‘सी सत्ता’ रेल चढेर आउँदैन

डा. बुद्धिप्रसाद शर्मा

काठमाडौँ — चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको आसन्न नेपाल भ्रमणपूर्व नेपाली सत्तासीन दल नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) र चिनियाँँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीपीसी) बीच विभिन्न स्तरमा भ्रमण आदानप्रदान, प्रशिक्षण एवं नयाँ समझदारीहरू कायम हुन पुगेका छन् । यो सिलसिला अझै जारी छ ।

संसारका कम्युनिस्ट घटकहरूबीच भ्रातृत्व सम्बन्ध कायम हुनु नौलो मानिँदैन बरु त्यसो हुन सकेन भने प्रश्न गर्नुपर्ने हो । तर नेपालमा प्रश्नहरू तेर्सिएका छन् । प्रमुख प्रतिपक्षी दल केही नेता र निकट बुद्धिजीवीहरूको एक वृत्तबाट नेपालमा ‘सी विचारधारा’ कै वर्चस्व हुन लाग्यो कि भनेर अतिरिक्त चर्चा गरेको देखियो । आखिर के हो त ‘सी विधारधारा’ र के कारणले यो विचार अन्य मुलुकमा निर्यात हुन सक्दैन भन्ने सन्दर्भमा यस आलेखमा चर्चा गर्न खोजिएको छ ।

सन् २०१७ अक्टोबरमा सम्पन्न सीपीसीको उन्नाइसौं पार्टी कंग्रेसले ‘नयाँ युगका लागि चिनियाँ विशेषतासहितको समाजवादबारे सी चिनफिङ विचारधारा’ लाई पार्टीको विधानमा औपचारिक रूपमा स्विकार्‍यो । जसलाई छोटकरीमा ‘सी चिनफिङ’ विचारधारा भनियो । खासमा यो विधारधारा माक्र्सवाद, माओ जेदुड विचारधारा र देङ सियाओ फिङको सिद्धान्तलाई नयाँ सन्दर्भमा संश्लेषण गरी समयानुकूल बनाइएको हो । यसले मुख्य गरी चार धारलाई समेटेको छ । पहिलो हो, पार्टी स्थापनाको एक शताब्दीको उपलक्ष्यमा चिनियाँ समाजलाई आधारभूत रूपमा समृद्ध अवस्थामा पुगेको घोषणा गर्ने । दोस्रो हो, सन् १९७८ बाट सुरु भएको सुधार एवं खुलापनका कार्यक्रमहरूलाई समाजको आवश्यकताअनुसार अझै गहन बनाउँदै लैजाने । तेस्रो हो, कानुन, नीति नियम एवं पद्धतिलाई राष्ट्र सञ्चालनमा अझ व्यावहारिक रूपमा प्रयोग गर्ने । र, चौथो हो, अन्तरपार्टी अनुशासन, जिम्मेवारी एवं दायित्वबोध । सत्तामा आएसँगै सीले पार्टी शुद्धीकरणको मुद्दालाई निकै गम्भीरतापूर्वक प्रयोग गरिरहेका छन् । पार्टीले जनताका हितका निमित्त दत्तचित्त भएर काम गर्न नसके त्यसको ऐतिहासिक उपादेयता समाप्त हुने महासचिव सीले पार्टी बैठकहरूमा पटकपटक बताउँदै आएका छन् ।

पार्टी कंग्रेसको आफ्नो प्रतिवेदनमा सीले पार्टी निर्माण, नयाँ विरोधाभासहरू एवं पार्टी नियन्त्रको प्रसंगलाई निकै महत्त्वका साथ प्रस्तुत गरेका छन् । यसमा पनि पार्टी निर्माणको सन्दर्भलाई सीले सीपीसीकै अस्तित्वसँग पनि हेर्न रुचाएका छन् । नयाँ युग सुहाउँदो पार्टीको कामकारबाही, संरचना र कार्यकर्ताहरूमा दायित्वबोध हुनुपर्ने उनको जोड छ । जुन दिनदेखि पार्टी जनताको सेवाबाट टाढिएको जनताले महसुस गर्न थाल्नेछन्, त्यतिखेरबाट निकै जटिल मोडको सिर्जना हुने सीले ‘गहन सुधारहरू कसरी अगाडि बढाउने’ भन्ने आफ्नो पुस्तकमा पनि विस्तृत रूपमा चर्चा गरेका छन् । सी पार्टीको महासचिव र मुलुकको राष्ट्रपति निर्वाचित भएपछि भ्रष्टाचारविरुद्ध व्यापक कारबाही अगाडि बढाउनुको उद्देश्य पनि पार्टी र पार्टी नेतृत्वको सत्तालाई जनतासँग अझै नजिक र भरपर्दो राजनीतिक संगठनका रूपमा विश्वसनीयता कायम गर्नु नै थियो । भनिन्छ, सन् २०१२ मा पार्टी महासचिव भएपछि बसेको पार्टीका शीर्षस्थ नेताहरूको पहिलो बैठकमा सीले हिजो सोभियत युनियन के कारणले विघटन हुन पुग्यो, सोभियत युनियन कम्युनिस्ट पार्टीले (सीपीएसयू) कहाँनिर गम्भीर त्रुटि गर्‍यो र के गरेको भए त्यो दुर्घटना टर्न सक्थ्यो भन्नेबारेमा विश्लेषण राख्दै सीपीसीको अबको ऐतिहासिक दायित्व र नवीनतम कार्यभारबारे गम्भीर धारणा राखेका थिए ।

‘सी विचारधारा’ विल्कुलै चिनियाँ विशेषता, सामाजिक–आर्थिक यथार्थता र बदलिँदो विश्व परिवेशको सन्दर्भमा चिनियाँ उपस्थिति एवं भूमिकासम्बन्धी एक दस्तावेज हो । चिनियाँ मामिलाका विज्ञ बेलायती प्राध्यापक केरी ब्राउन जो ‘सीईओ चाइना, दि राइज अफ सी चिनफिङ’ का लेखक पनि हुन्, उनको विश्लेषणमा सी विचारधारा दुई शताब्दीको चिनियाँ लक्ष्यलाई उच्च रूपमा पूरा गर्ने र पार्टीलाई थप बलियो एवं जनताको नजिक लैजाने सैद्धान्तिक, कार्यनीतिक एवं राजनीतिक दस्तावेज हो । यसैगरी, चीन मामिलाका अमेरिकी विज्ञ एवं ‘हाउ चाइनाज लिडर थिंक’ पुस्तकका लेखक रोबर्ट लरेन्स एल कुन नेता सी पार्टी महासचिवमा निर्वाचित भएयताका उनका राजनीतिक, सांगठनिक एवं कार्यक्रमिक धारणाहरू सबैलाई सी विचारधाराकै रूपमा हेरिनुपर्ने तर्क गर्छन् । सीले जोड दिँदै आएको आधारभूत रूपमा समृद्ध समाज दार्शनिक कन्फुसियसको ‘सियनकाङ’ भन्ने विचारबाट बढी ओतप्रोत भएको बताइन्छ । सीपीसीको राजनीतिक इतिहासमा सन् १९४५, १९८२, १९९७ र २००२ का पार्टी कंग्रेसहरूलाई निकै महत्त्व दिइने गरिन्छ, मुख्यगरी नयाँ राजनीतिक विचार निर्माण, समय सान्दर्भिक दृष्टिकोण चयन र सांगठनिक नयाँ प्रतिबद्धताका सन्दर्भमा । त्यसयता २०१७ को पार्टी कंग्रेसलाई ऐतिहासिक भनिएको छ ।

सीले आफ्नो प्रतिवेदनमा पार्टी पहिलो र आर्मी दोस्रो भनेका छन् । यसले पनि पार्टीको भूमिकालाई निकै गम्भीरतापूर्वक लिएको पुष्टि हुन्छ । चिनियाँँ सपना, राष्ट्रिय पुनर्उत्थान, चिनियाँ विशेषतासहितको समाजवाद, समाजवादी आधुनिक मुलुक, सांस्कृतिक रूपमा सम्पन्न र सुन्दर चीन, दुई शताब्दी लक्ष्य पूरा गर्ने र विश्व शान्ति एवं विकासका निमित्त चिनियाँ भूमिकाबारे प्रतिवेदनमा स्पष्ट रूपमा व्याख्या गरिएको छ । यसरी हेर्दा ‘सी विचारधारा’ चिनियाँ सन्दर्भको नयाँ युग सुहाउँदो दस्तावेज हो । यो चीनकै लागि हो, यसैको माटो सुहाउँदो माक्र्सवादी प्रयोग भनिएको छ र यसले नयाँ युगको चिनियाँ सपना पूरा गर्ने लक्ष्य लिएको छ पार्टी संयन्त्रको सुविचारित एवं सांगठनिक आधार प्रयोग गरेर । यसकारण नेपालमा चिन्ता गर्नेहरू ढुक्क भए हुन्छ चीनले यो विचारधारालाई अरू देशमा निर्यात गर्दैन, भोलि रेल चढेर चिनियाँहरू यो विचार बोकेर हामीकहाँ आउने छैन । इतिहासले पनि पुष्टि गरेको छ कि पश्चिमा जसरी चीनले आफ्ना राजनीतिक आस्था र व्यवस्था जबर्जस्ती लाद्ने काम गरेको छैन ।

वास्तवमा चिनियाँ नेतृत्व यतिखेर कसरी दुई शताब्दी लक्ष्यलाई तोकिएको समयमै हासिल गर्ने भन्ने प्रयत्नमा छ । हालसालै राष्ट्रपति सीले आन्तरिक तयारी गतिलो हुँदाहुँदै पनि अन्तर्राष्ट्रिय अवस्था अस्थिर हुन जाँदा चुनौतीहरू बढ्ने र अझै कडा मेहनतको खाँचो पर्ने बताएका छन् । मुख्यगरी डोनाल्ड ट्रम्प नेतृत्वको अमेरिकी प्रशासनका केही पश्चगामी कदमहरू, युरोपियन मुलुकहरूमा बढ्दो दक्षिणपन्थी धारहरू, द्वन्द्वग्रस्त मुलुकहरूका अवस्था एवं आतंकवादलगायतका मुद्दाहरूले घरेलु नीति कार्यान्वयनमा समेत अप्ठ्यारो पार्न सक्ने चिनियाँ नेतृत्वको निष्कर्ष छ । यसले पनि बताउँछ कि आजको चीन विश्वमञ्चसँग कति जोडिएको छ र विश्वका साझा समस्याहरू चीनका लागि कति गम्भीर र चुनौतीपूर्ण विषयहरू हुन् ।

धनी बन्ने र शक्तिशाली हुने विषयलाई चिनियाँहरू ऐतिहासिक राष्ट्रिय सन्दर्भसँग जोडेर हेर्छन् । कन्फुसियसदेखि सन यात्सेन, माओ, देङ हुँदै सीसम्मले पटकपटक उच्चारण गर्ने गरेको आधारभूत रूपमा समृद्ध मुलुक निर्माणको पछाडि धनी र शक्तिशाली चीनको परिकल्पना हो । केही दिनअघि चिनियाँ पत्रिका ‘ग्लोबल टाइम्स’ को सम्पादकीयले वर्तमान चीन विश्व सन्दर्भमा धेरै अगाडि बढिसकेको र शक्तिशाली भइसकेको भए पनि चीनले विश्वमा शान्ति, समृद्धि, स्थिरता, सहकार्य र सुशासनका लागि सदा सहयोगी रहँदै वर्चस्व एवं हैकम कहिले पनि नखोज्ने उल्लेख गरेको थियो । यही कुरा चिनियाँ नेतृत्वले विश्वमञ्चमा आश्वस्त पार्दै आएका छन् ।

अमेरिकी प्राध्यापक ग्राहम अलिसनले भनेका थिए कि अमेरिकीहरूले चीनलाई आफूजस्तै बनाउँछु भन्दै लेक्चरमै मस्त भए तर उता चीनचाहिँ आफूले जे चाहेको थियो बढी नै त्यस्तै बन्न पुग्यो । अस्ट्रेलियाका पूर्वप्रधानमन्त्री केभिन रुडका शब्दमा नितान्त मौलिक विकास हासिल गरेको चीनको प्राप्ति र शक्तिबारे पश्चिमा जगत सम्बोधनका लागि क्षमता गुमाउँदै गएको छ । नेपाली नेतृत्व एवं राजनीतिक शक्तिले चीनलाई अझै सही रूपमा बुझ्न सकेको छैन । केवल पुरातन राजनीतिक नजरले मात्र हेरिरहेको स्थिति छ ।

विल्कुलै घरेलु सन्दर्भ र त्यसको बाह्य सरोकार सम्बोधनका लागि निर्माण भएका कारण सी विचारधाराको प्रयोग अन्यत्र हुन सक्दैन तथापि चिनियाँ प्रयोग, अनुभव र कार्यान्वयन तरिकाबारे नेकपामात्र होइन, नेपालका सबैजसो दलले सिक्दा फाइदा नै हुन्छ । हिजो देङले पनि विश्वका समृद्ध मुलुकहरूको भ्रमणमा जाँदा हामी सिक्न आएका हौं, तपाईंहरूको सहयोग अपरिहार्य छ भन्ने गर्दथे । सिक्ने, अनुभव आदानप्रदान गर्ने र त्यसअनुसार आफूलाई नयाँ सन्दर्भमा अनुकूल बनाई राख्नेमा दलहरू अझै गतिशील हुनुपर्छ । अन्यथा समाज परिवर्तन गर्न लागिपरिरहेका दलहरूको उपादेयता इतिहासमै विलिन हुन पुग्छ ।

लेखक चीनको सिचुवान प्रान्तस्थित लसान नर्मल विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक एवं सेन्टर फर ट्रान्स हिमालयन स्टडिजका सिनियर रिसर्च फेलो हुन् ।

प्रकाशित : आश्विन १९, २०७६ ०७:५७
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

चिनियाँसँग कसरी ‘डिल’ गर्ने ?

डा. बुद्धिप्रसाद शर्मा

चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङको निकट भविष्यमा हुने भनिएको नेपाल भ्रमणलाई लिएर दुवै देशका अधिकारीहरूले तयारी तीव्र पारिरहेका समाचारहरू आइरहेका छन् । सन् २०१२ मा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको महासचिव र २०१३ मा राष्ट्रपति भएका सी स्वदेशमा निकै सबल नेताका रूपमा चिनिन्छन्, अन्तर्राष्ट्रिय जगत्मा पनि प्रभावशाली नेताका रूपमा स्थापित भएका छन् ।

बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) मार्फत विश्वमाझ नयाँ साझेदारी निर्माण गर्न लागिपरिरहेको वर्तमान चिनियाँ नेतृत्वको नेपाल भ्रमणलाई मुलुककै दीर्घकालीन हितका निम्ति सदुपयोग गर्न सक्नु आजको नेपाली नेतृत्व अगाडिको चुनौती हो, साथै द्विपक्षीय सम्बन्धमा नयाँ मोड ल्याउन सकिने विषयहरू त छँदै छन् ।

सामान्य विषयहरूमा पनि निकै तयारीसाथ उपस्थित हुनु र गतिलो परिणामका लागि अधिकतम प्रयास गर्नु चिनियाँहरूको प्रवृत्ति नै हो । चिनियाँ पूर्वप्रधानमन्त्री चाओ एनलाईले कुनै समय भनेका थिए— असहमतिका कुराहरूमा पनि सहमति गर्न सकिने हदसम्म विश्वास निर्माण गरी अघि बढ्नु चिनियाँ शैली हो । यो विचार पश्चिमा विद्वान् हट्सन र उडको सिद्धान्त ‘असहमतिबीच एकता’ सँग मिल्दो पनि छ, भलै हट्सन र उडले निकैपछि यो सिद्धान्त ल्याएका थिए ।

२०१३ मा चिनियाँ राष्ट्रपति सीबाट प्रस्तावित र २०१५ मा औपचारिक रूपमा चिनियाँ विदेश मन्त्रालय र वाणिज्य मन्त्रालयद्वारा एकसाथ प्रस्ताव सार्वजनिक भएपछि बीआरआईबारे विश्वव्यापी बहस मात्र होइन, संलग्नता नै बढ्यो । २०१७ र २०१९ का बीआरआई सम्मेलनहरूले पनि यसप्रतिको विश्वप्यापी चासोलाई पुष्टि गर्छन् । राष्ट्रपति सीकै शब्दमा भन्नुपर्दा, चीनले अगाडि बढाएको भए पनि विश्वसमुदायकै साझा सपना पूरा गर्ने र त्यसका लागि विश्वव्यापी साझेदारी, सहयोग, सञ्जाल एवं सहकार्य बढाउनु नै बीआरआईको मुख्य उद्देश्य हो । विडम्बना, छिमेकीले अगाडि बढाएको र दर्जनौं मुलुकले सहकार्य गरिसकेको भए पनि नेपालले सदस्य भइसकेपछि पनि आफ्ना प्राथमिकता यकिन गरी लाभ लिने सन्दर्भमा अहिलेसम्म न्यूनतम गम्भीरता प्रदर्शन गर्न सकेको छैन । भलै नेपाली अधिकारीहरूले सहकार्यका गफचाहिँ निकै दिँदै आएका छन्, सञ्चार माध्यममार्फत ।

नेपालको भूराजनीतिक एवं भूरणनीतिक संवेदनशीलतालाई गम्भीर रूपमा मनन गर्दै नेपाली नेतृत्वले शक्तिराष्ट्रहरूसँगको सम्बन्धलाई सन्तुलनमा राख्न सक्नुपर्छ । केही क्रियात्मक एवं कार्यक्रमिक कमजोरीका बीचमा पनि वर्तमान केपी ओली नेतृत्वको सरकारको विदेशनीति सुझबुझपूर्ण नै देखिएको छ । चीनको विकासबाट नेपालले फाइदा लिन सक्नुपर्ने कुरामा कतै द्विविधा छैन । तर कसरी तथा के गर्दा नेपालले अधिकतम लाभ लिन सक्छ त भन्ने सन्दर्भमा गहन अध्ययन, छलफल एवं तयारी भएको पाइँदैन । चीनबारे चासो राख्ने नेपालका अधिकांश बुद्धिजीवीमा चिनियाँ राजनीतिक परिवर्तनकै सन्दर्भमा मात्र ज्यादा ध्यान केन्द्रित भएको देखिन्छ । यथार्थमा आधारित चिनियाँ आर्थिक, सामाजिक एवं मनोवैज्ञानिक विश्लेषण निकै कम हुने गरेको छ ।

अमेरिकी लेखक माइकल पिल्सबर्गले आफ्नो प्रसिद्ध पुस्तक ‘द हन्ड्रेड इयर म्याराथुन’ मा चिनियासँग ‘डिल’ गर्न निकै कठिन छ र सन् १९७८ यताका अमेरिकी प्रशासनहरूले चीनलाई सही रूपमा बुझ्नै सकेनन् भनी टिप्पणी गरेका छन् । यसै गरी, चीन र अमेरिकाबीच सन्तुलित एवं सहकार्यमा आधारित सम्बन्धले नै विश्वमा शान्ति कायम गर्न सक्छ भन्दै आएका अमेरिकी राजनीतिक वैज्ञानिक जोसेज ने चीनसँग सहकार्यका लागि ऊजसरी नै आफ्ना स्वार्थमा प्रस्ट भएर उपस्थित हुन सक्नुपर्ने सुझाव दिन्छन् ।

अब कुरा आउँछ, नेपालले चीनसँग कसरी डिल गर्ने ? राष्ट्रिय प्राथमिकता अनुसार बीआरआईबाट कसरी लाभ लिने ? हामीकहाँ भन्ने गरिन्छ— चिनियाँहरूको मन–मुटु नै हुँदैन । तर वास्तविकता यस्तो होइन । चिनियाँहरू अरूको मनोविज्ञानमा खेल्न निकै खप्पिस हुन्छन् । अर्थात्, मन–मुटुले गम्भीरतापूर्वक संवाद गर्छन् । कसलाई के भन्दा र के गर्दा अति प्रसन्न हुन्छ भन्नेमा चिनियाँजति खप्पिस संसारमा को होला र ? रणनीतिकार सुन जुको ‘विदेशीलाई नरम बनाउने पाँच उपाय’ त्यसै चर्चित भएको होइन । दोस्रो, सामान्य विषयहरूमा पनि गम्भीर तयारी गरेर प्रस्तुत हुने चिनियाँ शैली छ । हामीकहाँ सबै कुरा चाहिने तर काम गर्न पटक्कै नखोज्ने प्रवृत्ति छ । चिनियासँग वार्ता गर्ने भनिएका महत्त्वपूर्ण मुद्दाबारे अझै पनि नेपाली पक्ष न्यूनतम रूपमा पनि तयारीमा देखिँदैन । केही महिनाअघि चिनियाँ अधिकारीहरूसँगको रेल सम्बन्धी वार्तामा नेपाली पक्षको निकै फितलो प्रस्तुतिलाई लिएर अहिले पनि विज्ञहरूमाझ ठट्टा हुने गर्छ । त्यस कारण चिनियाँजसरी नै पूर्ण तयारी गरेर मात्र वार्ता बस्ने तरिका नेपाली अधिकारीहरूले सिक्नु जरुरी छ ।

भन्ने पनि गरिन्छ— वार्ताका क्रममा सबै कुरा राम्रो भए पनि चिनियाँहरू परिणाम निक्लने किसिमको ठोस वार्ताको पक्षमा हुन्छन्, न कि बसौं चिया खाऔं, कुरा गर्दै गरौंला जस्तो । सामान्य वार्तामा पनि एजेन्डागत रूपमा प्रस्तुत हुन सक्नुपर्छ र त्यसका लागि आवश्यक पर्दा सम्बद्ध सरकारी निकायहरूले बाह्य विज्ञहरूको सहयोग लिन पनि हिचकिचाउनु हुँदैन ।

अर्को कुरा, चिनियाँहरू सरकारी कामलाई व्यक्तिगत कामभन्दा पनि महत्त्व दिने गर्छन् । कार्यालयको सामान्य काम, जुन अर्को दिन गरे पनि हुन्छ, त्यस्तोमा पनि रातिसम्मै खटेको यो लेखकले नै देखेको छ । विश्वविद्यालयका प्राध्यापकहरूले रातभर नसुती काम गर्नु नौलो मानिँदैन, चीनमा । तर हामीकहाँ अझै पनि सरकारी वा सार्वजनिक कामलाई कसरी चाँडै पन्छाउने भन्ने प्रवृत्ति छ अनि सुविधा लिने कुरामा चाहिँं निकै चतुर्‍याइँ देखिन्छ । गर्मी महिनामा पनि चीनका थुप्रै सरकारी कार्यालयमा खर्च कटौती गर्ने भन्दै फ्यान वा एसी, कुलर प्रयोग नगरिनु सामान्य हो । जनताले सरकारी काममा यो भएन भनेर प्रश्न गर्ने ठाउँ सकभर कतै दिइँदैन । भन्ने पनि गरिन्छ— चीनमा जनता नपुगेको ठाउँमा पहिल्यै सेवासुविधा लिएर सरकार पुगिसकेको हुन्छ रे । यसले गर्दा पनि कम्युनिस्ट सत्ता भएको मुलुक चीन जनतालाई सेवासुविधा दिने सन्दर्भमा विश्वकै प्रमुख लोकतान्त्रिक मुलुक हो कि भन्ने लाग्छ ।

चीन–बसाइका क्रममा यो लेखकले ६० भन्दा ज्यादा चिनियाँ सहर एवं ग्रामीण बस्तीहरूको भ्रमण गरेको छ । त्यस क्रममा चीनका थुप्रै राजनीतिज्ञ, सरकारी अधिकारी, विज्ञ, व्यापारी एवं सामान्य जनसमुदायसँग भेटघाट एवं छलफल गर्ने अवसर मिल्यो । सबै तहका चिनियाँहरूमा यो लेखकले देखेको महत्त्वपूर्ण स्वभाव भनेको उच्च आत्मविश्वास, आन्तरिक ऊर्जा, विषयवस्तुबारे गम्भीरता एवं उच्च मिहिनेत हो । लाग्छ, यो कुनै बेला नेता देङ सियाओपिङले आम जनतालाई भन्ने गरेको ‘मनको कल्मष फ्याँकेर मानसिक रूपमा सिर्जनशील बन’ भन्ने सुझावको उच्चतम प्रभाव हो कि ?

चिनियाँ राष्ट्रपतिको नेपाल भ्रमण हुने भएपछि यो अवसरलाई केवल ‘द्विपक्षीय सम्बन्ध नयाँ उचाइमा पुग्न सफल भयो’ भन्ने किसिमले मात्र उपयोग गर्नु गम्भीर भूल हुनेछ । चाँडै पहिलो आर्थिक शक्ति हुन लागेको चीन यतिखेर नेपालजस्ता मित्रहरूसँग आफ्ना प्राप्ति, खुसी र लाभ बाँड्न सक्ने हैसियतमा छ । नेपालले रेलवे, हाइवे, ऊर्जा, सञ्चार, लगानी लगायत पूर्वाधार निर्माणमा कायापलट ल्याउन सक्ने विषयहरूमा अझै पनि गम्भीर तयारी गरी सम्झौता गर्नुपर्छ । अहिलेको विश्वमा यतिखेर चिनियाँ लगानी र प्रविधिको आवश्यकता भारतीय नेतृत्वले जसरी कसले बुझेको होला र ? धरमराउँदो अर्थतन्त्र भारतले अनेक विवादका बावजुद चिनियाँ सहयोगको निकै अपेक्षा गरेको छ, यतिखेर । हामीकहाँ निकै चर्चा हुने गरेको रेलको कुरा गर्दा करिब ३० हजार किलोमिटर तीव्र गतिको रेल सञ्जाल सहितको चीनले यस क्षेत्रमा विश्वकै करिब ७६ प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ । चिनियाँहरू जहाजभन्दा तीव्र गतिको रेलसेवालाई उपयुक्त मान्छन् ।

चिनियाँ राष्ट्रपतिको आसन्न भ्रमणलाई उपयोग गर्न नेपाली नेतृत्व कति सक्षम हुनेछ, त्यो देखिने नै छ । दक्षिण एसियाली क्षेत्रमा आफ्नो रचनात्मक उपस्थिति खोजेको चीनले भूराजनीतिक रूपमा अति महत्त्वपूर्ण नेपालसँगको सम्बन्धलाई निकै प्राथमिकतामा राखेको छ । भूराजनीतिक जोखिम हुन नदिई अत्यन्त सुझबुझपूर्वक शक्तिराष्ट्रहरूको उपस्थिति एवं चासोलाई वर्तमान नेपाली नेतृत्वले सम्बोधन गर्न सक्नुपर्छ । यसका लागि राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाहका उपदेशहरूको पनि हेक्का राख्नु जरुरी छ । आशा गरौं, सी चिनफिङको भ्रमणसँगै नेपाल–चीन सम्बन्धले साँच्चै आर्थिक, अर्थ–राजनीतिक एवं अर्थ–रणनीतिक क्षेत्रमा नयाँ दिशा अवलम्बन गर्नेछ ।

लेखक चीनको सिचुवान प्रान्तस्थित लसान नर्मल विश्वविद्यालयका सहप्राध्यापक एवं सेन्टर फर ट्रान्स हिमालयन स्टडिजका सिनियर रिसर्च फेलो हुन् ।

प्रकाशित : आश्विन ७, २०७६ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT