्वजनिक कोष पनि प्रयोग गर्न पाउने छैनन् ।

ह्यारीको आइतबारको सम्बोधनबाट भने स्वतन्त्र हुँदा केही शाही जिम्मेवारी सम्हाल्न सक्नेबारे उनीहरूले गरेको इच्छालाई राजदरबारले स्वीकार नगरेको प्रस्ट हुन्छ । ‘जिम्मेवारी त्याग्दै गर्दा पनि महारानी, कमनवेल्थ र सैन्यसम्बन्धलाई बिनाकुनै सार्वजनिक कोषको सहयोगमा सेवा गर्ने हाम्रो चाहना थियो । त्यो सम्भव भएन,’ उनले भने, ‘यही कारणले मलाई दुःखी बनाएको छ ।’ ‘मैले लिएको निर्णय हलुका रूपमा आएको हैन । कैयौं वर्षका चुनौतीपछि यो निर्णय लिइएको हो र मलाई थाहा छ म सधैं सही थिइन तर जसरी घटनाक्रम बढिरहेका थिए शाही जिम्मेवारी त्याग्नुको विकल्पै भएन,’ ह्यारीले बताए ।

३५ वर्षीय ह्यारीले सञ्चारमाध्यमप्रति चित्त दुखाएको यो पहिलो पटक भने होइन । केही समयअघि पनि उनले केही सञ्चारमाध्यममाथि मुद्दा दायर गर्न लागेको स्वीकारेका थिए । एउटा अन्तरवार्तामा सञ्चारमाध्यमको व्यवहारकै कारण मेगनले पनि आफ्नी आमा डायनाकै नियति भोग्नुपर्ने त्राससमेत व्यक्त गरेका थिए । ह्यारी पत्नी मेगन पूर्वअमेरिकी अभिनेत्री हुन् । उनले पूर्वपति कलाकार एवं निर्माता ट्रेभर एंगेल्सनसँग सन् २०१३ मा सम्बन्धविच्छेद गरेकी थिइन् । ह्यारी र मेगनबीच सन् २०१८ मा बेलायती शाही परम्पराअनुसार विवाह भएको थियो । उनीविरुद्ध शाही मान्यता उल्लंघन गरेको र अवसरवादी बनेको लगायतका नकारात्मक समाचार बाहिरिएका थिए ।

प्रकाशित : माघ ८, २०७६ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×