चुनावी खालमा महिला

पञ्चायती
आहुति

काठमाडौँ — कुनै सार्वजनिक पदमा निर्वाचित पुरुषको असामयिक मृत्यु हुँदा खाली हुने पदमा उक्त व्यक्तिको श्रीमतीलाई निर्वाचनमा उम्मेदवार बनाउने चलन नेपाललगायत दक्षिण एसियाको राजनीतिमा एउटा प्रवृत्तिकै रूपमा व्यवहारकृत छ । मदन भण्डारीको मृत्युपछि वर्तमान राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको सक्रिय राजनीतिमा पदार्पण यही प्रवृत्तिको ज्वलन्त परिघटना थियो ।

कुनै समय श्रीमान्झैँ राजनीतिमा सक्रिय भए पनि घरबार सम्हाल्नुपर्ने बुहार्तनले किचिएर अग्रपंक्तीय राजनीतिबाट घरेलुपंक्तीय छायामा खुम्चिन पुगेकी महिला श्रीमान्को मृत्युपछि एकाएक राजनीतिको केन्द्रमा आइपुग्छे र महिलाको घरेलुपंक्तीय छायामय जीवनसँग कुनै चासो व्यक्त नगर्ने पार्टी उसलाई राजनीतिक रंगमञ्चमा उतार्न हदैसम्मको उदारता देखाउन तम्सिन्छ । यस्तो अवस्थाको निर्वाचनमा उत्रिएका महिला उम्मेदवारले विजय हासिल गरेका उदाहरण नै बढी छन् । विजयपश्चात् संसदीय पुँजीवादी राजनीतिको सीमाभित्र गर्नुपर्ने कामहरूलाई अघि बढाउने कुरामा नै अक्षमता पनि खासै प्रकट हुने गरेको पाइँदैन, चल्दोमिल्दो जिम्मेवारी पूरा गरेकै हुन्छन् ।

विजयपश्चात्को राजनीतिक जीवन आफ्ना बितेका श्रीमान्ले जस्तै बिताउन सक्ने यथार्थ प्रकट हुनुले त्यसप्रकारका महिलाहरूलाई राजनीतिभित्रको पित्तृसत्तात्मक सोच र संरचनाले कसरी पुरुषको छायामा धकेलेको रहेछ भन्ने छोपिएको सत्यह्वाङ्गै देखापर्दछ । उम्मेदवारका रूपमा पुनः सक्रिय राजनीतिमा आउँदा उनीहरूले पटकपटक सार्वजनिक रूपमा स्पष्टीकरणकै भाँती भनिरहेका हुन्छन्– घरायसी जिम्मेवारीका कारणश्रीमान्लाई अघि बढ्न सघाएर आफू पछि बस्नुपरेको थियो, त्योभन्दा अघि त सबै जिम्मेवारी सक्रियतापूर्वक राजनीतिमा पूरा गरेकै हो । श्रीमान्को मृत्युजस्तो दुःखद घटनाकै जगमा किन नहोस्, अगाडि आउने अवसर खडा हुँदा महिला क्षमता प्रदर्शन गर्न सक्छे भन्ने यसप्रकारको सन्दर्भले राजनीतिमा पटकपटक एउटा गम्भीर आधारभूत विषयमाथि बहसको आवश्यकता अगाडि ल्याउने गरेको छ । त्यो आधारभूत विषय भनेको राजनीतिक पार्टीको सोच, संरचना र कार्यपद्धतिमा पितृसत्तावादको प्रभुत्व नै हो । तर संसदीय चुनावको जात्रामय माहोलबीच यस गम्भीर आधारभूत विषयमाथिको बहस प्रत्येक पटक फासफुस हुन पुग्दछ र निर्वाचन सकिएपछि एकाध सेमिनारी कोठामा आक्कलझुक्कल विषयका रूपमा अलप हुन पुग्दछन् ।

नेपालको संसदीय पुँजीवादी राजनीतिक घटनाक्रममा फेरि एक पटक त्यस्तै सन्दर्भ अगाडि आइपुगेको छ । ताप्लेजुङ हेलिकप्टर दुर्घटनामा मृत्यु हुन पुगेका तत्कालीन मन्त्री रवीन्द्र अधिकारीकी पत्नी विद्या भट्टराईलाई उनको पार्टीले उम्मेदवारका रूपमा अगाडि सारेको छ । उनले विजय वा पराजय के हात पार्लिन्, त्यो त त्यस क्षेत्रमा उनको पार्टीको पकड, पार्टीभित्रका गुटहरूको सन्तुलनलगायत संसदीय राजनीतिका तमाम दाउपेचले निर्धारण गर्ने कुरा हो । संसदीय पुँजीवादी निर्वाचनमा व्यक्ति सही वा गलतले मात्रै परिणाम निश्चित गर्दैन भन्ने जगजाहेर छ । उनको विजय या पराजय जे भए पनि त्यो सैद्धान्तिक विषय भने होइन बरु उनले उम्मेदवार बन्ने तरखरसँगै व्यक्त गरेको विषय भने बहस गर्नैपर्ने आधारभूत विषय हो । उनले एउटा छलफलमा भनेकी छन्, ‘म अखिलको केन्द्रीय सचिव र एउटा विभाग प्रमुख भएर काम गरेकै हो, विवाहपछि घर चलाउने मामलामा म पछि बस्नुपर्ने माहोल बन्यो ।’ हो, त्यही ‘माहोल’ भित्र नै महिलालाई राजनीतिमा पुरुषसरह चलायमान हुन नदिने पितृसत्तात्मक सोच, संरचना र कार्यपद्धति छन् । त्यसैले बहस गर्नुपर्ने विषय त्यहीँ नै छ । उम्मेदवार भट्टराईको पार्टीको विचारसँग सहमति असहमति बेग्लै कुरा हो तर उनले बताएको ‘माहोल’ चाहिँ नेपालका सबै राजनीतिक पार्टीभित्रको एउटा आधारभूत रोग हो, जसको उपचारबिना नेपालको राजनीति महिलामैत्री बन्नै सक्दैन ।

विडम्बना के छ भने त्यस प्रकृतिका महिला उम्मेदवारले आफ्नो उम्मेदवारी किन ठीक र न्यायपूर्ण छ भन्ने पुष्टि गर्न मात्र आफू विगतमा पछाडि बस्नुपरेको पितृसत्तात्मक ‘माहोल’को उल्लेख गर्छन्, महिलालाई सक्रिय राजनीति तिलाञ्जली दिन बाध्य पार्ने पितृसत्तात्मक ‘माहोल’का विरुद्ध सैद्धान्तिक र व्यावहारिक योजना अगाडि सार्ने गर्दैनन् । अहिलेको उपनिर्वाचनका सन्दर्भमा पनि आजसम्म स्थिति त्यतिमै सीमित देखिन्छ । यदि खास ‘माहोल’का कारण पछाडि बस्न बाध्य भएको व्यक्तिले दुःखद दुर्घटनाका कारण अगाडि आउने अवसर उपलब्ध हुँदा त्यस पितृसत्तात्मक ‘माहोल’का विरुद्ध लड्ने संकल्पका रूपमा आजको अवसर उपयोग गर्नेतिर ध्यान दिँदैन भने विषय नितान्त व्यक्तिगत बन्न पुग्छ । त्यस दुर्घटनामय अपवाद घटनाबाट प्राप्त अवसरले आम महिलाको सरोकारसँग खासै तालमेल पनि राख्न सक्दैन । महिला मुक्तिका सम्बन्धमा गम्भीर बहस उठान गर्न उपयुक्त हुने यस्ता अवसरहरू यसरी नै फगत व्यक्तिगत मामला बनेर बिलाउने गरेका छन् । जब गम्भीर मुद्दालाई व्यक्तिगत स्तरमा झारिन्छ, तब त्यसबारे पक्षविपक्षमा पनि व्यक्तिगत आधारमा छिपछिपे समर्थन वा आलोचनाको माहोल बन्दै जान्छ । एउटी सक्षम राजनीतिक महिला वर्षौं गुमनाम हुन बाध्य हुन्छे । जब श्रीमान्को दुःखद मृत्युले आम मानवीय सहानुभूतिको सागर उर्लिन्छ, तब भने पार्टी तुरुन्तै महिलालाई अगाडि ल्याउन तयार भइहाल्छ । यो के हो ? के यो पितृसत्तावादले संसदीय जुवाको खालमा सहानुभूतिको दाउ खेलेको मात्र होइन ? वास्तवमा श्रीमान्को मृत्युप्रति संसदीय पार्टीहरूले देखाउने यसप्रकारको रवैया महिलाको क्षमतामाथि मिहिन ढंगले गर्ने गरेको ठट्टाबाहेक अरू केही होइन । ढिलो चाँडो बहस यता सोझ्याउनैपर्छ ।

पितृसत्तावादी ढंगले ढालिएका पुँजीवादी संसदीय पार्टीहरूले यस्ता विषय र सन्दर्भमा गम्भीर बहस उठ्ने माहोल बन्नै दिँदैनन्, बरु समाजमा यस्ता गोलचक्करमय विषयहरू सतहमा उफारिरहन्छन् कि ती तात्कालिक विषयमाआफ्नो मत वा झोंक फेर्दाफेर्दै आधारभूत विषयमा प्रवेश गर्न फुर्सद नै निस्कँदैन । वर्षौंदेखि अग्रपंक्तीय राजनीतिबाट टाढा रहेकी महिलाले टिकट पाउँदा स्वाभाविक रूपमा वर्तमानमै सक्रिय रहेकालाई चोट पर्ने भइहाल्छ । अब ती चोट महसुस गर्नेहरू असन्तुष्टिमा तर्क गर्न व्यस्त हुने भए । उम्मेदवारकै गुटमा रहेकाहरू असन्तुष्टका तर्कहरूलाई पराजित गर्न प्रतितर्क उत्पादनमा व्यस्त हुने भए । अनि असामयिक मृत्यु र महिलाको एकलपनाप्रति उर्लेको सहानुभूतिलाई उपयोग गर्न सक्दा पार्टीको जित थप सहज हुने सम्भावना हिसाबकिताब गरेर बसेको नेतृत्व टोलीले ‘महिलालाई न्याय गर्नुपर्ने, मृतक नेताको सम्मानका खातिर’ लगायतका सबै खालका तर्कबाट सिंगो पार्टीलाई अभियानमा एकोहोर्‍याउन लाग्ने भयो, आम मतदाताको हृदय पगाल्ने रणनीतिमा लाग्ने भयो । संसदीय पार्टीहरूले सम्पूर्ण प्रशिक्षण र व्यवहार चुनावदेखि अर्को चुनावको तयारीसम्ममा केन्द्रित र सीमित गर्ने हुनाले आम कार्यकर्ता र त्यस राजनीतिलाई समर्थन गर्ने आम मतदाताको मुख्य सरोकार चुनावी जितहारभन्दा माथि उक्लिनै पाउँदैन । जसरी हुन्छ जित्ने मात्र एकछत्र ध्याउन्नाबीच चुनाव वरपर जन्मिने गम्भीर बहसका मुद्दाहरू त्यत्तिकै कमजोर भएर छेउ किनारामा थन्किन पुग्छन् । श्रीमान्को मृत्युपछिको एकल अवस्थामा पुगेका महिलाप्रति सामान्यतया सबैको सहानुभूति हुन्छ नै र त्यो मानवीय कुरा भइहाल्यो । त्यसैले निर्वाचनमा त्यस महिला उम्मेदवारप्रति बढी सहानुभूतिजन्य समर्थन देखापर्नु स्वाभाविक नै हो । निर्वाचित भएर जाँदा जीवनको भौतिक व्यवस्थापनलाई सजिलो होस् भनी सोच्नु पनि अन्यथा होइन । यति हुँदाहुँदै पनि सक्षम महिलालाई अघि बढाउन पार्टीले किन श्रीमान्को मृत्यु पछि मात्र सोच्यो ? श्रीमान्को मृत्युको दुःख व्यहोर्न नपरेका अरू सक्षम महिलाचाहिँ सधैँ पुरुषको छाया नै बनिरहनुपर्ने हो ? त्यस्तो किन हो ?

यस्ता सहज र जायज प्रश्नहरूसमेत गम्भीरतापूर्वक उठ्ने/ उठाउने अवस्था सुरक्षित गर्ने वातावरण संसदीय पार्टीहरूमा पटक्कै पाइँदैन । कतिपय पात्रहरूले यस्ता गम्भीर विषयलाई उठाउँदा त्यो उठाउन पाउने स्वतन्त्रतासम्मै सीमित गरिन्छ । वैचारिक बहसमा विषय उठानको मात्र स्वतन्त्रता वास्तविक स्वतन्त्रता नै होइन, बरु विषयलाई पुर्पक्षसम्म पुर्‍याउन पाउनु मात्र बहसको स्वतन्त्रता हो, जुन स्वतन्त्रता उत्पीडितहरूलाई चालु नेपालका पार्टीहरूमा उपलब्ध छैन ।

राजनीतिक आन्दोलनको आजसम्मको यात्रा जुनसुकै विचारधाराबाट निर्देशित भए पनि पितृसत्तावाद त्यसको लैङ्गिक आलम्ब रहँदै आयो । त्यसैले पुरुष नेतृत्वकृत पार्टीहरूले ‘महिलालाई राजनीतिमा ल्याउने’ अवधारणाअन्तर्गत सोचे, ‘महिलाले राजनीतिमा नेतृत्व पनि गर्नुपर्ने’ अवधारणा बन्नै सकेन, छिटफुट अवधारणा बने पनि कार्यकारी हुनै सकेन । जसरी मानव समाजका सन्दर्भमा मानव केन्द्रित विचार गलत सावित भयो, त्यसैगरी पुरुष केन्द्रित अवधारणाले पनि लैङ्गिक उत्पीडनलाई नयाँनयाँ संस्करणमा पुनरुत्पादन गर्ने काम मात्रै हुँदै आयो । त्यसकारण मानव समस्या हल गर्न विकसित जुनसुकै विचारधारा र संगठनले पनि महिलालाई बढीमा सहयोगीभन्दा बढी मान्नै सकेन । यही वैचारिक समस्याका कारण पुँजीवादी हुन् या कम्युनिस्ट पार्टीमा महिलाको स्थान पुरुष निर्धारित बन्न पुग्यो । पुरुष निर्धारित महिलाको राजनीति त्यो बेलासम्म नै पुरुषका निम्ति स्वीकार्य हुन सम्भव हुन्छ, जबसम्म पुरुषलाई अघि बढ्न बाधा बन्दैन वा सहयोगी बन्छ । यही वैचारिकीमा नै दम्पतीमध्ये राजनीतिबाट एक जना थान्को लाग्नुपर्ने समय आउँदा महिला थन्किनुपर्ने ‘माहोल’ बन्न पुग्दछ । के यति गम्भीर विषय कुनै महिलाले आफू विगतमा परिवार व्यवस्थापनको जिम्मेवारीका कारण पछाडि बसें, अब भने अवसर पाएर अगाडि आएँ भनेर समाधान हुने स्तरको हो ? स्पष्टै छ, पटक्कै होइन ।

तसर्थ, पुरुषसरह सामाजिक जीवनमा अगाडि बढ्नै नदिने सोच र संरचनाविरुद्ध हरेक पार्टीमा गम्भीर बहसको थालनी आजको आवश्यकता हो । पुँजीवादी हुन् या कम्युनिस्ट, संसदीय हुन् या वैकल्पिक व्यवस्थाका पक्षधर पार्टीहरू– कम्तीमा पितृसत्तावादबाट मुक्त हुनैपर्ने ग्यारेन्टी महिला र न्यायप्रेमी पुरुषले हरेक पार्टीमा अब खोज्नैपर्दछ । महिला राजनीतिमा अग्रपंक्तिको नेतृत्वमा समेत आउँदैनन् भने, आउन सक्ने संरचना बन्दैन भने क्रान्ति र परिवर्तन असम्भव छ, केही भए पनि त्यो टिक्दैन वा न्यायपूर्ण कदापि हुँदैन भन्ने संश्लेषण अब गर्नैपर्छ । हिजोदेखि चलिआएका, पितृसत्तावादलाई आलम्ब बनाई जीवित रहेका राजनीतिक पार्टीभित्रका नयाँ पुस्ताले संघर्ष गर्नैपर्छ । पितृसत्तावादी सोच, संरचना र कार्यपद्धतिलाई सच्याउने अभियान सुरु गर्दैपर्छ । तर मानव इतिहासको एउटा गतिलो अनुभवजन्य सत्य के हो भने पुरानो समाज, पुस्ता वा राजनीतिभित्रबाट नयाँ र ठीक जन्मिन सम्भव हुन्छ, पुरानो पुरै नयाँ बन्न सम्भव हुँदैन । त्यसैले मुख्य आवश्यकता हो– नयाँ पुस्ता र नयाँ युगको नयाँ राजनीतिले पितृसत्तावादी सोच, संरचना र कार्यपद्धतिसँग पूर्णतः सम्बन्ध विच्छेद गरिएको राजनीति व्यवहारमा सुरु गर्न संकल्प गर्नु ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०८:४४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नागरिक सन्तुष्टिका आधार

निर्मलादेवी लामिछाने (वस्ती)

नागरिक सन्तुष्ट शासन नै सुशासन हो । सुशासन आम नागरिक अपेक्षा हो । शब्दमा मिठासजस्तै व्यवहारमा राम राज्यको अपेक्षा सुशासनको अभीष्ट हो । ‘सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःख भाग्जनः’ नै सुशासनको आशय हो । नागरिक केन्द्रित सरकार, न्यायिक र सार्वजनिक सुरक्षा, सामाजिक कल्याण र विकास, सार्वजनिक पूर्वाधार, मानव अधिकार, शान्ति, स्वतन्त्र प्रेस, सार्वजनिक जवाफदेहिता, उद्योग र व्यापार एवं समावेशीपन नागरिक सन्तुष्ट शासनका अवयव हुन् । विश्व परिवेश, हरेक देश र निकाय सुशासनको लागि तड्पिएको पाइन्छ ।

यस परिवेशमा सुशासन कार्यान्वयनमा राजनीति, प्रशासन र नागरिक समाजको भूमिका रूपान्तरित हुनु जरुरी छ । हाम्रो परिवेश एवं विश्व परिस्थितिलाई समेत मध्यनजर गर्दा राजनीति, प्रशासन र नागरिक समाजको इच्छाशक्ति, कार्यगत एकता र प्रतिबद्धताबाट सुशासनलाई कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ । यसै परिवेशमा अवस्था, चुनौती, अवसर र भावी कार्यदिशाजस्ता परिवेशमा केन्द्रित भई यो लेखलाई अघि बढाउने प्रयास गरिएको छ ।
अन्तराष्ट्रिय सन्दर्भ
नागरिक आवाज र जनउत्तरदायित्व, राजनीतिक स्थायित्व, हिंसाको अन्त्य, सरकारको प्रभावकारिता, कानुनी राज्यबाट मात्र सुशासन तथा नागरिक सन्तुष्ट शासन व्यवस्था कायम गर्न सकिन्छ । सुशासनलाई तथ्यमा आधारित, प्रमाण र प्रतिफल केन्द्रित, मापनयोग्य सूचकका आधारमा अगाडि बढाउन सकिन्छ । सुशासनको अवस्था विश्लेषण गर्दा स्कयान्डेनेभियन मुलुकहरू अग्रपंक्तिमा आउँछन् । अल्पविकसित मुलुकहरू कुशासनको चपेटामा बढी परेका छन् । अफ्रिकी महादेशअन्तर्गतका मुलुकहरू र दक्षिण एसियामा सुशासनको अवस्था कमजोर छ । यद्यपि पूर्ण सुशासन कहीं भेट्न सकिँदैन, यसको मात्रा र हद भने फरक पर्न सक्छ । नागरिक केन्द्रित नेतृत्व, रूपान्तरित नेतृत्व, प्रतिबद्ध, सक्षम र नैतिक रूपमा जपाफदेही प्रशासन संयन्त्र साथै सक्षम नागरिक समाज पनि आवश्यक छ ।

राष्ट्रिय सन्दर्भ
सन्तुलित, समन्यायिक र सुशासनयुक्त विकास नेपालको संविधान, योजना, नीति र सरकारको प्राथमिकतामा छ । नागरिक सन्तुष्ट शासन तथा सुशासनको मापन तथा भ्रष्टाचारको आँकडाले भने व्यवहारमा सुशासनको अवस्था अपेक्षित स्तरभन्दा कमजोर भएको आकलन गर्न सकिन्छ । वर्तमान परिवेशमा नैतिकता र मूल्यको जगमा खरो रूपमा उत्रिएर राजनीति, प्रशासन र नागरिक समाजलेआफ्नो कार्यक्षेत्रमा उत्तरदायित्व र जवाफदेहिता बहन गर्नु समयसापेक्ष हुन आउँछ । भनिन्छ, काम तथा गुणस्तर आफैं बक्दछ । आजको नागरिक समृद्ध, शान्त र पद्धतियुक्त सुव्यवस्थाको माग गर्छ । अतः क्षेत्रगत कमजोरीलाई सच्याउँदै र नैतिकता र सदाचारिताको जगमा उभिएर अवसर र सक्षमताको सबलीकरण गर्दै राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशलाई समेत आकलन गर्दै राजनीति, प्रशासन र नागरिक समाजलेआफ्नो भूमिका पुनःपरिभाषित गर्नु आवश्यक देखिन्छ ।

राजनीतिक क्षेत्रको भूमिका
शासन व्यवस्थामार्फत नागरिक संतुष्टिका लागि मूल्य केन्द्रित राजनीति साथै विकास र नागरिक हितमा मतैक्य चाहिन्छ । नीति केन्द्रित राजनीति हुनुपर्छ । अपराधको राजनीति र राजनीतिको अपराधीकरणको अन्त्य आवश्यक पर्छ । विश्वव्यापी सिकाइ र स्थानीय मौलिक परिवेशमा प्रयोग, प्रशासनिक सीमा बोध, उच्च नैतिक मोडेल प्रदर्शन, विकासमूलक सोच, कुशल नेतृत्व, मौलिकता, राष्ट्रियता, शान्ति, सुरक्षा र मानव विकासमा अन्तरपार्टी राजनीतिक संस्कार, राष्ट्रिय धरोहर, संस्कृति र सम्पदाको संरक्षण पनि जरुरी हुन्छ । लोकतन्त्र र मानव अधिकारको सम्मान, कानुनी शासन बोध, सरकारका अंगहरूबीच शक्ति पृथकीकरण र सन्तुलनको राम्रो अभ्यास, अग्रदृष्टि, दूरदृष्टि, रणनीति, कूटनीति र राज्य सञ्चालनमा पारखी एवं सामयिक दृष्टिकोण तचाहिन्छ नै ।

प्रशासनिक क्षेत्रको भूमिका
प्रशासनिक क्षेत्रमा सेवा केन्द्रित मनोभाव चाहिन्छ । राजनीतिक रूपमा तटस्थता र सेवा प्रवाहमा निष्पक्षता आवश्यक पर्छ । प्रशासनिक विज्ञतामार्फत राजनीतिलाई सहयोग र उत्तरदायित्व बहन गर्नुपर्छ । पेसागत दक्षता, जवाफदेहिता र नैतिक मूल्यमान्यताको बोध एवं उपयोग, सार्वजनिक जीवनका मूल्यमान्यताजस्तै पारदर्शिता, सच्चरित्रता, समानुभूति, सहानुभूति, वस्तुपरकता, कानुनको सम्मान, दायित्वबोधजस्ता पक्षमा ध्यान दिन आवश्यक छ । नवप्रवर्तन र अनुसन्धानमूलक सोच, उच्च मनोबल,पेसागत दक्षता र बफादारिता, प्रशासनिक सीमामा रही राजनीतिलाई सहयोग गर्ने चरित्र हुनुपर्छ । निरन्तर सिकाइ गर्ने, विश्वव्यापी सोच र स्थानीय सक्षमताको विकास गर्न सक्ने, तथ्य ,सूचना र कार्यक्रमको कार्यान्वयनशीलताबारे राजनीतिलाई स्पष्ट दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्नुपर्छ । राष्ट्रिय सम्पत्तिको संरक्षण र जर्गेना, राष्ट्रिय स्रोतसाधनको नागरिक हितमा परिचालन, तोकिएको कार्य सर्तअनुरूप उत्कृष्ट कार्य सम्पादन र उपभोक्ता हित संरक्षणमा ध्यान दिनुपर्छ ।

निजी क्षेत्रको भूमिका
निजी क्षेत्रले उद्यमशीलताको विकास, गुणस्तरीय सेवा प्रवाह, राज्यको नीतिनियमको उच्च सम्मान गर्नुपर्छ । नागरिको सेवा छनोटको विविधीकरणमा सहयोग पुर्‍याउनुपर्छ । पुँजी परिचालन र विकास, रोजगारी सिर्जना, व्यवस्थापकीय कौशलतामार्फत सरकारलाई सहयोगमा जोड दिनुपर्छ ।

नागरिक समाजको भूमिका
नागरिक समाजको भूमिका नीति संवाद, पैरवी, अनुसन्धान तथा अभिलेखीकरण, राष्ट्रिय कर्तव्य बोध, नागरिक हक सुरक्षाका लागि पैरवीमा हुनुपर्छ । सरकारको असल कार्यका लागि स्याबासी र खराब कार्यका लागि दबाब समूहका रूपमा निष्पक्ष र अराजनीतिक भूमिका यसले निभाउनुपर्छ । विकासमा सहयात्री बनी निष्पक्ष भूमिका प्रदर्शन एवं राजनीतिक आग्रह तथा पूर्वाग्रहबाट मुक्त भई सामुदायिक संवाद, शान्ति, विकास, सुरक्षा, मानव अधिकार तथा शासकीय शैली सम्बन्धमा अनुगमन गर्ने दायित्व नागरिक समाजको हो ।

निष्कर्ष
भनिन्छ, जहाँ इच्छा त्यहाँ उपाय, राजनीति प्रशासन र निजी क्षेत्र एवं नागरिक समाजको ऐक्यबद्धता र साझा अभीष्ट भएमा सुशासनमैत्री विकास सम्भव छ । तत्परता र साहसका साथ उच्च उत्प्रेरणा र अवसरको भरमग्दुर उपयोग र चुनौतीको सामना गर्दै शासकीय सहयात्रीहरूको साझा दृष्टिकोण र गन्तव्य भएमा नागरिक सन्तुष्ट शासन सम्भव छ र दिगोसमेत हुनेछ ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०८:४१
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×