कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बुहारी माने अझै घरधन्दा !

मञ्जु भट्ट

मेरा भतिजाले नेपाली सेनाको सेकेन्ड लेफ्टिनेन्टको सुरुवाती तालिम सक्यो । तालिम सकिएपछि अरू प्रशिक्षार्थीका अभिभावकलाई समेत निम्त्याएर भोजभतेर गर्नुपर्ने सेनाको नियम रहेछ । भोज गर्ने भएपछि अछाम घरबाट सासूससुरा, जेठाजुजेठानी र अरू भतिजाभतिजी, फुपू काठमाडौंमा हामी भए ठाउँ आइपुगे ।

हामी घरका मात्रै पन्ध्र जना भयौं । घरमा अर्को दिन ठूलै भोज भयो । सबै मिली पकाइतुल्याई गरियो । सबले रमाइरमाई मासुभात खाए, नाचगान गरे ।


करिब दस वर्षअगाडिको प्रसंग हो यो । भर्खरै बिहे भएर आएकी मलाई माइतीको न्यास्रोले छोडेको थिएन । अछामको चलनअनुसार जुठा भाँडा घरका छोरीले छुन नहुने रहेछ । बुहारी भए सासूले, देवरानी भए जेठानीले पनि माझ्न नहुने रहेछ । म सानैदेखि मासु खान्नथेँ । म सानै हुँदा भारतका एक जना गुरुको मृत्यु भएको थियो र उनकै सम्मानमा हाम्रो गाउँका कैयौँ शाकाहारी भएका थिए । तिनमा एक जना म पनि थिएँ ।


मैले मासु खान छोडेको बीस वर्षभन्दा बढी भइसकेको थियो । माइतीमा घरभित्र मासु पाक्दैनथ्यो । चुलो बाहिर छुट्टै थियो । मलाई मासुको गन्धै मन पर्दैनथ्यो । त्यसैले मासुको गन्ध सुँघ्नु नपरोस् भनेर मैले त्यस दिन अर्कै कोठामा बसेर भोज खाएकी थिएँ । खानपिन गरेर भान्सामा जाँदा बेसिनभरि मासुभातका जुठा भाँडा देखेर म छक्क परेँ । आफू कान्छी बुहारी भए पनि मलाई अछामको चलन त्यसअघि थाहा थिएन ।


घरका सबैले मेरै जिम्मा लगाइदिए त्यत्रा जुठा भाँडा ! म मासु खाँदिनँ भन्ने सबैलाई थाहा थियो तर मासुकै जुठा भाँडा माझ्न मैलाई लगाए । आँसु चुहाउँदै मैले भाँडा नमाझी धर पाइनँ । माइतीको खुबै याद आयो । आमाका घरमा भएकी भए यस्तो अन्याय हुन्नथ्यो भन्ने सम्झँदा झन्डै भक्कानो छुट्यो ! ती भाँडाकुँडा मासुभातका नभएका भए मलाई दुःखै लाग्दैनथ्यो । त्यतिखेर लाग्यो- छोरीका दुइटा घर हुन्छन् भन्छन् तर ऊ दुइटै घरमा पराई हुने रहिछ । न घरकी न घाटकी !


यो उदाहरणबाट थाहा हुन्छ- नेपाली समाजमा बुहारीको हैसियत कस्तो हुन्छ । ज्वाइँले ससुरालीमा पाउने र बुहारीले घरमा पाउने व्यवहारमा आकाशपातालको फरक हुन्छ, जुन जायज होइन । बुहारी नयाँ घरमा भित्रिएपछि सबैको इच्छाअनुसार सुत्नु/उठ्नुपर्ने हुन्छ । कसलाई के मन पर्छ या मन पर्दैन भन्ने ख्याल राख्नुपर्ने हुन्छ ।


कुनै काममा कैफियत भए, भन्न पछि पर्दैनन्- माइतीमा यत्ति पनि सिकाएनन् ! अर्कातिर, ज्वाइँलाई ससुरालीमा आँखामा राख्ने गरिन्छ । ससुरालीमा त्यत्रो मान पाउने ज्वाइँले उनकै लागि जन्मघर छोडेर आएकी श्रीमतीलाई पनि आफ्ना घरमा त्यस्तै व्यवहार भएको छ कि छैन भन्ने हेक्का राख्नुपर्ने हो तर यो कुरो धेरैजसो घरमा खरायोको सिङ बराबर भएको छ । दुःखको कुरा, समयसँगै परिवर्तन हुँदै यहाँसम्म आइपुगेका मानिस समयकै पदचापलाई बुझ्न भने मन गर्दैनन् ।


हालै गाउँबाट नन्द र उनका श्रीमान् कामविशेषले काठमाडौं आएर हामीसँगै बसेका छन् । बिहान उनीहरू काममा बाहिर जान्छन्, हामी खाना पकाई, खाई उनीहरूका लागि राखिदिएर आआफ्ना काममा हिंडिहाल्छौं । बेलुका कामबाट फर्किंदा पाँचपाँच सन्तानका आमाबुबा उनीहरू गफिएर बसिरहेका हुन्छन्, बिहानदेखिका जुठा भाँडा भने बेसिनमै सुकिरहेका हुन्छन् । नन्दले माइतीमा भाँडा धुनै भएन ! उनका श्रीमान् हाम्रा ज्वाइँ भइहाले ! उनले झन् के सिन्को भाँच्थे ! भाँडाकुँडा धोएर फेरि पकाएर खुवाउन परिहाल्यो ।


यस्तो नचाहिने नियम अझै अस्तित्वमा हुनु हामीले समयलाई नबुझ्नु हो । कहिलेकाहीँ शरीरलाई गाह्रोसाह्रो पर्दा पनि महिलाले ऐय्या भन्न नपाउनु ? परिवारमा सधैँभरि एकै जनाले घरधन्दा गरिरहनुपर्दा अपहेलित महसुस हुँदोरहेछ । मेरी सासूले पाँच छोरी र चार छोरा हुर्काइन् । बुहारी घरमा नआउन्जेल घरका अरू सदस्यले चिया खाएको गिलास पनि उनैले धुनुपर्थ्याे रे ! नौनौ जना सन्तान भए पनि सासू नै जोतिनुपर्ने । छोरीले माइतीमा जुठा भाँडा छुन नहुने, छोराले छोए जातै जाने ! श्रीमान् त 'शिर माथिका' भइहाले !


अचेल नेपाली दाजुभाइहरू वैदेशिक रोजगारीमा जाने क्रम बढ्दो छ । त्यहाँ उनीहरू पक्कै हात बाँधेर बस्न पाउँदैनन् । कतिपयले शौचालय सफा गर्ने, रेस्टुराँमा जुठा भाँडा माझ्ने, अरूका लुगा धुनेजस्ता काम पनि गर्ने गरेका छन् । आफ्ना घरमा सिन्को नभाँच्ने उनीहरूले विदेशमा बाध्यतावश अनेक थरीका काम गर्नुपर्ने हुन्छ । घरतिर काम गरे जातै जाने जस्तो गर्नेहरूलाई विदेशमा सास फेर्ने फुर्सद हुन्न । कति जना त्यसै त्यसै कहालिइरहेका हुन्छन् ।


यसमा हाम्रो परिवारकै, समाजकै गल्ती छ । सानैदेखि यो काम छोराले गर्नु हुँदैन भन्दै केही नसिकाउँदा छोरा-बुहारीमा भेदभाव बढ्दै गएको हो । काम जस्तो भए पनि त्यो पूजा बराबर हुन्छ भन्ने विदेशी मान्यता हाम्रो समाजमा पनि लागू गर्न सके न हाम्रा दाजुभाइले विदेशमा दुःख पाउँथे, न त हामीजस्ता बुहारीहरूले घरभित्रै दिनदिनै अपहेलित भइरहनुपर्थ्याे । प्रकाशित : वैशाख २९, २०७६ ०८:०५

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तनावमा अभिभावक

मञ्जु भट्ट

काठमाडौँ — यो स्कुलमा राम्रोसँग ‘केयर’ भएन, अर्कै स्कुल पढाउँछु । फेरि एक/दुई वर्षपछि त्यो स्कुल पनि ठिकै रहेछ । म त यहीं ल्याए है भनेर फेरि पहिलेकै स्कुलमा विद्यार्थी ल्याएर आउने अभिभावक पनि धेरै देखिन्छन् । यस्ता गतिविधि हेर्दा कतिपय अभिभावकले आफ्ना केटाकेटीको पढाइबारे धेरै चिन्ता गरेको देखिन्छ ।

अभिभावकहरू आफ्ना केटाकेटीको परीक्षा सकिएपछि चैतदेखि वैशाखसम्म तनावमा हुन्छन् । अभिभावकलाई कुन स्कुल राम्रो
छुट्याउनै धामा पर्छ । छरछिमेक आफन्तबाट सुनेको भरमा स्कुल परिवर्तन गर्दा नयाँ वातावरणमा भिज्न विद्यार्थीलाई केही समय लाग्छ । यसले पहिलो वर्षमा विद्यार्थीले पढाइमा राम्रो गर्न सक्दैन । त्यो देखेर अभिभावक फेरि स्कुल परिवर्तन गर्न तम्सिन्छन् ।
कोही अभिभाकचाहिँ स्कुल सस्तो भएर छोराछोरीको पढाइ बिग्रेको सोच्छन् । साना र सस्ता सबै स्कुलको पढाइ राम्रो हुँदैन भन्न सकिँदैन । महँंगा र ठूला स्कुलमा भर्ना गर्दैमा सबै स्कुलको पढाइले विद्यार्थीमा राम्रै परिवर्तन ल्याउँछ भन्ने हुँदैन । स्कुलले मात्र विद्यार्थीको सम्पूर्ण पढाइको जिम्मा लिन सक्दैन । एक दिनमा ७ घन्टा विद्यार्थी स्कुलमा हुन्छ । बाँकी १७ घन्टा उसले घरमा बिताउँछ । प्रत्येक दिन एउटा सीमित समयभित्र शिक्षकले कसरी हिंँड्ने भनेर विद्यार्थीलाई सिकाउने हो । घरमा गएर बारम्बार हिँंड्न प्रयास गर्ने काम विद्यार्थीको हो । यसमा अभिभावकले आफ्ना बच्चालाई हिँंड्न भरपूर सहयोग गर्नुपर्छ ।

जो अभिभावक महंँगो फी तिरिदिएपछि विद्यार्थीको सम्पूर्ण जिम्मेवारी स्कुलकै ठान्छन्, त्यस्ता अभिभावकका बच्चा पढाइमा जहिले पनि पछि पर्छन् । राम्रा स्कुलको खोजीमा विद्यार्थीलाई घरभन्दा धेरै टाढाको स्कुलमा भर्ना गर्दा पनि उनीहरूले धेरै समय गाडीमै बिताउनुपर्छ । यसले उनीहरूमा थकान महसुस हुन्छ । बिहान छिटै घरबाट हिँंड्नुपर्दा र बेलुकी ढिलो घर फर्किंदा उनीहरूले भनेजति समय पढाइमा दिन सक्दैनन् ।

कतिपय अभिभावक वैशाखमा आफ्ना नानीबाबुलाई स्कुल भर्ना गरेपछि एकैचोटी अन्तिम परीक्षाफल लिन आउँछन् । यो बीचमा आफ्नो बच्चाको पढाइबारे बुझ्ने चासो पटक्कै राख्दैनन् । स्कुलमा भइरहने त्रैमासिक परीक्षाको परीक्षाफलसम्म लिन नआएपछि विद्यार्थीकै हातमा पठाउनुपर्ने हुन्छ । कतिपय अभिभावक स्कुलमा हुने शिक्षक–अभिभावक छलफल, गोष्ठी तथा सभामा कहिल्यै उपस्थित भएको देखिँदैन ।

विद्यार्थीको पढाइ, आनीबानी, इच्छा, चाहनाबारे छलफल गर्न धेरैचोटी स्कुलमा बोलाए पनि कामको व्यस्तता देखाउँदै वा आउँछु भनेर नआउने अभिभावकहरू पनि धेरै हुन्छन् । यस्ता परिवारका विद्यार्थीले बुझिसकेका हुन्छन् कि उसले राम्रोसँग पढ्नु र नपढ्नुमा उसको परिवारमा केही फरक पर्दैन । यसकारण उसले समयमा कक्षाकार्य, गृहकार्य नगर्ने, पढाइमा ध्यान नदिने हुन्छन् । अनि उसको पढाइ कमजोर हुँदै जान्छ र अन्त्यमा त्यो स्कुल राम्रो छैन भन्दै अभिभावकले स्कुल परिवर्तन गर्ने गर्छन् ।

विद्यार्थीको उमेर बढेसँगै उनीहरूमा मानसिक तथा शारीरिक परिवर्तन आइरहेका हुन्छन् । यदि हामीले यो समयमा ध्यान दिन सकेनौं भने उनीहरू बरालिन सक्छन् । पढाइमा भन्दा खेल्ने, सामाजिक सञ्जालमा व्यस्त हुने, कुलतमा फँस्ने, केटा साथी, केटी साथी उनीहरूको भाषामा ‘जी एफ, बी एफ’ बनाउँदै रुमलिन सक्छन् । यसले पनि उनीहरूको पढाइ झन् खस्कन्छ । पढाइको आधार कमजोर बन्दै गएपछि माथिल्लो कक्षामा उनीहरूलाई अझै गाह्रो हुन्छ ।

आफ्नो विद्यार्थीको पढाइमा बाधा नपुगोस्, ऊ असल बनोस् भनेर विद्यालय व्यवस्थापन समितिले विद्यार्थीको सर्वाङ्गिण विकासमा सहयोग पुर्‍याउन कुनै कसर राख्नु हुँदैन । शिक्षकले आफ्नो जिम्मेवारी नबिर्सिकन हरदम विद्यार्थीको उन्नति, प्रगतिमा ध्यान दिनुपर्छ । यो सँगै असल अभिभावकको कर्तव्य उनीहरूले पनि निर्वाह गर्नु जरुरी हुन्छ ।

स्कुलले गृहकार्य भर्न दिएको डायरीमा उसले भरेर ल्याएको छ/छैन, हेरिकन आफ्नो दस्तखत गरेर पठाउन पनि कतिपय अभिभावकले भ्याएको देखिन्न । उनीहरूले गृहकार्य गर्छन् या गर्दैनन् भनी कापी हेर्न झन् कसरी भ्याउनु ? घरमा मतलबै नगर्ने विद्यार्थीले कक्षामा पनि एक घन्टी कसरी बितोस्, त्यतिमात्र सोचिरहन्छ । शिक्षकको बलले केही गरिहाले पनि उसमा भित्रैदेखि पढ्न मन हुँदैन ।

महान वैज्ञानिक थोमस अल्बा एडिसनले बिजुलीबाट बल्ने बल्ब बनाउने बेला १००० चोटी असफल भएर एक हजार एक पुग्दा सफल भएका थिए रे । लगनशील, उच्च मनोबल र दृढ भएर कुनै काम गर्ने हो भने असम्भव केही छैन । एउटै हातका औंला पनि फरक–फरक भएजस्तै कक्षामा विद्यार्थीको पढ्ने क्षमता पनि एउटै हुँदैन ।

विद्यार्थीले लगनशील भएर पढ्दा पनि राम्रो गर्न सकेन भने पनि उसले केही गर्न सक्दैन भन्ने हुँदैन । उसले खेल, गायन, वादन, नाच, वाचन विभिनन विधामा राम्रो गरिरहेको हुन्छ । कोसिस गर्दा पनि राम्रो विद्यार्थी बन्न नसके पनि एउटा सफल व्यापारी बन्न सक्छ । यो कुरा सम्बन्धित पक्षले बुझ्नु जरुरी छ । एकले अर्कालाई दोष थोपर्नुभन्दा सुरुदेखि नै व्यस्थापन पक्ष, शिक्षक–अभिभावक मिलेर विद्यार्थीको उज्ज्वल भविष्यको लागि हातेमालो गर्दै बढ्नुपर्छ ।

स्कुलले पढाइको लागि चाहिने उपयुक्त पूर्वाधार उपलब्ध गराइदिने, शिक्षक लगनशील भएर अध्यापनमा संलग्न हुने, समय अनुसार आफूलाई नयाँ प्रविधि र तालिमसँग परिचित गर्दै लग्ने र अभिभावकले पनि समय–समयमा आफ्ना बच्चाको पढाइबारे स्कुलमा बुझ्न जाने गर्नुपर्छ । स्कुलले गरेका नराम्रा कुरामा औँला ठड्याउँदै सल्लाह, सुझाव दिँंदै जाने हो भने अभिभावकले आफ्ना बच्चाहरूका लागि राम्रो स्कुलको खोजीमा भौंतारिनु पर्दैन ।

प्रकाशित : चैत्र २८, २०७५ ०७:५९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×