किसान र बिचौलिया

कृष्णप्रसाद पौडेल

दलाल पुँजीका बिचौलिया र राजनीतिका दलालका बग्रेल्ती चलखेलले बेलाबेला तरंगित हुन पुगेको नेपालको राजनीति र यसले धेरै मानिसमा बढाएको कुण्ठा र आक्रोशका अभिव्यक्ति सुन्न र हेर्न युट्युबमा हजारौं अडियो र भिडियो छन् । दैनिकी चलाउन परदेसिन बाध्य, रातोदिन रगत–पसिना गर्ने श्रमिक, साना किसान र विपन्न गाउँले या सहरिया श्रमिकका दिनदिनैको खानेकुरा जोहो गर्न बढेका व्यथाका कथा भने त्यसमा विरलै भेटिन्छन् ।

हुनेखानेले त आक्रोश पोखेर एक छिनको रिस फेर्छन् र महँगो नै सही किनेर खान्छन् । हुँदा मात्र खानेले बढ्दो महँगीमा आफ्नो पेटको आगो कसरी निभाउने होला ? केही दिनयता गोलभेडा महँगो भएसँगै अहिले पेटको आगो निभाउन भान्सामा बल्ने आगोवरिपरि उठेको यो चर्चा एउटा प्रतिनिधि उदाहरण मात्र हो ।


दूध सडकमा पोख्ने, कुखुराका अन्डा फुटाउने, गोलभेडा र भान्टा सित्तैमा बाँड्ने, काउलीमा डोजर चलाउने घटना अब नौला भएनन् । केही दिन बित्न नपाउँदै यिनै उत्पादनको बजारमा अभाव हुने र महँगी बढ्ने किन होला ? यो हाम्रो भान्सामा दिनकै र ठूलो मात्रामा चाहिने महत्त्वपूर्ण खानेकुराको यथार्थ हो ।


सँगै किसानले बेच्ने र उपभोक्ताले किन्ने मूल्यको ठूलो भिन्नता छ । बेलाबेला यी उपजको, खास गरी तरकारीको मूल्य अकासिन्छ, तर यसको खेतीपाती गर्ने किसानले आफ्नो उत्पादन लागतसम्म उठाउन सकेका हुँदैनन् । आम उपभोक्ता भने दिनदिनै महँगोमा किनेर, त्यो पनि विषाक्त तरकारी खान बाध्य भइरहेका छन् ।


केही दिनदेखि खास गरी भारतको लोकसभा निर्वाचनमा सीमा बन्द हुँदा मात्र नेपालमा तरकारीको भाउ ह्वात्तै बढेको छ । डोटीको सिलगढी बजारमा गोलभेडाको मूल्य २०० रुपैयाँ भयो । सायद यो हामीले सुनेमध्येको सबैभन्दा चर्को मूल्य हो । हुन त यो अहिले मात्र भएको घटना हैन । तरकारी बजारको आतंकले दुःखजिलो गरेर भान्सा चलाउनेको चिन्ता थपेकै छ र यो निरन्तर बढ्ने क्रममा छ । बेलाबेला हुने महँगी र अभावसँगै तरकारी बजारका बिचौलिया आम मानिसको आक्रोशको तारोसमेत बनेका छन् ।


अहिलेको बाह्य स्रोतमा आधारित कृषि उत्पादन र बिचौलिया बजार प्रणालीले हामीलाई थोपर्ने नै यही महँगी र अभावको दुश्चक्र हो । अन्नपातमा अलि स्थिर देखिए पनि यो सबै खाले खानेकुरामा उत्तिकै लागू हुन्छ । यसलाई सपार्ने सही बाटो समाउन नसके हाम्रो भान्सामा खाना हैन, चिन्ताको परिकार पाकिरहनेछ । र यसले हामीलाई सधैंका लागि शारीरिक तथा मानसिक रोगी बनाउने नै छ ।


हाम्रो भान्सामा पाक्ने खानेकुरामध्ये अहिले बजारबाट आउने तरकारी एउटा महत्त्वपूर्ण परिकार हो । उत्पादनदेखि भान्सासम्म आइपुग्दा यसका उत्पादक, वितरक र उपभोक्ताले धेरै अप्ठेराको सामना गर्छन् । कुरा सुरु गरौं, उत्पादनबाट । अहिले बजारमा लैजाने तरकारी भन्नेबित्तिकै यो व्यावसायिक खेती गर्ने नाममा रसायन, विषादी, हर्मोन र नसड्ने प्लास्टिकमा आधारित छ ।


स्थानीय बीउ मासिएका छन् । बजारमा आउने सबैजसो तरकारीको बीउ धेरै पानी, मल र विषादी चाहिने नपुंसक र वर्णसंकर छन् । यसले किसानलाई बीउ लगायत अन्य उत्पादन सामग्रीमा ठूलो धनराशि खर्च गर्न बाध्य बनाएको छ, जसले गर्दा किसानको उत्पादन लागत बढेको बढ्यै छ ।


केही किसानले गर्ने बेमौसमी खेतीबाहेक जसको खेती प्रणाली बढी नै विषाक्त छ र लागत खर्च झनै धेरै हुन्छ, सामान्यतया, बजारमा मौसमी तरकारी एकै चोटि आउँछ, किनकि एकै खाले हावापानी भएको ठाउँमा यसको खेती एकै चोटि हुनु स्वाभाविक छ ।


सडेर, गलेर जाने प्रकृतिको तरकारी यसरी एकै पटक बजारमा आउनु नै महँगी र अभावको मूल समस्या हो । यसमाथि बिचौलिया चलखेल त छँदै छ । यी तरकारीका विभिन्न तहका कारोबारीले आफ्नो मात्र जोखिम घटाएर धेरै नाफा लिन खोज्दा यस्तो हुने गर्छ । यो नै प्रतिस्पर्धी भनिने खुला बजारको मुख्य दुर्गुण हो ।


अर्को कुरा, आफूलाई मन पर्ने ताजा तरकारी हाम्रा भान्सामा भने बाह्रै महिना चाहिन्छ भन्ने कुराले यसको बेमौसमी माग ह्वात्तै बढ्ने गर्छ । यसले तरकारी उत्पादक र व्यापारीलाई बेमौसमको उत्पादन र व्यापार गरेर नाफैनाफा बनाउने सामाजिक मनोविज्ञान थोपरेको छ । यसले गर्दा नै किनेर खाने सहरिया उपझोक्ताहरू विषात्त तर महँगा तरकारी खान बाध्य छन् ।


तरकारी मौसमी खेती हो । भनिन्छ, प्रकृतिमा ८० हजारभन्दा बढी खानयोग्य तरकारी बालीहरू छन् । तिनको खेतबारी र वनपाखामा मौसमी उत्पादन गर्नुको साटो अहिले केही तरकारी बालीको माक्र व्यावसायिक खेती गरिन्छ र यी तरकारी विषात्त त छन् नै, सँगै यिनमा स्वाद, बास्ना र पोषणमा समेत कमी छ ।


हाम्रो आफ्नै संस्कृतिमा आधारित मौसममा फलाएर वा वनजंगलबाट खोजेर बेमौसममा समेत खाने चलन छाडेर यसको उत्पादन नै बेमौसमी बनाउन खोज्दा यो निरन्तर संकटग्रस्त बन्दै गएको छ । मुख्यतः प्रतिकूलताको सामना गर्ने नाममा कृत्रिम रसायन, विषादी, हर्मोन र नसड्ने प्लास्टिकले माटो, पर्यावरण र मानव स्वास्थ्यमा जोखिम बढाएको छ ।

अर्को कुरा, ह्वात्तै बढेको सहरीकरणले तरकारीको उत्पादन, व्यवस्थापन र वितरण गर्ने दिगो ढाँचा बनाउन नसक्दा सहरका तरकारीका बजारहरू कालीमाटीजस्तो अव्यवस्थित छन् । यही अव्यवस्थााले नै तरकारी उत्पादनदेखि भान्सासम्मका समस्याहरू उब्जिएका हुन् ।


यसको समाधानको दीर्घकालीन सोच नपुग्दा उपयुक्त विकल्प खोज्नेभन्दा किसानको उत्पादन लागत घटाउने र बजारीकरणलाई सहज बनाउने भन्दै बिचौलियालाई नै अनुदान बाँड्ने गरिएको छ । यसले गर्दा एकातिर यस्तो सहायतामा पहुँच नहुने साना किसान झन् ठूलो मारमा पर्ने गरेका छन् भने अर्कातिर बिचौलिया मात्र मोटाएका छन् ।


अहिलेको आधुनिक भनिने खेती प्रणाली समस्याग्रस्त त छँदै छ, यो उत्पादनशील र नाफामूलकसमेत छैन । यसको राम्रो मेसो नपाएका तर सँगै जीवन गुजाराका लागि खेतीपातीमै अल्झिन बाध्य साना किसानले यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य चुकाइरहेका छन् । पहिलो, यस्तो खेती बाह्य स्रोतमा आधारित एकलबाली छ, यसको उत्पादन लागत बढी हुन्छ, जसले गर्दा सानो तहमा गरिने खेतीले ठूला तरकारी खेतीसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्दैनन् । अहिले नेपाली तरकारीले भारतीय तरकारीसँग बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न नसक्नुका अन्य थुप्रै कारणमध्ये उत्पादन लागत र राज्यबाट खेतीपातीमा पाउने सहुलियत एक प्रमुख कारक हो ।


बजारिया तरकारीका ठूला व्यापारीहरू साना किसानका तरकारीमा धेरै भर पर्न चाहँदैनन् । यो उनीहरूको केही बाध्यता अनि केही धेरै र छिट्टै पैसा कमाउने लालच पनि हो । बाध्यता यस अर्थमा कि, उनीहरूले बजारमा तरकारीको निरन्तर आपूर्ति गरिरहनुपर्छ । यो बजारमा विश्वसनीयताको प्रश्न पनि हो ।


साना किसानमा मात्र भर परेर उनीहरूले आफ्ना उपभोक्ताको यस्तो निरन्तरको माग पूरा गर्न सक्दैनन् । किनकि मौसममा उपलब्ध हुने यस्ता तरकारीको प्रशोधन र भण्डारणको पूर्वाधार छैन । यस्तो बेला यो बाध्यताको फाइदा उठाउँदै भारतीय वा अन्य आपूर्तिकर्ता ठूला व्यापारीले उनीहरूलाई आफ्नो उत्पादन मात्र किन्न र बेच्न लगाउँछन् ।


अर्को, तरकारी बजारका बिचौलियाले चर्को मूल्य लिएर ठगिरहेको आम उपभोक्ताको गुनासो व्यापक छ । हुन त यस्तो ठगीमा लाग्ने बिचौलिया शासनसत्तादेखि बजारसम्म सर्वत्र छन्, तरकारी बजारमा यो देखिनु नौलो भएन, तर हामीले बुझ्नुपर्ने कुरा के छ भने अन्य खानेकुराको तुलनामा निकै छिट्टै सडेर, गलेर जाने ताजा फलफूल र तरकारीको उत्पादक र उपभोक्ता मूल्यमा फरक अलि फराकिलो नै हुन्छ ।


त्यसमा पनि टाढाबाट गरिने यसको ढुवानी, प्रशोधन र भण्डारणको पूर्वाधार कमजोर भएको अवस्थामा यस्तो मूल्यको अन्तर झनै बढी हुने गर्छ । यस्तो मूल्यको अन्तर घटाउने मुख्य उपाय भनेको सकेसम्म नजिकै उत्पादन र खपत गर्ने सोच बनाउनु नै हो ।


जति नजिकको उत्पादन हुन्छ, उत्पादक र उपभोक्ता दुवैलाई फाइदा बढ्छ । सँगै उत्पादनलाई उपभोक्तासम्म पुर्‍याउने बजार प्रणालीमा उत्पादक र उपभोक्ता ठगिन नदिन अपनाउनुपर्ने सावधानी र यसका लागि अपनाइने मापदण्डको व्यावहारिक कार्यान्वयन पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ ।


यस अर्थमा अहिलेको झाँगिँंदै गएको विषवृक्ष बिचौलिया सोच र बजारको विनिर्माण र पुनर्निर्माण नगरी यसको दीर्घकालीन समाधान छैन । यसका लागि पहिलो, किसानलाई स्थानीय स्रोत र विविधतामा आधारित कृत्रिम रसायन र विषादीरहित एकीकृत र मिश्रित खेती अपनाएर खेतीपातीलाई उत्पादनशील, नाफामूलक र खानयोग्य बनाउन सघाउनुपर्छ ।


सहरी क्षेत्रमा करेसाबारी प्रवर्धनको सोच र योजनाले मात्र पनि तरकारी उत्पादन, वितरणमा देखिएका धेरै समस्या सल्टाउन सकिन्छ । दोस्रो, साना किसानका उत्पादन, प्रशोधन र बजारीकरण समूह र सहकारी प्रवर्धन गर्न जनचेतना, क्षमता र सेवा प्रवाहलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्छ ।


बजारमा आउने स्वच्छ र स्वस्थ तरकारी उत्पादनका बलिया खम्बा सहर वरिपरिका साना किसान नै हुन् । तेस्रो, यस्ता स्थानीय उत्पादन बिक्री–वितरण गर्न सामुदायिक हाटबजार प्रवर्धन गर्नुपर्छ । यसले उत्पादक र उपभोग गर्नेबीच विश्वासिलो अन्तरसम्बन्ध बढाउँदै लैजान्छ ।


चौथो, मौसममा फलाउने र बेमौसममा खानका लागि प्रशोधन र भण्डारणका पूर्वाधार बनाई ठूला सहरको तरकारी आपूर्ति गर्ने दीर्घकालीन समाधान खोजिनुपर्छ । अन्त्यमा, तरकारी किसान र फौबन्जार सहरिया मानिसका मात्र चाहिने मित्र हुन्, यिनको श्रमबिना हाम्रो जिन्दगी सम्भव छैन । यो कुरा आफू बुझौं र अरूलाई पनि बुझाऔं । प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७६ ०७:५४

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

दलाल पुँजीवादको चक्रव्यूह

कृष्णप्रसाद पौडेल

मानिसले आफ्नो श्रमलाई यन्त्रको जिम्मा लगाएसँगै त्यसलाई सञ्चालन गर्न चाहिने खनिज ऊर्जा उत्खनन, ठूला प्रशोधन कारखाना र तिनलाई चाहिने कच्चा पदार्थको खोजी तीव्र भयो । मुख्यतः यही बेलायत र पश्चिमी युरोपको औद्योगिक विकासका लागि औपनिवेशिक यात्रा थियो । यो यात्रा त्यस्ता उद्योगका लागि कच्चा पदार्थको जोहो गर्न थालिएको थियो ।

यसले मानव समुदायलाई एकै ठाउँ त ल्यायो तर यही परनिर्भरता, परपीडा र उत्पीडनको बलियो जगसमेत बन्यो । उपनिवेशको बाटो हुँदै फैलिएको यस्तो औद्योगिक विकासले मानिसलाई सुविधाभोगी बनाएन, प्रकृतिको अति दोहन सम्भव बनाउन आधुनिक यन्त्र र यिनको गतिसमेत बढायो ।

यस्ता द्रुतयन्त्रको आविष्कारले कल्पनाशील मानिसमा यन्त्रजस्तै गतिवान् भएर भविष्य बनाउने आकांक्षा बढायो । चन्द्रमा या मंगल ग्रहको यात्रा यसैका मानक हुन् । यान्त्रिक गतिको यस्तो प्रभाव अहिलेको सहरिया जीवनमा सहजै देख्न र भोग्न पाइन्छ । सहरिया मानिस सधैं हतारमा बाँच्न अभ्यस्त भइसकेका छन् ।

औद्योगिक क्रान्तिले भित्र्याएको प्रविधिको विकास, यान्त्रीकरण, खनिज तेलको उत्खनन र कृत्रिम रसायन उत्पादनका कारण औद्योगिक उत्पादन मात्र बढेन, यस्तो उत्पादनको अन्तरदेशीय व्यापार र यसको नियन्त्रण गर्ने होडसमेत बढ्यो । यसैको परिणाम थियो, पहिलो र दोस्रो विश्वयुद्ध ।

सन् १९४९मा युद्धमा हारेको युरोपको पुनर्निर्माण गर्ने अमेरिकी घोषणासँगै 'विकास' शब्दको प्रादुर्भाव भयो । यसले देशीय गठबन्धन, हतियार र थुनछेकका भरमा गरिने भौगोलिक उपनिवेशभन्दा फरक भौतिक उत्पादन, बजार र पैसाका बलमा प्रकृति र मानिस दुवैको नियन्त्रण गर्न सिकायो । सँगै यसले हुने र नहुनेको बीच सानो र ठूलाको मनोवैज्ञानिक पर्खाल खडा गर्‍यो । यस्तो मनोविज्ञानले हीनताबोध, परनिर्भरता र मगन्ते संस्कृति थोपर्दै कित विकासे हुनैपर्ने नत्र पछि परिने सामाजिक मान्यता स्थापित गर्‍यो ।

यसले अविकसित भनिएका समुदाय, भूगोल र देशलाई परैबाट नियन्त्रण गर्न सम्भव बनायो । यस्तो नियन्त्रणको संवाहक विकासलाई पहिले प्राविधिक, भौतिक र आर्थिक सहायता अनि सहुलियत ऋणका रूपमा लिइन्थ्यो । अहिले यो वैदेशिक लगानीका नाममा विकासशील र अविकसित देशहरूमा भित्रिरहेको छ र यसबाट दलाल पुँजीको एकाधिकार र वर्चस्व विस्तार भइरहेको छ ।

यस्तो पुँजीका भरमा गरिने भौतिक विकास नै विकासको एक मात्र विकल्पका रूपमा प्रस्तुत भइरहेको छ । यही दलाल अर्थतन्त्रको जगमा टिकेको संसदीय लोकतन्त्र, स्वतन्त्र बजार र निजी सम्पत्ति अनि यसैले अथ्र्याएको भौतिक विकास नै आधुनिक जीवनशैली हो भन्ने मान्यता स्थापित भएको छ ।

आधुनिक विकासले बाँडेको भौतिक सुविधाको यो सपनामा बाँच्न पाउन यस पृथ्वीमा रहेका सबै मानिसलाई सम्भवै छैन । उदाहरणका लागि, संसारभर १ अर्ब कार छन् र सबैलाई एउटा-एउटा चाहिने हो भने ७ अर्ब कार चाहिन्छ । यी चलाउन चाहिने ऊर्जा र बाटोको कुरा पनि छँदै छ । अहिले १००० अमेरिकीमध्ये ९१० जना कार चढ्छन् । यो दर चीनमा १,००० मा १५४ र भारतमा ५० छ ।

यस्तो सुविधा सबै चिनियाँ र भारतीय या अन्य देशका सबै नागरिकले पाउने हो भने कति कार, तेल र बाटो चाहिएला ? भौतिक सुविधाको यो एउटा उदाहरणबाट मात्र पनि के स्पष्ट छ भने सबैलाई यस्तो सुविधा पुग्नै सक्दैन । महात्मा गान्धीले भनेझैं यस पृथ्वीमा सबैको आवश्यकता पूरा गर्न स्रोत प्रशस्त छ तर सबैको लोभ पूरा गर्न भने यो पुग्दैन ।

दुर्भाग्यवश, केही सीमित शासक मात्र सुविधासम्पन्न हुन सक्ने यस्तो आधुनिक विकास हाम्रो समृद्धिको सपना बन्यो । यही सपना बाँड्दै अहिले आफू र आफ्नाका लागि मात्र भौतिक सेवा, सुविधा र सम्पन्नता बढाउन संसारभरि लुटपाट चलिरहेको छ । यसमा नेपाल पनि अपवाद छैन । यस्तो लुटपाट गर्न अहिले नेपालमा पुँजीवादी अर्थतन्त्रका हिमायती (आर्थिक दलाल) र समाजवादी टोपी लगाएका राजनीतिका दलाल एकै ठाउँ छन् । एनसेल करछलीदेखि बालुवाटारको सरकारी जमिनको लुटपाटसम्ममा यो छर्लंगै देखिन्छ ।

प्रकृतिको अति दोहन गरी भौतिक सुविधाका लागि मात्र गरिने आर्थिक वृद्धिका कारण सिंगो मानव सभ्यता संकटको भुमरीमा फस्दै छ । यसले मानिस-मानिसबीच विभेद बढाएको छ नै, प्रकृतिको विविधता घटाएर जैविक सन्तुलनमा व्यापक गडबडी निम्त्याएको छ । यसको एउटा ज्वलन्त प्रमाण जलवायुमा आएको परिवर्तन हो ।

यसका केही साना वितण्डा त देखिँदै आएका छन् तर ठूला उथल-पुथल भने निकट भविष्यको संघारमा छन् । देखिने भौतिक विकासको पत्रभित्र नदेखिने विनाशलीलाको जग अग्राखझैं बलियो बन्दै गएको छ । मानिसले तथाकथित सुखी जीवनका लागि भौतिक सुविधाको सपनासँगै खनिज ऊर्जा रित्याउँदै छ, वनजंगल र पानीका स्रोतलाई विषाक्त बनाउँदै छ । माटामा कृत्रिम रसायन र रासायनिक विषादी, नसड्ने प्लास्टिक मिसाएर आफैंलाई मास्नेे विषको भण्डार निर्माण गरिरहेछ । यसबाट चेत्ने सुरसार अझै ल्याएको छैन । यसरी निरन्तर बिग्रँदो माटो र मानव स्वास्थ्य सम्हाल्न नै सकिँदैन कि भन्ने अवस्थामा पुगेको छ ।

यी सबै विध्वंसका पछाडि दलाल पुँजीवादको ठूलो हात छ । यसको उत्कृष्ट नमुना हो- अहिलेको सहर, सहरिया प्रवृत्ति र तिनले गर्ने प्रकृतिप्रतिको व्यवहार । काठमाडौं खाल्डो होओस् वा अन्यत्र आफैँले खानपर्ने अन्न, तरकारी, फलफूल फलाउन छोडेर समृद्धिका नाममा कंक्रिटको सहर फलाइएको छ र यो निरन्तर जारी छ । हामी विकासे हुने होडमा दलाल पुँजीवादको दुश्चक्रमा फसेर मृत सहरका बासिन्दा हुँदै छौँ तर हामीलाई यसको अझै राम्रो हेक्का भने भइसकेको छैन ।

यस्तो दलाल पुँजीवादविरुद्ध आम नागरिकसँग हातेमालो गरी सचेततापूर्वक सँगसँगै लड्नुपर्ने जननिर्वाचित सरकार भने तिनै दलाल पुँजीपतिको दौराको फेरो समाउँदै हिँडेको छ । यिनैका फन्दामा परेर लोभीपापी राजनीतिक नेतृत्व बिचौलिया र दलालमा परिणत भएकोे छ । दलका बुद्धिजीवी र विज्ञहरू यिनैको स्तुति गर्दै गुजारा चलाउँदै छन् ।

राजनीतिक दलहरू विचारशून्य छन्, यिनका कार्यकर्ता पाटीमा सुस्ताएका छन् । आम मानिसलाई आफ्नै दैनिकी सम्हाल्न भ्याइनभ्याइ छ । यो अहिलेको कटु यथार्थ हो । यसरी हेर्दा तथाकथित आधुनिक विकासको विनाशलीलाबाट हाम्रो जीवन जोगाउन के गर्न सकिन्छ भन्ने प्रश्न निकै पेचिलो भएको छ । अर्को अर्थमा दलाल पुँजीवादले थुपारेकोे फोहोरको डंगुर हटाउँदै यसले निम्त्याएका समस्यालाई उजागर गर्न ढिलो हुँदै गएको छ ।

विडम्बना, मानवीय चेतना कुम्भकर्णझैं सुतेको हुन्छ । सन् नब्बेको दशकमै बलियोसँग उठेको प्रकृतिलाई न्याय नगरी सामाजिक न्याय सम्भव हुँदैन भन्ने सामाजिक न्याय र प्रकृतिको दिगोपनाको बहस बिस्तारै सुस्ताउँदै अहिले आर्थिक विकास अर्थात् समृद्धिको ओझेलमा परेको छ । दिगो विकास लक्ष्यका सामाजिक न्याय र दिगो प्रकृतिका प्रस्तावहरू कागजका पानामा सीमित भएका छन् । सामाजिक न्यायका मूल आधार लोकतन्त्र, समावेशिता र निष्पक्षताजस्ता मूल मर्म र मानिस, समाज र प्रकृतिबीचको अन्तरनिर्भरताको सम्बन्ध खिइँदै गएको छ ।

त्यसो त दलाल पुँजीवादले निम्त्याएका विध्वंसविरुद्धका आक्रोश भुसको आगोझैं सल्किरहेका छन् । नयाँ र सिर्जनशील उपायका हजारौं छाल पनि संसारभरि नै उठिरहेका छन् । यसलाई आत्मसात् गर्दै एकताबद्ध भएर आलोचनात्मक चेतना बढाउन फेरि नयाँ बहस चाहिएको छ । दलाल पुँजीवादले भुत्ते बनाएको मानवीय सामाजिक मूल्यमान्यतालाई पुनर्जीवन दिनका लागि हाम्रो समग्र चेतनालाई उन्नत बनाउनु अपरिहार्य भएको छ ।

हामी आधुनिक विकासको विकल्पका संघारमा उभिएका छौं । मानवलगायत अन्य जीवनका आधार अरू थप बिग्रन नदिई भावी पुस्तालाई सुम्पनु हाम्रो सामाजिक दायित्व हो । यसका लागि सबैले दलाल पुँजीवादको चक्रव्यूहबाट निस्कन सचेत प्रयत्न गर्नुको विकल्प छैन । यस्तो दलाल अर्थतन्त्रले मौलाएको कुशासन र भ्रष्टाचारका जरा काट्दै नेपाली समाजलाई सुशासित बनाउन र यी भ्रष्टाचारीलाई यसको कलंकबाट समेत मुक्ति दिलाउन आवश्यक छ ।

ब्राजिलका मार्क्सवादी शिक्षाविद् पाउलो फेरेले भनेझैं, यो दोहोरो मुक्तिको सामाजिक दायित्व निर्वाह गरी सामाजिक रूपान्तरणमा योगदान दिने यस अभियानका लागि यो स्वर्ण अवसर पनि हो । यो दर्दनाक स्थिति हामीले अब पनि टुलुटुलु हेरेर बस्न हुँदैन । 'यो भएन र अब यसरी हुँदैन' भन्ने आँट गर्न सक्नुपर्छ ।

हामीलाई फेरि एक पटक सामाजिक जागरणसम्बन्धी सशक्त आन्दोलन चाहिएको छ, ताकि दलाल पुँजीवादले थोपरेको दलाल संस्कृतिलाई सधैंका लागि अन्त्य गर्न सकियोस् तर यसो गर्न नसक्ने र अब हुने आन्दोलनले पनि फेरि यिनै दलाल पुँजीवादका नयाँ नाइके तयार गर्ने हो भने हामी आफैंले खनेको 'समृद्धि'का खाल्डामा पर्ने निश्चित छ ।

प्रकाशित : वैशाख २९, २०७६ ०८:०७
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×