राजावादीसँग आत्तिनु पर्दैन

युवराज ज्ञवाली

नेपाली समाज अहिले पुरानो चिन्तन–प्रवृत्ति र नयाँ राजनीतिक परिस्थिति बीचको तीव्र अन्तरविरोधको चरणबाट गुज्रिँदै छ । नेपालमा जनवादी क्रान्ति सम्पन्न भए पनि नेपाली समाजको आर्थिक क्षेत्रमा प्रमुख रूपले दलाल तथा नोकरशाही पुँजीवादको नियन्त्रण कायमै छ ।

डरलाग्दो किसिमले बढ्दै गएको व्यापार घाटा र बढ्दो भ्रष्टाचार त्यसको एउटा उदाहरण हो । विकासको हरेक संरचनाबाट प्राप्त कमिसन, तमाम भ्रष्टाचारबाट प्राप्त मोटो रकम तथा तस्करी लगायतका अवैध धन्दाबाट कमाएको पुँजीले मुलुकको अर्थतन्त्रलाई नियन्त्रणमा राखेको छ । जनताका असन्तुष्टिलाई आधार बनाएर प्रतिगामी तत्त्वहरूले उत्साहित भई टाउको उठाउने प्रयास गरेका छन् । अर्कातिर, उग्रवामपन्थी अराजकतावादले पनि समाजका कतिपय समस्यालाई उपयोग गर्न खोजेको छ ।

समाजका विभिन्न क्षेत्रमा सामन्तवादका अवशेष कायमै छन्, जसले हरेक व्यक्तिलाई कुनै न कुनै रूपले प्रभावित पारेका छन् । गुणस्तरहीन विकास संरचना, चर्को युवा बेरोजगारी, गरिबी, पछौटेपन जस्ता तमाम समस्याबाट नेपाली समाज अहिले पनि
ग्रस्त छ ।

राजनीतिक व्यवस्था र नेतृत्व नयाँ भए पनि राज्य संयन्त्रमा भने पुरानोको निरन्तरतामा केही सुधार गर्नुबाहेक अपेक्षित रूपान्तरण आएको छैन । कार्यशैली र प्रवृत्ति पुरानै छ । कम्युनिस्ट पार्टीको सरकार बनेसँंगै लाखौं श्रमजीवी जनताको जीवनमा आमूल परिवर्तन आउने अनि मुलुकको विकासले गति लिने ठूलो अपेक्षा थियो । तर, परिणाम त्यस अनुरूप आउन सकेन र असन्तुष्टिले ठाउँ पाए । कम्युनिस्टविरोधी विभिन्न देशी–विदेशी शक्तिले यसबाट फाइदा उठाउने भरपूर प्रयास गर्ने नै भए ।

अहिले नेपाली जनताले संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारका सकारात्मक र कमजोर दुवै पक्षको प्रत्यक्ष अनुभूति गरिरहेका छन् । सबै तहका सरकारले गरेका कामको परिणाम कस्तो रह्यो, यो प्रमुखतः आम जनताले मूल्यांकन गर्ने विषय हो । यो सरकार जनताले बनाएको र जनताप्रति नै यसको जवाफदेहिता भएकाले जनताले जे भन्छन्, सरकारको कामको अन्तिम सत्य पनि त्यही नै हो ।

पञ्चायतकालदेखि नै लामो समयसम्म आर्थिक क्षेत्रमा पकड जमाउँदै आएको दलाल पुँजीपति वर्गले राजनीतिक क्षेत्रमा समेत प्रभाव पार्दै आयो । अहिले पनि सत्ताको सहयोगबिना त्यो वर्गको प्रभुत्व कायम हुन नसक्ने भएकाले सत्ता र त्यसको हरेक तहको नेतृत्वलाईआफ्नो हित अनुरूप प्रयोग गर्न उसले हरसम्भव प्रयास जारी राख्ने कुरा स्वतःसिद्ध छ ।

यसको अर्थ उसले पुँजीको दलाली चरित्र, भ्रष्टाचार र कमिसनखोरीलाई जतिसक्दो बढाउनु हो । सत्तासीन नेकपाको भर्खरै प्रकाशित राजनीतिक प्रतिवेदनमा प्रस्ट उल्लेख भए अनुसार पनि दलाल तथा नोकरशाही पुँजीवाद नै वर्तमान नेपाली समाजको प्रगतिको प्रमुख अवरोध हो । त्यसैले वर्तमान सरकार, जनता र सत्तासीन पार्टीको सम्पूर्ण ध्यान समाजलाई दलाल पुँजीवादको नियन्त्रणबाट मुक्त गर्ने दिशामै केन्द्रित हुनु जरुरी छ ।

वर्तमान सरकार वास्तवमा दलाल पुँजीवादसँंगको संघर्षको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मोर्चा हो । सरकारको समग्र कामको भूमिकाले दलाल पुँजीवादलाई परास्त गरी राष्ट्रिय पुँजीको विकास गर्ने र स्वतन्त्र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रको निर्माण गर्ने दिशामा केन्द्रित हुँदै गर्दा कसले कसलाई रूपान्तरण गर्ने हो, त्यो नेपाली अर्थतन्त्र र जनताको जीवनमा आउने परिणामबाट प्रमाणित हुन्छ ।

यस्तो अन्तरविरोधमा दलाल पुँजीवादले विभिन्न तहको नेतृत्वलाई खरिद गर्न सफल भयो भने कम्युनिस्ट आन्दोलनले गम्भीर धक्का खानु अनिवार्य हुनेछ । नेकपाको राजनीतिक प्रतिवेदनमै सत्तामा पुगेपछि कम्युनिस्ट पार्टीमा आर्थिक आचरणमा गम्भीर समस्या आउन सक्छ भनी उल्लेख गरिनुले पनि अहिलेको संघर्ष निकै कठिन र चुनौतीपूर्ण रहेको प्रस्ट हुन्छ ।

लाखौँ जनताको विश्वासका आधारमा बनेको वर्तमान सरकार र नेकपालाई युगौँदेखिको शोषण, उत्पीडन र विभेदमा परेका जनताको मुक्ति र समृद्धिको काम गर्ने ऐतिहासिक अवसर छ । त्यसका लागि उसलाई आवश्यक कानुन निर्माण एवं योग्यतम जनशक्तिको परिचालन गर्न कसैले रोक्न सक्तैन ।

देश र जनताको हितका लागि आवश्यक पर्‍यो भने संविधान संशोधन गर्नसक्ने हैसियतसमेत छ । मुलुक निर्माणको सबैभन्दा अनुकूल अवसर पनि हो यो । नेपालको राजनीतिमा विगतमा बन्द र हडतालका कारण निकै ठूलो समस्या उत्पन्न हुने गर्थ्यो, तर अहिले त्यो अवस्था पनि छैन । राम्रो काम गर्न यति बेला कसैले रोक्न सक्तैन ।

नेपालको अत्यन्त योग्य र सक्षम जनशक्ति स्वदेशमा काम नपाएर विदेश जान बाध्य छ । त्यो जनशक्तिलाई सरकारले स्वदेशमै उपयोग गर्न सके मुलुकले फड्को मार्न धेरै कुर्नुपर्दैन । सरकारमा रहेको पार्टीसँंगै पनि हरेक क्षेत्रमा उत्कृष्ट काम गर्न सक्ने सक्षम जनशक्ति छ ।

आफैभित्रको जनशक्तिको उचित पहिचान र सही परिचालन गर्नसक्ने हो भने जनताको सपना साकार पार्न सकिने पर्याप्त सम्भावना र आधार विद्यमान छ । विगतमा पार्टीको शक्तिलाई मूलतः राजनीतिक परिवर्तनको काममा परिचालित गरियो, तर अब त्यसलाई जनताको सुखशान्ति र समृद्धिका लागि परिचालन गर्नुपर्ने नयाँ कार्यभार नेकपाको काँधमा आएको छ ।

नेतृत्वले पार्टी पक्षका लाखौं युवालाई राज्यको दोहन गरेर व्यक्तिगत मोजमज्जा र भोगविलासमा होइन, व्यापक उत्पादनको काममा परिचालन गर्ने र उनीहरूमार्फत समाजको लाखौं युवाशक्तिलाई समेत परिचालन गर्न जान्ने हो भने, खतरनाक रूपमा बढ्दै गरेको व्यापार घाटा धेरै हदसम्म कम गर्न सकिन्छ । तर नेपाली समाजको त्यो क्रियाशील विशाल शक्ति आज के गर्दै छ ? वर्तमान नेतृत्वले ठन्डा दिमागले सोच्नु जरुरी छ ।

नेपाली समाजमा दलाल पुँजीवादबाट प्रत्यक्ष–अप्रत्यक्ष रूपमा सहर–बजार मात्र होइन, प्रभावित नभएको कुनै गाउँ पनि सायद छैन । त्यसको वास्तविक चरित्रबारे पार्टी पंक्ति र जनतालाई सचेत पार्नु आवश्यक छ । नेपालले जुन हदसम्म उत्पादन वृद्धिमा प्रगति गर्दै आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवर्धनमा प्रगति हासिल गर्नेर्छ, तदनुरूप नै दलाल पुँजीवाद क्रमशः कमजोर हुँदै जानेछ । विभिन्न स्तरको नेतृत्व वर्ग व्यक्तिगत स्वार्थ र भोगविलासमा डुब्न थाल्यो भने नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टीको सरकार बन्नुको कुनै सार्थक परिणाम प्राप्त हुनेछैन ।

माथिदेखि तलसम्म सरकार बनेको अवस्थामा हाम्रो समाज र पार्टीभित्रको एउटा महत्त्वपूर्ण पंक्तिले पार्टी र राज्यको शक्तिलाई व्यक्तिगत स्वार्थ र महत्त्वाकांक्षापूर्तिमा केन्द्रित गर्न सक्छ । अर्कातर्फ, निःस्वार्थ रूपमा देश र जनताको सेवा गर्न चाहने इमानदार पंक्ति जिम्मेवारविहीन भएर किनारामा पर्ने अवस्था आउन सक्छ । त्यो स्थितिलाई नेतृत्वले समयमै सच्याउन सकेन भने अन्ततः असफलता भोग्नु अनिवार्य हुनेछ ।

मुलुक सञ्चालन र निर्माण वर्तमान नेतृत्वको मुख्य जिम्मेवारी भएकाले समाज र पार्टीभित्रैबाट पनि आलोचना र टीकाटिप्पणी आउनु अत्यन्त स्वाभाविक हो । लोकतन्त्रमा सत्ता सञ्चालन गर्नेहरूको आलोचना आवश्यक छ । समाजबाट आउने आलोचनाले नेतृत्वलाई सच्याउन औषधिको काम गर्छ । यस्तो बेला आलोचनाका स्वरहरूलाई दबाउनतिर होइन, समयमै आफूलाई सच्याउनतिर लाग्नु बुद्धिमानी ठहर्छ ।

जनताको जीवनमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने काम गरे सरकारको जयजयकार हुनेछ । पार्टीका नेता–कार्यकर्ता प्रशंसाको पात्र बन्नेछन् । राज्यको यति ठूलो शक्तिलाई आम जनताको हितमा परिचालित गर्न जान्ने हो भने सरकारको विरोधमा सडकमा उत्रनेहरू स्वतः निस्तेज हुंँदै जान्छन्, उनीहरूलाई जनताको समर्थन हुँदैन । तरिका जान्ने हो भने अहिलेको अवस्थामा राजावादीहरू पुनः फर्केर आउने हुन् कि भनेर आशंका गर्नुपर्ने आवश्यकतै पर्दैन ।

कुनै पनि वस्तुको विकास र विनाशमा आम रूपमा आन्तरिक अन्तरविरोध प्रमुख कारण हुने गर्छ । बाह्य कारण त सहायक मात्र हो । वर्तमान सरकार र नेकपाले ठीक ढंगले काम गर्ने हो भने राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय कुनै पनि शक्तिले यो सरकार र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रलाई कमजोर पार्न सक्नेछैन । लाखौँ जनता सडकमा उत्रेर फ्याँकिएका राजावादीहरूसँंग अहिले आत्तिनुपर्ने कुनै आवश्यकता छैन ।

तर पार्टीलाई संस्थागत रूपले सञ्चालन गर्न नसक्ने, पार्टीलाई एकताबद्ध पार्न नसक्ने, सिंगो पार्टी पंक्तिलाई ठीकसंँग परिचालित गर्न नसक्ने, पार्टीका अन्तरविरोधको सही समाधान दिन नसक्ने र राज्यसत्तालाई जनताको सेवा गर्ने साधनभन्दा सत्तामा बस्नेहरूको स्वार्थ पूरा गर्ने माध्यम बनाउन खोज्ने हो भने, मुलुकमा नसोचेको परिणाम नआउला भन्न सकिँंदैन । त्यसैले यो अत्यन्त गम्भीर, जिम्मेवार र संवेदनशील भएर सोच्ने बेला हो ।

दलीय व्यवस्थामा जनताको समर्थनप्राप्त अमुक दलले सरकार सञ्चालन गर्ने हो । त्यसैले सरकार चलाउने पार्टी राम्रो भयो भने देश पनि राम्रो बन्छ । पार्टीभित्रै भ्रष्टहरू बढ्दै गए भने, सरकार पनि भ्रष्टहरूको अखडामा परिणत हुन्छ, जनताले दुःख पाउँछन् ।
वर्तमान सरकार पुरानो राज्य संयन्त्रलाई विस्थापित गरेर होइन, त्यसैलाई कायम राखेर त्यसको नेतृत्व गर्ने ठाउँंमा पुगेको छ ।

त्यसैले राज्य संयन्त्रमा राजतन्त्रको पालादेखिका संरचना, सुखसुविधा, कार्यशैली, आचरण कायमै छन् । तीमध्ये कति अहिलेका लागि आवश्यक छन् र कति बदल्नुपर्ने अवस्थामा छन्, व्यापक छलफल गरी रूपान्तरण गर्नु जरुरी छ ।

अहिलेको अवस्थामा विगतको राजतन्त्रकालीन अवस्थाभन्दा पृथक् किसिमले, तलदेखि माथिसम्म सरकारको नेतृत्व गर्ने व्यक्तिहरूले सम्भव भएसम्म ‘सादा जीवनशैली’ अपनाउनुपर्छ । आम जनताका नजरमा पहिलेका र अहिलेकामा प्रस्ट भिन्नता देखिनु जरुरी छ ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उपचुनावको एजेन्डा तय गर्दै दलहरू

प्रदीप मेन्याङ्बो

सुनसरी — धरानमा उपमहानगरपालिकाको प्रमुख र एक वडाध्यक्षका लागि हुने उपनिर्वाचनका लागि तयारीसँगै दलहरू मतदातासमक्ष पुग्न एजेन्डा तय गर्न जुटेका छन् ।

नगर प्रमुख तारा सुब्बा र ७ नम्बरका वडाध्यक्ष भुवन मोक्तानको निधनपछि दुई पद रिक्त छन् । निर्वाचन आयोगले मंसिर १४ गतेका लागि चुनावको मिति तोकेपछि नगरमा प्रमुख दलहरू सक्रिय भएका हुन् ।

कांग्रेसले अन्य साना दलहरूसँग चुनावी गठबन्धन गर्ने तयारी गर्दै छलफल गरिरहेको छ । ‘धरानमा कांग्रेसले विगतका चुनावमा चारतारे झन्डा गाड्न सकेको छैन,’ कांग्रेसका सुनसरी सभापति राजीव कोइरालाले भने, ‘अबको उपनिर्वाचनमा जसरी पनि विजय प्राप्त गर्न जागरण अभियान नै चलाउँदै आएका छौं ।’ सरकारको नेतृत्व गरिरहेको दलका कमी कमजोरीलाई निर्वाचनको मुख्य एजेन्डा बनाएर जनतामाझ जाने उनले बताए ।

दुवै पदका लागि कांग्रेस र नेकपाले आ–आफ्ना उम्मेदवार भने छनोट गरिसकेका छैनन् । त्यसैले आकांक्षी पनि आफ्नो नाम पार्न पार्टीका कार्यक्रमहरूमा सक्रिय रूपमा सहभागी छन् । मतदाता आकर्षित गर्न विभिन्न आश्वासन, चुनावी एजेन्डा बोकेर दुवै दलले कार्यकर्ता लक्षित वडा भेला र टोल भेला सुरु गरिसकेका छन् ।

कांग्रेस नगर समितिले आगामी बुधबारदेखि तीन दिन बृहत् नगरसभा गर्ने भएको छ । पूर्वप्रधानमन्त्री तथा पार्टी सभापति शेरबहादुर देउवा, केन्द्रीय नेताहरू विजयकुमार गच्छदार र ज्ञानेन्द्रबहादुर कार्कीलगायतले सभालाई सम्बोधन गर्ने कार्यक्रम छ । सभाले धरान घोषणापत्र जारी गर्ने नगर सभापति तिलक राईले बताए ।

अघिल्लो निर्वाचनमा नगर प्रमुखमा कांग्रेसका तिलक राई एमालेका तारा सुब्बासँग ४ हजार ८ सय ७३ मतको अन्तरले पराजित भएका थिए । राईले १६ हजार १ सय २ र सुब्बाले २० हजार ९ सय ७५ मत ल्याएका थिए । क्रियाशील अधिकांश कार्यकर्ता कुनै न कुनै गुटमा विभाजन हुनुको नोक्सानी पार्टीले खेप्दै आएको छ ।

उपनिर्वाचन हुन २ महिना २२ दिन मात्र बाँकी छ । उम्मेदवार नतोकिए पनि एमाले र माओवादीबीचको एकीकरणपछि बनेको नेकपा हौसिएको छ । अघिल्लो चुनावमा माओवादी केन्द्रका उम्मेदवार ११ हजार १ सय ८० मतले तेस्रो स्थानमा थिए । उक्त मतको हिसाब हेर्दै माओवादी केन्द्रसँग एकता गरेकाले अबको उपनिर्वाचनमा सहजै विजय प्राप्त गर्नेमा विगतको एमालेका अगुवा ढुक्क छन् ।

पार्टीको चुनावी एजेन्डामा यसपटक सुकुम्बासी व्यवस्थापन गर्ने, भएका ठूला योजनाहरू बसपार्क, तीनकुने सुन्दर बस्ती विकास आयोजना, धरान खानेपानी आयोजना, स्मार्ट सिटी, धार्मिक र प्राकृतिक पर्यटन, शिक्षा स्वास्थ्य र खेलकुद र धरान हवाई मैदानलगायत रहेको नेकपाका नगर कमिटी अध्यक्ष नारायण सुवेदीले बताए ।

‘उपनिर्वाचनलाई लक्षित हामीले एकता प्रक्रियासँगै २० वटै वडा भेला सकेका छौं,’ उनले भने, ‘अहिले टोलस्तरीय भेला जारी छ ।’ कार्यकर्ताका लागि राजनीतिक प्रशिक्षणहरू पनि धमाधम चलाउन थालेको उनले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७६ ०८:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्