के डेंगुले महामारीको रूप लिएको हो? - समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

के डेंगुले महामारीको रूप लिएको हो? 

७२ जिल्लामा ४ हजार १०४ जनामा डेंगु
बुनु थारु

काठमाडौँ — डेंगु संक्रमण बढ्दो क्रममा देखिएको छ । हालसम्म डेंगुका बिरामी ७२ जिल्लामा देखिएका छन् । इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले उपलब्ध गराएको भदौ १७ गतेसम्मको तथ्यांकअनुसार पुषदेखि हालसम्म ४ हजार १०४ जनामा डेंगु पुष्टि भएको छ । त्यसैगरी १ जनाको मृत्यु भएको छ । 

संक्रमण बढेसँगै यसले महामारीको रुप लिने त होइन भन्ने धेरैमा चासो बढ्दै गएको छ । डेंगु पुष्टि हुने क्रमसँगै अस्पतालमा बिरामी हुनेको संख्यामा पनि वृद्धि आएको छ । शुक्रराज ट्रोपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालले डेंगुका बिरामी बढेसँगै डेंगु क्लिनिक सुरु गरेको छ । हाल दैनिक कम्तीमा १७० भन्दा बढी बिरामी लक्षणका साथ क्लीनिकमा आइरहेको अस्पतालका सूचना अधिकारी नवराज गौतमले जनाए ।

उनका अनुसार ४ जना आइसियू तथा २७ जना वार्डमा डेंगु संक्रमितको उपचार भइरहेको छ । साथै इमरजेन्सीमा भिड बढेसँगै १५ बेडको आइसियूमा ५ वटा बेड थपी २० वटा बेडमा बिरामी भर्ना भएको उनले बताए । शुक्रराज अस्पतालमा मात्र नभइ डेंगुको लक्षण लिएर जाँच गर्न आउने तथा भर्ना हुने बिरामी देशभर बढिरहेको देख्न सकिन्छ ।

डेंगु क्लिनिकमा आउने अधिकांश बिरामीको परिवार नै संक्रमित देखिएको बताउँछन् अस्पतालका संक्रामक रोग विशेषज्ञ डा. शेरबहादुर पुन । उनले घर–घरमा डेंगुको बिरामी रहेको बताउँदै यो व्यापक रुपमा फैलिरहेको बताए । डा. पुन भन्छन्–‘डेंगुको चेन ब्रेक गर्नलाई लामखुट्टेको नै चेन ब्रेक हुनुपर्छ । लामखुट्टेको नियन्त्रण अझै गरिएन भने दसैं तिहार पछाडिसम्म पनि बढिरहन सक्छ । यसमा सरकारले मात्र गरेर हुँदैन । स्थानीय तहमा युवा क्लब, स्वास्थ्य स्व्यंसेविकाहरु परिचालन गरी रोकथामसम्बन्धी अभियानहरु सञ्चालन गर्नुपर्छ।’

नेपालमा सन् २००४ मा पहिलो पटक डेंगु पुष्टि भएको थियो । सन् २००६, २०१०, २०१३, २०१६, २०१७ तथा २०१९ मा डेंगुका सबैभन्दा धेरै केसहरु पुष्टि भएका थिए । सबैभन्दा धेरै २०१९ मा १७ हजार ९९२ जनामा डेंगु पुष्टि भएको थियो जसले महामारीको रुप लिएको थियो । त्यतिबेला ६८ फैलिएको डेंगुबाट ५ जनाको मृत्यु भएको थियो । हालको बढ्दो अवस्था हेर्दा पुन: २०१९ कै अवस्था नदोहोरिएला भन्न सकिन्न । के अहिले डेंगुले महामारीको रुप लिएको हो त?

ईपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा(ईडीसीडी)का किटजन्य रोग नियन्त्रण शाखाका प्रमुख डा. गोकर्ण दाहालले हालको अवस्थालाई महामारी नै हो भनेर भन्न नमिल्ने बताए । उनी भन्छन्– ‘अहिलेसम्म कुनै पनि देशमा डेंगुको सेरोफेरोमा यस्तो अवस्थामा महामारी भन्ने बारेमा स्पष्ट अवधारणा छैन । कसैले सिजनलाई त कसैले वार्षिक समिक्षालाई आधार मानेका छन् । पहिले पनि देखिएको र यो वर्ष पनि देखियो भन्ने त्यसलाई महामारी भन्न मिल्दैन भनेको छ । साथै देखिनुपर्ने सिजनमा नदेखिएर अरु कुनै सिजनमा देखियो भने थोरै केश भएपनि त्यसलाई महामारी भन्ने भनिन्छ ।’

उनले डेंगुको ५ वर्षे ट्रेन्ड हेर्दा अहिलेको देशभरको केश हेर्दा ‘आउटब्रेक’ भन्न नमिल्ने बताए । ‘डेंगुको महामारी नै फैलियो भन्दा त्यति धेरै संख्यामा केश देखिएका छैनन् । जिल्लाअनुसार पनि त्यस्तो छैन। त्यसैले महामारी भन्न सक्ने अवस्थामा छैनौं । ४ हजार केश देखिएका छन् । यो भन्दा धेरै होलान् कुनै परीक्षणमा आएका छैनन् ।निगरानी गरिरहेका छौं,’ उनले भने । उनकाअनुसार अझै २ महिना डेंगुको संक्रमण चुलिन सक्ने सम्भावना रहेको छ । डा. दाहाल भन्छन्– ‘दुई वर्षको तथ्यांक विश्लेषण गर्ने हो भने सबैभन्दा सेप्टेम्बर र अक्टुबरमा बढी केस देखिन्छ । नोभेम्बरमा बिस्तारै घट्दो छ । त्यसैले अझै बढ्न सक्ने सम्भावना छ। मनसुन छिटो भएकालेपनि केस बढेको देखिन्छ । २ महिना अझै डेंगुको जोखिममै छौं ।’

उनले जिल्लामा डेंगुको केसका आधारमा किटहरु उपलब्ध गराइरहेको बताए । ‘पालिका र प्रदेशले पनि आफैं किनिरहेका छन् । हामीले पनि उपलब्ध गराएका छौं । हामीले पालिकाहरुपनि पनि बजेट गएको छ,’ उनले भने । ईडीसीडीका अनुसार डेंगुको सेरोटाइप (प्रकार) अध्ययन गर्नका लागि राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला तथा विश्व स्वास्थ्य संगठनसँग छलफल भइरहेको छ र छिट्टै नै अध्ययन सुरु गरिनेछ । विज्ञहरुका अनुसार डेंगुका ४ वटा सेरोटाइप हुन्छन् । एउटै ठाउँमा पटक–पटक डेंगु देखिए त्यसको लक्षण कडा भएर घातक हुनसक्ने र अस्पताल भर्ना हुने जोखिम पनि बढ्छ ।

स्वास्थ्य कार्यालय काठमाडौंका प्रमुख वसन्त अधिकारीले डेंगु रोकथाम तथा नियन्त्रणकालागि हिजोबाट सबै वडाहरु पत्राचार गरिएको र अभियान सञ्चालनकालागि अभिमुखीकरण तालिम दिइसकेको बताए । ‘केस बढेसँगै हिजैबाट केही वडाहरुले लामखुट्टेको लार्भा खोज र नष्ट गर्ने अभियान सुरु गरिसके । अभियान निरन्तर रहनेछ,’ उनले भने ।

विशेषगरी साँझ–बिहानको समयमा सक्रिय हुने ‘एडिस’ प्रजातिको लामखुट्टेको टोकाइबाट डेंगुको संक्रमण फैलिने गर्छ । डेंगु संक्रमण भएको ४ देखि १० दिनसम्ममा लक्षणहरू देखा पर्ने गर्दछ। माथि उल्लेख गरेझैं दुखाइबाहेक उच्च ज्वरो आउनु, आँखाको गेडी दुख्नु, वाक–वाक वा बान्ता हुनु, पखाला वा पातलो दिसा लाग्नु, खानामा अरुचि देखा पर्नु हाल डेंगु संक्रमितहरु देखिँदै आइरहेका प्रमुख लक्षणहरू हुन् ।

विशेषत: पानी संकलन हुने सामान/भाँडा, गमला वा खाल्डो आदिमा लामखुट्टेका लार्भा सहज वृद्धि विकास हुने भएकोले त्यस्ता ठाउँहरूमा विशेषत निगरानी गर्नुपर्दछ । शुक्रराज अस्पतालका डा पुन तारन्तार बान्ता हुनु, अत्यधिक पेटको दुखाइ हुनु, नाक, गिजा वा शरीरका अरु ठाउँबाट रगत बग्नु दिसा, पिसाब वा बान्तामा रगत देखिनु, बेचैन हुनु, श्वास प्रश्वासमा कठिनाइ देखिनु आदि लक्षण संक्रमितमा देखिए तुरुन्त चिकित्सकलाई सम्पर्क गर्ने वा अस्पताल जानुपर्ने बताउँछन् ।

‘डेंगु पुष्टि भएका सबैले अस्पताल भर्ना हुनुपर्दैन तर केही जटिलता देखिएमा अस्पताल जानुपर्छ। घरमै झोलिलो खानेकुरा खानुपर्दछ । यसमा दुखाइ एकदम हुन्छ तर चिकित्सकको सल्लाकहबिना आफूखुसी औषधी भने खानुहुँदैन,’ उनले भने ।


प्रकाशित : भाद्र १७, २०७९ १६:४९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

व्रत किन ?

बुनु थारु

काठमाडौँ — हरितालिका तीज नजिकिएसँगै महिलाहरू दर खाने चटारोमा छन्, व्रत बस्ने योजनामा छन् । परम्पराका पक्षपातीहरू तीजलाई निराहार र निर्जल व्रत बस्ने पर्वका रूपमा लिन्छन् । धार्मिक आस्थाका आधारमा व्रतलाई साधनाका रूपमा पनि लिइन्छ । तर, निराहार व्रत बस्दा र दिनभर नाचगानको थकाइले कतिपय महिलामा कमजोरीको समस्या पनि देखिने गरेको छ ।


विज्ञहरूका अनुसार आफ्नो स्वास्थ्य अवस्थाले साथ दिएको छैन भने व्रत बस्नु हुँदैन । स्वस्थ मानिसले साता वा महिनाको एकचोटि व्रत बस्नु शरीरका लागि राम्रो मानिन्छ । तर, पर्वका नाममा निराहार व्रत बस्दा टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने, थकान र कम रक्तचापजस्ता समस्या देखिन सक्छन् ।

नेपाल आयुर्वेद चिकित्सक संघका निवर्तमान अध्यक्ष डा. प्रकाश ज्ञवालीका अनुसार व्रत तीन किसिमका हुन्छन्, निर्जलहार (पानी नखाई बस्ने), फलाहार (फलफूल खाने तर अन्न नखाने) र दिनभर पानीमात्र पिउने, साँझ अन्न खाने ।

‘तीजमा पानी पनि नखाई बस्ने चलन छ । सक्नेले गर्छन्, नसक्नेले गर्दैनन्,’ डा. ज्ञवालीले भने, ‘स्वस्थ व्यक्तिलाई फाइदा गरे पनि अशक्त, कमजोर, गर्भवती, उच्च रक्तचाप र मधुमेह भएकाले व्रत बस्नु हुँदैन ।’ साताको एक पटक बसिने व्रतले पेट सफा हुने, शरीरमा अनावश्यक रूपमा रहेका बोसो तथा हानिकारक तत्त्व हट्ने र सकारात्मक ऊर्जा दिने उनी बताउँछन् । ‘तीजमा त एक दिन मात्र व्रत बसिन्छ । यसले एकै दिनमा स्वास्थ्यमा फाइदा पुर्‍याउने काम त नगर्ला तर स्वस्थ व्यक्तिलाई राम्रै हुन्छ,’ उनले भने, ‘तीजमा मात्र होइन अरू बेला पनि शरीरलाई हानि नगर्ने खालका खाद्यवस्तु नखाने गरेर व्रत बस्दा फाइदा हुन्छ ।’

धार्मिक परम्पराअनुसार तीजको अघिल्लो दिन दर खाने चलन छ । पछिल्लो समय दरका नाममा बढी गुलियो, चिल्लो, पिरो परिकार खाने क्रम बढेको पोषणविद्हरू बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार मसलेदार, गुलिया तथा चिल्ला खानेकुरा धेरै सेवन गर्नु हुँदैन । भरसक घरमै बनाइएका स्वस्थकर परिकार खानुपर्छ ।

‘दर तीजको अघिल्लो दिन खाने चलन छ ताकि व्रतको दिन ऊर्जा प्राप्त भइराखोस्,’ पोषणविद् प्रा.डा. जया प्रधान भन्छिन्, ‘तर, यहाँ महिना दिनअघिदेखि भोजभतेर गर्ने चलन छ । जति पनि खाए हुन्छ भनेर दर खानुभएन । स्वास्थ्यलाई ख्यालमा राखेर सन्तुलित भोजन गर्नुपर्छ ।’

तीज नआउँदै सुरु हुने पार्टीका परिकारले पनि रोग बढाउन मद्दत गर्ने उनी बताउँछिन् । ‘गुलिया र चिल्ला खानेकुराले तौल बढ्न सक्छ, जसले थप अरू दीर्घरोगहरू निम्त्याउँछन्,’ उनले भनिन्, ‘खीरमा भने चामल, चिनी, ड्राई फ्रुट्स, घिउ आदिको मिश्रण हुन्छ, जसले सबै पोषक तत्त्वहरू प्रदान गर्छ । दरमा स्वस्थकर नै खानुपर्छ ।’

नेपाल मेडिसिटी अस्पतालका इमर्जेन्सी फिजिसियन डा. अभिजित अधिकारी जति नै कठोर व्रत भए पनि पानी पिउन छाड्न नहुने सुझाव दिन्छन् । उच्च रक्तचाप, मधुमेह, मिर्गौलाका बिरामीहरूलाई व्रतले राम्रोभन्दा पनि बढी असर गर्ने उनको भनाइ छ । ‘शरीरमा पानीको निरन्तर सप्लाई भएन भने एक दिनमै पनि यसले मिर्गौलालाई खराब गर्न सक्छ,’ उनी भन्छन्, ‘व्रत बस्नु नराम्रो त होइन तर यसको फाइदा सबैलाई लागू हुँदैन । पानी नखाई धेरै पटक व्रत बस्दा मिर्गौला बिग्रिने प्रक्रिया बढ्न मद्दत पुग्छ ।’

नर्भिक अस्पतालकी पोषणविद् प्रनीति सिंह पहिले आफ्नो शरीरलाई ध्यान दिएर मात्रै व्रत बस्न सुझाउँछिन् । कमजोरी महसुस भएको अवस्थामा फलफूल, पानी वा जीवनजल लिन सकिने उनको भनाइ छ ।

उनका अनुसार अहिले ‘इन्टरमिटेन्ट फास्टिङ’ (१६ घण्टा नखाने र ८ घण्टा खाने) को चलन बढेको छ । यसखालको व्रत बस्दा शरीरमा पुरानो, नचल्ने तथा गलेको कोषिका मर्दै जान्छ र नयाँ कोषिका बनाउन सहयोग गर्छ । ‘यो व्रत अहिले धेरैले लिने गरेका छन्, यसले फाइदा पनि पुर्‍याउँछ,’ उनले भनिन्, ‘यो व्रतमा अभ्यस्तलाई तीजको व्रतले केही फरक नपर्ला तर

बानी नबसेकालाई गाह्रो हुन सक्छ । पहिलो प्राथमिकता आफ्नो शरीर नै भएकाले सन्चो छैन वा सकिएन भने व्रत नबसेकै बेस ।’

व्रतले शरीरको तौल नियन्त्रणमा सहयोग गर्नुका साथै उच्च रक्तचाप रोक्न रगतमा ग्लुकोजको मात्रा सन्तुलित बनाउन थप मद्दत पुर्‍याउने विज्ञहरू बताउँछन् । मानसिक रूपमा पनि यसले फाइदा गर्छ ।

पोषणविद् सिंहका अनुसार हामीले खाइरहेको खानामा रहेको कतिपय विषाक्त पदार्थ जुन कोषिकामा गएर बसेको हुन्छ, व्रत बस्दा त्यो निस्किन्छ । ‘व्रत बस्नु भनेको शरीरलाई चाप दिएको हो । शरीरले खान पाएन भने शरीरको कोषिकाले कसरी अपडेट गर्ने भनेर सामना गर्ने क्षमता बढाउँछ,’ उनी भन्छिन्, ‘व्रत बस्दा शरीरमा रहेको ह्युमन ग्रोथ हर्मन बढ्छ जसले ‘मेटाबोलोजिम’ राम्रो हुन्छ । मांसपेशीले अक्सिजन पाएर फाइदा हुन्छ ।’

व्रत बस्नुभन्दा अगाडि खाइने चिल्लो तथा जंक फुडले शरीरलाई डिहाइड्रेट गराउन सक्ने भएकाले बढी प्यास लाग्ने उनी बताउँछिन् । ‘त्यसैले व्रत बस्दा पानी पिउन आवश्यक छ,’ उनले सुझाइन्, ‘कम तौल भएको र शरीर नै कमजोर महसुस छ भनेचाहिँ व्रत नलिनुस् ।’

पोषणविद् प्रा.डा. प्रधानले व्रतमा पानीसमेत नपिउँदा स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्ने र बेहोससमेत हुन सक्ने बताइन् । ‘शरीरमा पानी भएन भने डिहाइड्रेसन हुन्छ । शक्तिह्रासले कमजोरी बढ्छ र कतिपय बेहोस हुन सक्छन्,’ उनले भनिन्, ‘रमाइलो चाडमा शरीरलाई जोखिममा नपारी पनि व्रत बस्न सकिन्छ ।’

कस्ता व्यक्तिले व्रत बस्नु हुँदैन ?

ि१३ वर्षमुनिका बालबालिका

िमधुमेहका समस्या भएका

िरक्तचाप कम भएका

िग्यास्ट्रिकको समस्या भएका

िगर्भवती, स्तनपान गराइरहेका महिला

िइटिङ डिसअर्डर भएका

िधेरै औषधि सेवन गरिरहेका


प्रकाशित : भाद्र १३, २०७९ ०७:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×