तीन जोड एक कमान्डमा काम गर्न सेनालाई के भयो कठिनाइ ?- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

तीन जोड एक कमान्डमा काम गर्न सेनालाई के भयो कठिनाइ ?

कमान्ड संरचना नरहने, प्रदेशकै आधारमा सात पृतना र उपत्यका पृतना ब्युँतने
जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौँ — नेपाली सेनाले ‘तीन जोड एक (थ्री प्लस वान)’ कमान्डमा काम गर्न प्राविधिक र प्रशासनिक रूपमा कठिन भएको निष्कर्ष निकाल्दै आठवटा पृतनाको पुरानै संरचनालाई ब्युँताएको छ । अघिल्लो सैनिक नेतृत्वले राष्ट्रिय सुरक्षा र मुलुकको भूबनोटको हिसाबमा पृतना खारेज गरेर तीन जोड एकको अवधारणाअनुसार एक वर्षअघि नयाँ संरचना खडा गरेको थियो ।

सेनाले भदौ २१ को मन्त्रिपरिषद् निर्णयअनुसार अब तत्कालै पृतनाहरू खडा हुने जनाएको छ ।

अघिल्ला प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापाले कार्यकालको अन्त्यमा तीन जोड एकको अवधारणामा पूर्वी कमान्ड, पश्चिम कमान्ड, मध्यकमान्ड र उपत्यका कमान्डको संरचना खडा गरेका थिए । पूर्वी कमान्ड कोसी, मध्यकमान्ड गण्डकी र पश्चिम कमान्ड कर्णाली नदीको बहावका आधारमा निर्धारण गरिएको थियो । उपत्यका कमान्ड केन्द्रको सुरक्षा संवेदनशीलतालाई ध्यान दिएर राखिएको थियो । कमान्डलगत्तै मुनि वाहिनी हुन्थे । त्यसअघि वाहिनीमाथि रहँदै आएको पृतना खारेज गरिएको थियो । सैनिक प्रवक्ता नारायण सिलवालले यो साताभित्रै कमान्डका कुनै पनि संरचना नरहने र फेरि पृतनामै फर्किने बताए । उनका अनुसार अब पुरानै संरचनाअनुसार पूर्वी, मध्यपूर्वी, मध्य, उपत्यका, पश्चिम, मध्यपश्चिम, उत्तरपश्चिम र सुदूरपश्चिम पृतना हुनेछन् ।

मुलुक संघीय संरचनामा गएपछि प्रदेशलाई आधार बनाएर ७ प्रदेश र उपत्यकामा गरी ८ वटा पृतना कायम गरिएको थियो । तर २०७८ असार २४ मा मन्त्रिपरिषद्ले सबै पृतनालाई हटाएर कमान्ड संरचनामा लाने निर्णय गरेको थियो । सैनिक प्रवक्ता सिलवालले व्यावहारिक र प्राविधिक कठिनाइ हटाउन पृतना ब्युँताइएको बताए । राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सिफारिसमा मन्त्रिपरिषद्ले पृतना ब्युँताउने निर्णय गरेको उनले जानकारी दिए । ‘कमान्ड अवधारणामा रहन्छ तर संरचनामा रहँदैन । त्यस विषयमा थप गृहकार्य गर्न बाँकी नै छ । अहिले निर्वाचनअघि सातवटै प्रदेशमा पुरानै हिसाबमा पृतना हुन्छ । उपत्यकामा पनि एउटा पुरानै पृतना हुन्छ । पृतनापतिहरू यसै साताभित्र काममा जान्छन्,’ उनले भने ।

कमान्डको नेतृत्व गरिरहेका उपरथिले नै पृतनाको नेतृत्व गर्नेछन् । नेपालमा २०७२ सालमा संविधान जारी हुनुअघि सेनामा ५ विकास क्षेत्र र उपत्यकामा गरी ६ पृतना थिए । संविधान जारी भएपछि हरेक प्रदेशमा एक पृतना राख्ने निर्णयअनुसार पृतना संख्या बढाइएको थियो । अवकाशप्राप्त उपरथि पूर्ण सिलवालले पहिले धेरै गृहकार्य गरेर पृतना लागू गरिएको तर नयाँ कमान्ड संरचनामा जाँदा पर्याप्त गृहकार्य नभएको बताए । ‘वाहिनीभन्दा माथि पृतना, त्यसपछि चमु कोर र कमान्ड हुनुपर्ने थियो । वाहिनीपछि सिधैं कमान्ड संरचनामा जाँदा ठूलो ग्याप पनि हुन्छ । त्यसले काम गर्न गाह्रो भएका कारण पुरानै संरचनामा सेना फर्कनुपरेको हो,’ उनले भने ।

सुरक्षा जानकार सांसद दीपकप्रकाश भट्ट सेनामा जो प्रमुख आयो, उसले आफ्नै हिसाबमा काम गर्दा संरचनामा समस्या आएको बताउँछन् । ‘जुन हिसाबमा गृहकार्य गरेर कमान्डमा जानुपर्थ्यो, त्यो नभएकाले छोटो समयमा सेना पुरानै अवस्थामा फर्कनुपरेको हो,’ उनले भने, ‘तीन गुल्म भए भने केही अन्य कम्पोनेन्ट लिएर गण बन्छ । तीनवटा गण भएपछि केही अन्य कम्पोनेन्ट लिएर वाहिनी बन्छ । तीनवटा वाहिनी भएपछि पृतना बन्छ । तीन जोड एकको अवधारणामा त्यसरी गृहकार्य भएको थिएन ।’ सेनालाई अहिलेको हिसाबमा प्रविधि र आधुनिक हातहतियारले नै बलियो बन्ने भट्ट बताउँछन् । ‘सेनाले अत्याधुनिक हतियार प्रयोग गर्छ भन्ने मानिन्छ तर हामीकहाँ सबै पुराना छन्,’ उनले भने ।

अवकाशप्राप्त उपरथि विनोज बस्न्यात पृतनालाई नै बलियो बनाउनुपर्ने धारणा राख्छन् । ‘संरचना परिवर्तन हुँदा हातहतियार, बजेट, मानव संशाधन, भौतिक पूर्वाधार, अपरेसनल कुरा जोडिन्छ,’ उनले भने, ‘(अघिल्ला प्रधानसेनापतिले) नयाँ–नयाँ योजना ल्याइदिँदा अहिलेका प्रधानसेनापतिलाई गाह्रो भयो र पुरानै संरचनामा फर्कनुपर्ने भयो ।’

प्रकाशित : भाद्र ३१, २०७९ १३:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

किन ब्युँतायो सेनाले आठ पृतनाको संरचना ?

तीन जोड एक अवधारणालाई कायमै राखी विभिन्न व्यावहारिक र प्राविधिक कठिनाइ हटाउन पृतना ब्युँताइएको हो । - सैनिक प्रवक्ता नारायण सिलवाल 
जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौँ — नेपाली सेनाले एक वर्ष अघि मात्र सुरुआत गरेको तीन जोड एक अर्थात् थ्री प्लस वान अवधारणाको संरचनालाई कायम नै राखेर पुरानो पृतना संरचनालाई ब्युँताएको छ । तीन जोड एकको नयाँ अवधारणाअनुसार सेनामा पूर्व कमान्ड, पश्चिम कमान्ड, मध्य कमान्ड र उपत्यका कमान्ड थियो । 

पूर्व कमान्ड, पश्चिम कमान्ड र मध्य कमान्ड कोसी, गण्डकी र कर्णाली नदीको बहावको आधारमा राखिएको थियो भने उपत्यका कमान्ड केन्द्रको सुरक्षा संवेदनशीलतालाई ध्यान दिएर राखिएको थियो । कमान्डअन्तर्गत बाहिनी हुन्थे र त्यस अघि रहँदै आएको आठ पृतनालाई हटाइएको थियो ।

यही भदौ २१ को मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार फेरि तीन जोड एक अवधारणामै रहेर पृतनाहरुलाई ब्युँताउने निर्णय भएको छ । नेपाली सेनालाई नयाँ संरचनाअनुसार काम गर्न कठिनाइ भएको भन्दै आम निर्वाचनअघि नै आठ वटा पृतनालाई फेरि फर्काइएको सेनाले जनाएको छ ।

सेनाको कमान्ड संरचना कति प्रभावकारी ?

अब पुरानै संरचनाअनुसार सेनामा पूर्वी, मध्यपूर्वी, मध्य, उपत्यका, पश्चिम, मध्यपश्चिम, उत्तर पश्चिम र सुदूरपश्चिम पृतना हुनेछन् । देश संघीय संरचनामा गएपछि प्रदेशलाई मध्यनजर गर्दै सेनाले पृतना संख्या बढाएको थियो । ७ प्रदेश र उपत्यका गरी सेनामा ८ वटा पृतना कायम गरिएको थियो । तर २०७८ असार २४ मन्त्रिपरिषद्ले सबै पृतनालाई हटाएर कमान्ड संरचनामा लगेको थियो ।

सैनिक प्रवक्ता नारायण सिलवालले तीन जोड एक अवधारणालाई कायमै राखी विभिन्न व्यावहारिक र प्राविधिक कठिनाइ हटाउनका लागि पृतना ब्युँताइएको बताए । उनले राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्को सिफारिसमा मन्त्रिपरिषद् बैठकले उक्त निर्णय गरेको जानकारी दिए । ‘कमान्ड अवधारणा रहन्छ । त्यस विषयमा थप गृहकार्य गर्न बाँकी नै छ । अहिले निर्वाचनअघि सात वटै प्रदेशमा पुरानै हिसाबमा पृतना हुन्छ । त्यसले यही साताबाट काम गर्न थाल्छ । पृतनापतिहरू यसै साताभित्रमा काम गर्न जान्छन्,’ उनले भने,‘कमान्ड अवधारणा रहन्छ, तर त्यसलाई के गर्ने भन्ने विषयमा गृहकार्य हुँदैछ ।’

कमान्ड संरचनालाई अघि बढाउने काम अघिल्ला प्रधानसेनापति पूर्णचन्द्र थापाले गरेका थिए । तर त्यसबाट व्यावहारिक रूपमा काम गर्न गाह्रो भएको भन्दै प्रधानसेनापति प्रभुराम शर्माले पृतनाहरूलाई पनि ब्युँताएर अघि बढ्ने गृहकार्य गरेका हुन् ।

कमान्डको नेतृत्व गरिरहेका उपरथीले नै पृतनाको नेतृत्व गर्छन् । सेनाले कमान्ड ठूला वा पृतना भन्ने विषयमा निर्णय गर्न अझै बाँकी छ ।

नेपालमा २०७२ सालमा संविधान जारी हुनुअघि सेनामा ५ विकास क्षेत्र र उपत्यका गरी ६ पृतना थिए । संविधान जारी भएपछि हरेक प्रदेशमा एक पृतना राख्ने निर्णय अनुसार ७ पृतना र एक उपत्यका पृतना कायम भएको थियो ।

सम्बन्धित समाचार

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७९ ०९:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×