महिला जहाँ पनि असुरक्षित 

दीप्स शाह

घरेलु कामदारको असुरक्षा देखाउँदै वैदेशिक रोजगार विभागले २०७३ चैतदेखि व्यक्तिगत तथा संस्थागत श्रम स्वीकृति बन्द गर्‍यो । छिट्टै खुल्ने भनिए पनि आधिकारिक रूपमा अझै खुल्ला भएको छैन । सरकारको यस कदमले घरेलु कामदारको रूपमा वैदेशिक रोजगारमा जान चाहने महिलाका सपनामा कति कुठाराघात गर्‍यो–गरेन, त्यो त अध्ययनकै विषय हो ।

तर पहिलेदेखि नै घरेलु कामदारको रूपमा विभिन्न मुलुकमा काम गरिरहेका महिलाले भने सरकारको यो कदमले ज्यादै पीडा भोग्नु परिरहेछ । कतिपयका कामबाट ६/६ महिनामा घर फर्किने सुविधा भए पनि स्वदेश फर्किन र परिवार भेट्न पाइरहेका छैनन् । छुट्टीमा आएपछि फर्किने स्वीकृति नपाउने हुँदा यो समस्या आएको हो ।

आम्दानीको स्रोत र रोजगारी गुमाउनुपर्ने सम्भावित त्रासले गर्दा लामो समयसम्म उनीहरू चाडबाड र घरपरिवारसँग विछोडिन बाध्य छन् । वैदेशिक रोजगारी र खासगरी घरेलु कामदारको रूपमा वैदेशिक रोजगारीमा जानु अपवादमा रहर भए पनि यथार्थमा बाध्यता हो । यो निर्णयले घरेलु महिला कामदारलाई जेजति असुविधा परे पनि सरकारले भने आफ्ना दिदीबहिनीहरूको अस्मिताको सुरक्षार्थ नै गरेको हो ।

वैदेशिक रोजगारमा नेपाली महिलाले भोग्नुपरेका पीडा र अत्याचारका खबरहरू बारम्बार आउन थालेपछि, सम्बन्धित मुलुकका दूतावासहरूमा यस्ता समस्याका उजुरीका चाङ लाग्न थालेपछि, उद्धारका याचनासहित दैनिक चेलीहरू सामाजिक सञ्जालमार्फत रुवाबासी गरेका भिडियो सार्वजनिक हुनथालेपछि सरकारले गरेको यो निर्णय सही थियो ।

सरकारले हाम्रा दिदीबहिनीहरू अन्यत्रभन्दा आफ्नै देशमा सुरक्षित हुन्छन् भनी यो निर्णय गरेको मान्न सकिन्छ । कुनै पनि देशका नागरिकले आफ्नो देशमा भन्दा ज्यादा सुरक्षाको अनुभूति अन्त कहाँ गर्लान् ? तर तर्क र तथ्यमा फरक हुन्छ । तर्क काल्पनिक पनि हुनसक्छ, आदर्शले ओतप्रोत पनि हुनसक्छ, तर तथ्य यथार्थको ऐना हुन्छ ।

तर्कले नेपाली महिलाहरू स्वदेशमा सुरक्षित छन् भन्न सकिएला, तर तथ्यले अर्कै देखाएको छ । हाम्रा दिदीबहिनीहरू हामीले सोचेजस्तो आफ्नै मुलुकमा पनि सुरक्षित छैनन् । ६ वर्ष यतामात्रै बलात्कारको घटना दोब्बरभन्दा बढेको छ । प्रहरी प्रधान कार्यालयको अनुसार ०७०/७१ मा ९०५ वटा बलात्कारका घटना भएको थियो भने ०७५/७६ मा त्यो संख्या बढेर २ हजार २ सय ३३ पुगेको छ ।

जिल्लागत तथ्यांक अनुसार तुलनात्मक सुविधा सम्पन्न, शिक्षाको पूर्ण पहुँच भएको देशकै राजधानी काठमाडौँ जिल्लामा मात्रै ०७५/७६ मा २ सय १० बलात्कारका घटना भएको छ । यसले काठमाडौं ७७ जिल्लामध्ये सर्वाधिक बलात्कारको घटना भएको जिल्ला बनेको छ । अझै मुटु छेड्ने तथ्य त के छ भने १० वर्षभन्दा मुनिका मात्रै १०६ बालिका बलात्कृत भएका छन् । अनि सरकारले के सुरक्षाको डंका पिट्नु ?

घरेलु कामदारको श्रम स्वीकृति बन्द र बलात्कारको तथ्याङ्क जोड्नुको आशय नेपाली महिलाको सुरक्षाको सवाल नै हो । परदेशमा महिला असुरक्षित भए भनेर जाने बाटो बन्द गरिंँदा घरदेशमा चाहिँ महिलाको सुरक्षा प्रत्याभूत हुनुपर्छ कि पर्दैन ? उल्लेखित तथ्याङ्कले के हामी महिला आफ्नै देशमा सुरक्षित छौं भन्ने ठाउँ छ त ? कि प्रहरी प्रधान कार्यालयको उक्त तथ्याङ्क गलत हुनुपर्‍यो कि हामी महिला जन्भूमिमै पनि सुरक्षित छैनौं भनेर स्वीकार्नुपर्‍यो । यो स्वीकार गर्ने हो भने असुरक्षाको कारण देखाई घरेलु कामदारको श्रम स्वीकृति रोक्नु ठट्टा बाहेक केही होइन ।

यहाँनेर आफ्नै प्रसंग जोड्छु । सन् २००७ मा म पहिलोपटक वैदेशिक रोजगारको लागि इजरायल पुगेको भोलिपल्ट मेरो रोजगारदाता आमैले राति १० बजेतिर भनिन्, ‘हिँड एकछिन बाहिर सुस्ताएर आउँ ।’ म तीनछक परेर तर्सिएँ । त्यति राति दुईजना महिलामात्रै बाहिर सुस्ताउन जाने ?’ आजभन्दा १०/१२ वर्षअघि रातको १० बजे दुई महिलामात्रै बाहिर निस्कनु कमसेकम म हुर्केको समाजमा त अचम्मै हुन्थ्यो ।

दिउँसै त सार्वजनिक यातायातमा यात्रा गर्दा होस् या कतै भिडभाडमा हिंस्रक हात र आँखाहरूको सामना गर्नुपर्थ्यो । या त उत्ताउला इसारा र सुसेलीको प्रहार खप्नुपर्थ्यो । राति बाहिर घुम्ने त परै जाओस् । तर इजरायलमा जब म रातको १० बजे घर बाहिर निस्केँ, जीवनमा पहिलोपटक एउटा छोराको आमा भइसकेकी मैले राति पनि महिलाहरू निर्धक्क हिँडडुल गर्न सक्दारहेछन् भन्ने अनुभव गरेँ ।
प्रसंग फेरि पनि उही हो, महिलाको सुरक्षा ।

हाम्रो आफ्नै देशमा आफ्नै घरमा समेत हाम्रा छोरीचेलीहरू सुरक्षित छैनन् । निर्धक्कले हिँड्न त के बाँच्न पाउने सुनिश्चितता छैन । यो प्रत्याभूति हाम्रो समाज र सरकारले गराउनसकेको छैन । के परदेशमा असुरक्षित भए भनेर रोजगारको बाटो थुनिदिंँदैमा हाम्रा छोरीचेली सुरक्षित भएका छन् त ?

हेक्का राख्नुपर्ने विषय त दिनानुदिन खस्किंँदै गएको मानवीय मूल्य, मान्यता र नैतिकता फेरि समृद्ध तुल्याउनुपर्‍यो । दण्डहीनता निस्तेज गर्नुपर्‍यो । प्रतिष्ठा र पैसामा न्याय किनबेच हुने परिपाटी रोक्नुपर्‍यो । नत्र परदेशमा हुने असुरक्षाबाट रोकेर स्वदेशमै चाहिँ असुरक्षित बाँच्नुको के अर्थ ?

deeossanu@gmail.com

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७६ ०८:४३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अण्डामा बिचौलिया : किसान पाउँछन् ७ रुपैयाँ, उपभोक्ता तिर्छन् १३

राजु चौधरी

काठमाडौँ — अण्डा उत्पादक किसानले बजार चलेकोभन्दा आधा मात्रै मूल्य पाएका छन् । अन्य व्यवसायमा जस्तै अण्डा उत्पादन क्षेत्रमा पनि बिचौलिया हाबी हुँदा किसानले मूल्य नपाएका हुन् । व्यवसायीका अनुसार अण्डाको लागत खर्च करिब १० रुपैयाँ पर्छ । किसानले ७ रुपैयाँमा बिक्री गर्छन् । उपभोक्ताले भने एउटा अण्डालाई १३ रुपैयाँ तिर्न बाध्य छन् । 


‘दाना महँगो हुँदा एउटै अण्डाको लागत १० रुपैयाँ पुग्छ । बिक्री गर्दा ७ रुपैयाँ मात्रै पाएका छौं । ३०/४० हजार रुपैयाँका लागि फेरि खाडी जानुपर्ने अवस्था भएको छ,’ लुभूका कुखुरापालक बलराम सत्यालले भने, ‘यही अवस्था रहे किसान मर्ने कि बाँच्ने अवस्थामा पुग्ने भयो ।’ उनका अनुसार किसानले समयमै रकम नबुझाए दाना व्यवसायीले दाना उपलब्ध गराउँदैनन् । दानाको मूल्य लगातार वृद्धि भइरहेको उनले जानकारी दिए ।

‘एक बोरा दाना (५० किलो) लाई २८ सय रुपैयाँसम्म तिर्न बाध्य छौं,’ उनले भने, ‘अण्डाको धेरै मूल्य चाहिएको होइन । महिनाको ३०/४० हजार रुपैयाँ भए पुग्छ ।’ यही अवस्था रहे अण्डा सडकमा फाल्नुपर्ने बाध्यता आइलाग्ने उनले बताए । बिचौलियाबाट रोक्न अण्डाको एउटै मूल्य हुनुपर्ने बताए । अण्डाको मूल्यसँगै सरकारी अनुदानबाट पनि वञ्चित रहेको उनको अनुभव छ । ‘२ हजारबाट सुरु गरेको व्यवसायमा अहिले १० हजार कुखुरा पालेको छु,’ मंगलबार आयोजित एक कार्यक्रममा उनले भने, ‘सरकारबाट एक रुपैयाँ पनि अनुदान पाइएन ।’

कैलालीका घोडाघोडी पोल्ट्रीका पहल देउवाको मूल्य बढ्दा मूल्य बढाउनुपर्ने बताए । वितरकहरूले किसानलाई मूल्य नदिएको उनको गुनासो छ । कुखुरामा साना किसानले लगानी गरेका छन् । तर, किसानहरू सडकमा आउने अवस्था भइरहेको उनले गुनासो गरे । ‘साना किसानलाई सहयोग पनि चाहिन्छ । तर, सरकारबाट कुनै सहयोग छैन,’ उनले भने, ‘बिचौलियका कारण किसानहरू थप समस्यामा परे ।’

कुखुरा व्यवसायी अभिषेक घर्तीले किसानको मिहिनेत/पसिना बिचौलियाले खाएको बताए । दाना उद्योगको एकाधिकार हुँदा समस्या किसानले मूल्य पाउन नसकेको उनको भनाइ छ । ‘दाना उद्योगको केही स्वार्थ छ । एक बोरा दानाको २८/२९ सय रुपैयाँ पर्छ,’ उनले भने, ‘किसान नै नरहे दाना उद्योग रहँदैन । त्यसमा बिचौलियाले पनि फाइदा लिने प्रवृत्ति छ ।’

चिसापानीका कुखुरापालक सुरज थापाले पनि दानाको भाउ बढेकाले अण्डाको मूल्य पनि समायोजन हुनुपर्ने बताउँछन् । ‘१ रुपैयाँ लगानी गरेको ठाउँमा लागत खर्च ४० पैसा मात्रै उठ्यो । उत्पादक र वितरकमा पनि मूल्य फरक–फरक देखियो,’ उनले भने, ‘यस्तो अवस्थामा अण्डा फाल्न बाध्य हुन्छौं ।’ उनका अनुसार वितरकले मूल्य घट्ने बेला अण्डा चाँडै उठाउने । तर, मूल्य बढ्ने बेला अण्डा नउठाउने प्रवृत्ति छ । यसलाई सुधार गर्नुपर्ने उनले बताए ।

मकवानपुर कुखुरा व्यवसायी संघका अध्यक्ष राजु अधिकारीले पनि अनुदान चिल्लो गााडी/सुट लगाउनेलाई मात्रै भएको आरोप लगाए । व्यवसायीबाहेक गैरव्यवसायीले पाएकाले अनुदान प्रणाली नै खारेज गर्नुपर्ने बताए । ‘अनुदान साना किसानले पाएकै छैनन्,’ उनले भने, ‘किसानको नाममा गैरकिसानले पाउने अनुदान खारेज गर्नुपर्छ ।’

नेपाल अण्डा उत्पादक संघले पनि लागत नउठ्ने जनाएको छ । ‘अण्डा उत्पादनमा किसानको लागत मूल्य औषतमा प्रतिगोटा १० रुपैयाँ ३० पैसा पर्छ,’ संघका अध्यक्ष अध्यक्ष शिवराम केसीले भने, ‘दानाको भाउ बढ्दा किसानको लागत खर्च उठेन । किसान मर्कामा परे ।’ उनका अनुसार किसान र उपभोक्ताबीच करिब ५ तह छन् । ठूला सहरमा किसानबाट होलसेलले खरिद गर्छन् ।

त्यसपश्चात् रिटेलर, रिटेलरबाट साइकल पसलमा बिक्री हुन्छ । साइकल पसलबाट किराना पसलमा अण्डा पुर्‍याइन्छ । यसरी विभिन्न तह हुँदा किसानले लागत मूल्य नपाउने र उपभोक्ताले चर्को मूल्य असुल्ने बाध्यता रहेको जनाएको छ । साना सहरमा भने किसान, होलसेल र किराना पसलमा नै बिक्री भएको संघको दाबी छ ।


संघका अनुसार हाल दैनिक २८ लाख अण्डा उत्पादन हुन्छ । उक्त परिमाण मागभन्दा बढी हो । उत्पादन गत वर्षको तुलनामा वृद्धि भएको छ । ‘ह्याचरीको चल्ला उत्पादनको हिसाबले ३० प्रतिशत बढेको छ । चल्लाको आधारमा अण्डाको उत्पादन पनि बढेको छ,’ अध्यक्ष केसीले भने, ‘उत्पादन बढी हुँदा किसानबाट छिटो उठेको छैन ।’

उनका अनुसार अण्डाको गुणबारे उपभोक्तालाई सचेत गराउन नसक्दा पनि बिक्री हुन सकेन । जसले गर्दा बजारमा समस्या देखिएको संघको बुझाइ छ । ‘काठमाडौं, भक्तपुर, ललितपुर, काभ्रेलगायतका किसान पनि संगठित भएनन्,’ उनले भने, ‘मूल्यको विषयमा संघर्ष समिति बनाउने निर्णय गरेका छौं । समितिले उपभोक्ताले तिर्नुपर्ने अधिकतम मूल्यलाई न्यूनीकरण र किसानले पनि मूल्य पाउने वातावरण बनााउनेछ ।

प्रकाशित : भाद्र १८, २०७६ ०८:४१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्