लन्डनबाट ४० वर्षपछि सम्पदा घरफिर्ती- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

लन्डनबाट ४० वर्षपछि सम्पदा घरफिर्ती

‘बेलायतबाट मात्रै २१ थान सम्पदा घर फर्किए’
देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — झन्डै ४० वर्षअघि काठमाडौंका धार्मिकस्थलबाट हराएका दुई पुरातात्विक सम्पदा बेलायतको लन्डनबाट घरफिर्ता भएका छन् ।

बेलायतको बरकत ग्यालरी तथा सम्बद्ध डिलरकहाँ फेला परेका सम्पदा लन्डनको महानगरीय प्रहरीको समन्वयमा नेपाली दूतावास हुँदै काठमाडौं आइपुगेका हुन् । यी सम्पदामध्ये प्रत्येकको मूल्य १० हजार पाउन्ड तोकेर बिक्रीमा राखिएको अवस्थामा यी मूर्तिको ‘नेपाल उत्पत्ति’ (कन्ट्री अफ ओरिजिन) फेला परेको थियो ।

लामो कानुनी प्रक्रिया बेहोर्दै बिहीबार घरफिर्ती गरिएका सम्पदामा काठमाडौं–२३ को कुमारी वहा प्रवेशद्वार माथिको काठको कलात्मक तोरण (सत्रौं शताब्दी) र सोही वडाको मञ्जुश्री मन्दिर नजिकै ओमबहालमा रहेको ‘नमस्कार मुद्रामा बसेको भक्तको प्रस्तर मूर्ति’(सोहैं शताब्दी) छन् । यी सम्पदाको पहिचान र घरफिर्ती प्रक्रियामा स्कटल्यान्डको ग्लास्गो युनिभर्सिटीमा अध्यापनरत क्रिमिनोलोजी विषयकी प्राध्यापक डा.एमिलिन स्मिथले सहयोग गरेकी थिइन् । लन्डनस्थित महानगरीय प्रहरीले यी सम्पदा गत मार्च १८ मा लन्डनस्थित नेपाली दूतावासलाई जिम्मा दिएको थियो ।

बिहीबार आयोजित एक समारोहमाझ, यी सम्पदालाई पुरातत्व विभागका महानिर्देशक दामोदर गौतमले छाउनी संग्रहालयका प्रमुख जयराम श्रेष्ठसमक्ष हस्तान्तरण गरेका छन् । यी सम्पदालाई सम्बद्ध पुरातात्विक स्थलमा पुरानै स्वरुपमा प्रतिस्थापन गरिने भएपनि तत्कालका लागि सुरक्षा र संरक्षणका निम्ति संग्रालयमा बुझाइएको पुरातत्वले जनाएको छ । यी दुई कलात्मक सम्पदा बिमा तथा ढुवानी खर्च संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले बेहोरेको थियो ।

तस्बिरहरु : दीपक केसी/कान्तिपुर

विभागका अनुसार हालसम्म अस्ट्रिया, अमेरिका, तिब्बत, भारत, जर्मनी, इटाली र युरोपियन युनियनबाट गरेर ७२ थान पुरातात्विक मूर्ति/सम्पदा घरफिर्ती भइसकेका छन् । बेलायतबाट मात्रै २०५२ सालयता २१ थान कलात्मक मूर्ति फिर्ता भएका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ११, २०७९ ११:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राजा महेन्द्रले दिएका उपहार विदेशी संग्रहालयमा फेला

राजा महेन्द्रले उपहारमा दिएको आठौं शताब्दीको तारा/पार्वतीको प्रस्तर मूर्ति अमेरिकाकै पेन्सिलभेनिया राज्यको फिलाडेल्फिया सहरस्थित एक संग्रहालयमा फेला परेको छ ।
देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — पुरातत्वविद् लैनसिंह वाङ्गदेलको सन् १९८९ मा प्रकाशित बहुचर्चित कृति ‘स्टोलन इमेजेज अफ नेपाल’ को प्राक्कथनमा भनिएको छ‒‘न्युयोर्कको एसिया हाउसमा नेपाली कला‐सम्पदाबारेको प्रदर्शनी पहिलोपटक सन् १९६४ मा गरिएको थियो । त्यो प्रदर्शनी आयोजना गर्ने डा.स्टेला क्रमरिच नै त्यस्ती विद्धान हुन् जसले नेपालको कलालाई पश्चिमा जगतमा पहिलोपटक चिनाएकी थिइन् ।’

संयोगले कलाविद् एवं क्युरेटर डा. क्रमरिचले नेपालको कलालाई बाहिरी विश्वमा चिनाएको ५८ वर्षपछि एउटा सूचना बाहिर आएको छ जहाँ तिनै क्युरेटरलाई राजा महेन्द्रले उपहारमा दिएको आठौं शताब्दीको तारा/पार्वतीको प्रस्तर मूर्ति अमेरिकाकै पेन्सिलभेनिया राज्यको फिलाडेल्फिया सहरस्थित एक संग्रहालयमा फेला परेको छ । सन् ६० दशकको सुरुवातमै राजा महेन्द्रले उपहारमा दिएको यो पुरातात्विक सम्पदा 'फिलाडेल्फिया म्युजियम अफ आर्ट'मा भेटिएकोबारे नेपाली कला/सम्पदा अन्वेषणको अभियान ‘लस्ट आर्टस् अफ नेपाल’ले जानकारी दिएको छ । यो मूर्ति सन् १९६५ मै अमेरिका पुगेको पाइएको छ । तर, मूर्तिको टाउको सहितको माथिल्लो अंश फुटेको अवस्थाबारे म्युजियमले आफ्नो विवरणमा केही उल्लेख गरेको छैन ।

अन्वेषक डा. रमेश ढुङ्गेलका अनुसार, कलाविद् डा. स्टेला क्रमरिच भारतीय कला इतिहासकी प्राध्यापक हुन् जसले कलकत्ता युनिभर्सिटीमा समेत प्राध्यापन(१९२४‐५०) गरेकी थिइन् । उनी युनिभर्सिटी अफ पेनिन्सिल्भियाको दक्षिण एसिया विभागमा अध्यापन गर्थिन् । उनी लामो समय फिलाडेल्फिया म्युजियम अफ आर्टमा क्युरेटरका रुपमा कार्यरत रहिन् । उनको ९७ वर्षको उमेरमा १९९३ मा निधन भएको थियो ।

‘ट्रेडिङ फेथ फर डिप्लोम्यासी’ शीर्षकमा लस्ट आर्टस् अफ नेपालले दिएको जानकारी अनुसार, तत्कालीन राजा महेन्द्रले उच्चपदस्थ विदेशी अधिकारी वा कूटनीतिज्ञलाई उपहारमा दिएको तर कालान्तरमा कुनै म्युजियममा बिक्री वा प्रर्दशनीमा भेटिएको सम्पदा यो पहिलो होइन । यसअघि, राजा महेन्द्रले क्यानेडियन कूटनीतिज्ञ चेस्टर रोनिङलाई उपहारमा दिएको चाँगुनारायण मन्दिरको विष्णु/नारायण(डोला शिखर नारायण) प्रतिमा उपहारमा दिएका थिए । कला संग्रहकर्ता एवं कूटनीतिज्ञ रोनिङको सन् १९८४ मा ९० वर्षको उमेरमा क्यानडामा निधन भएको थियो ।

अन्वेषक डा. गौतम बज्राचार्यले गरेको लिपी अनुवादअनुसार, यो डोला शिखर नारायण प्रतीमा नेपाल सम्वत् ११०५ मा राजा सिंहदेवको सम्मानमा उनका मन्त्री श्रज्यधाराले सम्मानपूर्वक निर्माण गरेको जनाइएको छ । यो पुरातात्विक सम्पदा हाल न्युयोर्कको मेट्रोपोलिटान म्युजियममा रहेको छ ।

यस्तै, राजा महेन्द्रले राजदूत रोनिङलाई दिएको १४ औं शताब्दीमा निर्मित बोधिसत्व मञ्जुश्री प्रतिमा हाल हङकङको सद्बिज अक्सन हाउस(कला संग्रह/बिक्री केन्द्र)मा रहेको छ । क्यानेडियन मूलका राजदूत रोनिङको प्रभावमा रहेर भारतीय कांग्रेसका नेता डा. करण सिंहले समेत ३१ डिसेम्बर १९६३ मा नेपाली उत्पत्तिको बोधिसत्व (सत्रौं शताब्दी) प्रतीमा उपहारमा दिएको प्रमाण फेला परेको लस्ट आर्टस् अफ नेपालले जनाएको छ । त्यसबेला डा. सिंहले बिकानेरका महाराजाको प्रतीमा पनि रोनिङलाई दिएका थिए । बोधिसत्व प्रतीमा भने रोनिङको निधनपछि उनका सन्तानले सन् २०१२ मार्चमा न्युयोर्कको सद्बिज अक्सन हाउसलाई बिक्री गरेको पाइएको छ ।

चोरिएको मूर्ति र बिक्रेता सँगै

इटुम्बहालको बौद्ध गुम्बाबाट चोरिएको स्वर्ण तामाको चक्रसम्भरा बज्रबाराहीको मूर्ति अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित कला व्यापारी न्यफ होम्सीबाट जफत गर्दै जिल्ला न्यायाधिवक्ता कार्यालयले आफ्नो जिम्मामा लिएको छ ।

गत मार्च २५ मा जिल्ला न्यायाधिवक्ताले सम्पदा बिक्रीको यो आपराधिक मुद्दालाई अदालतमा दर्ता गराएको थियो । १६ औं शताब्दीको मानिने चक्रसम्भरा सन् १९८३ मा काठमाडौंको गुम्बाबाट चोरिएको र ३ लाख ७० हजार डलरमा बेचिएको प्रारम्भिक सूचना अदालतले दायर गरेको मुद्दामा उल्लेख छ । कला व्यापारी न्यफ होम्सी पनि सम्पदाजन्य कलाकृति बिक्री तथा ओसारपसारको अभियोगमा सन् २०१५ मै पक्राउ परेर तारिखमा छाडिएका थिए ।

‘लस्ट आर्टस् अफ नेपाल’का अनुसार, जिल्ला न्यायधिवक्ता कार्यालयले राखेको विवरणमा चक्रसम्भरा बज्रबाराहीलाई १३ औं शताब्दीको कलाकृति मानिएको छ । न्यूयोर्कमा रहेको सम्पदा घर फर्काउनेबारे न्यूयोर्कस्थित नेपाली महावाणिज्यदूत कार्यालयले समन्वय गर्दै आएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण २७, २०७९ १५:२८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×