प्रविधिले मेटिँदै प्यास- समाचार - कान्तिपुर समाचार

प्रविधिले मेटिँदै प्यास

हरि गौतम

रुकुम पश्चिम — चौरजहारी–१४ नाउलीकी रामसरी पुनसँग दुई घण्टा पैदल हिँडेर कालाखोलाबाट खानेपानी बोकेको वर्षौं लामो दुःखको अनुभव छ । पानी बोक्दाबोक्दै दिन जान्थ्यो । पानीका लागि पाएको दुःखमा नाउलावासी महिलाहरूको दैनिकी उनीभन्दा फरक थिएन ।

त्रिवेणी–९ नालेचौरकी धनकली ओलीको दैनिक तीन घण्टा पानी बोक्दै जान्थ्यो । बागटारे मूलबाट पानी बोक्नु ओलीसँगै गाउँवासीको बाध्यता थियो । नालेचौरसहित खड्का टोल, डाँडागाउँ, नुवाकोटडाँडालगायतका टोलवासीको सास्ती पनि उति फरक थिएन ।

उज्यालो नहुँदै गाग्री बोकेर खोलातिर कुद्ने बाध्यताबाट अहिले गाउँले मुक्त छन् । जिल्लाभर बनेका दुई दर्जन खानेपानी अप–लिफ्टिङ परियोजनाका कारण सम्भव भएको हो । झन्डै डेढ करोड खर्चेर सोलार प्रविधिमा गरिएको कालाखोला–घोर्लेगोठ–नुवाकोटडाँडा खानेपानी आयोजनामार्फतको लिफ्टिङ योजनाले दुःख बिर्साइदियो ।

आयोजनाका सचिव टीकाराम ओलीले ३५ प्रतिशत थप श्रमदान उपभोक्ताले गरेको बताए । उनले भने, ‘स्थानीयले ८० दिनसम्म श्रमदान गरे ।’

जिल्लामा बिजुली पुगेका ठाउँमा विद्युत् र नपुगेको स्थानमा सौर्य ऊर्जामार्फत लिफ्टिङ योजना सञ्चालनमा छन् । गाउँभन्दा तलका मुहान खोला र नदीको पानीले स्थानीयका वर्षौं पुराना दुःखको अन्त्य भएको छ ।

बरानेटीका कर्णबहादुर खड्काले लिफ्टिङ योजनाले धेरै राहत भएको सुनाए । ‘अब घरमै पानी आयो, बेखुस हुनुपर्ने कुरै भएन,’ उनले भने, ‘हामीलाई खोज्दै पानी आएको जस्तो भएको छ ।’ खड्का र ओलीको जस्तै दुःखको कथा थियो त्यस क्षेत्रका १ सय १० घरधुरीको ।

त्रिवेणी, सानीभेरी गाउँपालिका र चौरजहारी नगरपालिकामा लिफ्टिङका धेरै योजना बनाइएको छ । स्थानीय, प्रदेश र संघ सरकार तथा रेडक्रसको आशा परियोजनाजस्ता निकायको लगानीमा यस्ता योजना निर्माण सम्पन्न भएका छन् ।

त्रिवेणी गाउँपालिकामा दोमिल्ला टोट्के, थारमारे राजकोट, कालाखोला भेरीपोखरा, सिम्तारे खोला, बल्लेजुरी, जुगेपानी, मूलपानी, कालाखोला, घोर्लेगोठ, नुवाकोटडाँडा र सानीभेरी गाउँपालिकामा विप्पेलेक र पोखरी लिफ्ट खानेपानी आयोजना निर्माण सम्पन्न भइसकेका छन् । मेलचौर, अध्याचौर बुकीचौर र किटकिटे–बुगेरी लिफ्ट खानेपानी निर्माण क्रममा छन् ।

चौरजहारी उपत्यकामा पानी आएको पनि लिफ्ट प्रविधिमार्फत नै हो । १ देखि ४ नम्बर वडाको झन्डै १ हजार ४ सय उपभोक्ताकामा पानी पुर्‍याउने उद्देश्यसहित चौरजहारी सुक्खा खानेपानी आयोजना सम्पन्न भएको छ । २१ करोड ६२ लाख लागतमा ठूलीभेरी नदीबाट पानी लिफ्ट गरेर वितरण गरिएको छ ।

यसअघि चौरजहारीवासीले नदीको पानी घोडामा बोकाएर ल्याउँथे । लिफ्टिङमार्फत आएको पानी मैखाराको ३ सय घनमिटर क्षमताको ट्यांकीमा ल्याएर वितरण भइरहेको छ । ‘भेरीमा बगिरहेको पानी तानेर पनि खान मिल्ने रहेछ भन्ने यो ठूलो प्रमाण हो,’ चौरजहारी–३ का कृष्ण बटालाले भने, ‘भेरीबाट तानिएको पानी माथि डाँडाबाट वितरण गरिएको छ ।’

यसबाहेक पनि चौरजहारीमा अरू लिफ्ट खानेपानी योजना छन् । दहखोला–झापे, लामीरह–सुर्कीमारे योजना तयार भएको छ । सिस्नेरी–पातिहाल्ना, तिजुखोला–प्रियाटाकुरी र गरेधुरा लिफ्ट खानेपानी योजना अन्तिम चरणमा छन् । जोगिनेटाखोला–डलसिङे, ठूलाखोला–टाकुरा आयोजना, तिमितले लिफ्ट आयोजना, लिउरेबारी खानेपानी आयोजना पनि निर्माण भएको छ ।

प्रकाशित : असार १२, २०७९ ०८:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

निकास थुनिँदा हेम्जा जलमग्न

सुइँखेतको म्याग्दीचोक, सुन्दरपुरीचोकका दर्जनौं घर प्रभावित,पहिरोले २४ घरमा क्षति
दीपक परियार

पोखरा — काखमा ६ वर्षको बच्चा च्यापेर खाँटमा पल्टिरहेकी पोखरा–२५ हेम्जाकी लक्ष्मी विकले शुक्रबार राति आकाशको गड्याङगुडुङभन्दा भिन्न आवाज सुनिन् । रातिको साढे ९ बजेतिर घरबाहिर निस्किएर हेरिन् ।

शुक्रबार रातिको वर्षाले डुबानमा परेको पोखरा–२५ सुइँखेत फाँट । तस्बिर : दीपक/कान्तिपुर


हेम्जा सुइँखेतस्थित सुन्दरपुरीमा रहेको उनको घरैमाथिबाट पहिरो खसिरहेको देखिन् । उनी आत्तिँदै छोरा र सासुलाई लिएर घरबाहिर निस्किइन् । काठपातसहित आएको पहिरो एकैछिनमा उनको घरभित्र पस्यो ।

घरमाथिको छहराबाट पहिरो खसिरहेको थियो । तलपट्टीको फाँट पानी थुनिएर डुबानमा परेको थियो । सुइँखेतमा एकातिर पहिरो खसिरहेको थियो, अर्कोतिर फाँटमा रहेका घर डुबानमा परे । उनी पहिरोभन्दा अलि पर अर्को घरमा ओत लागिन् । ‘घरबाट हातको मोबाइल बाहेक केही झिक्न पाइएन । त्यति राति कहाँ जाने, बाटै पाइएन,’ उनले भनिन्, ‘एकातिर पहिरो, अर्कोतिर पानी जमेर ताल बनेको छ ।’ श्रीमानले विदेशमा दुःख गरेर बनाएको पक्की घर पहिरोले पुरिँदा दुःख लागेको उनले सुनाइन् । उनको आडैमा भर्खरै बनाएर सकिएको नयाँ घरमै पहिरो पस्यो । स्थानीय बिना विक आफ्नो नयाँ घरमा सर्न पाइनन् । सर्ने तयारी गर्दागर्दै पहिरोले घर पुरेपछि अब के गर्ने भन्ने विलखबन्दमा छिन् ।

अविरल वर्षापछि सुइँखेतको फाँट शुक्रबार राति नै डुबानमा पर्‍यो । जिल्ला प्रहरी कार्यालयको तथ्यांकअनुसार हेम्जा सुइँखेतको म्याग्दी टोल, सुन्दरपुरी, खहरेटारीमा ६०/७० घर डुवानमा परे । उक्त स्थानमा बसोबास गर्ने झण्डै ३ सयजनालाई प्रहरीले शुक्रबार राति नै उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारेको थियो । बर्खाको पानीले निकास नपाउँदा सुइँखेत डुबानमा परेको हो ।

सुइँखेतमा पहिला धानखेत थियो । ढापमा स्थानीयले खेतलाई प्लटिङ गरेर घडेरी बनाए । चौरासी नहरबाट सिंचाइ हुने क्षेत्र घट्यो । शुक्रबार उक्त नहर बढेर बस्तीतर्फ पस्यो । ठाउँठाउँमा नहर फुट्दासमेत बस्ती जलमग्न भयो । थुनिएको पानीले निकास पाएन । मध्यपहाडी लोकमार्ग अन्तर्गत हेम्जा खण्डको बाटो बनेपछि झन् निकास रोकिएको हो । स्थानीय प्रकाशचन्द्र सापकोटाका अनुसार उक्त बाटो फराकिलो बन्नुभन्दा पहिलो सुइँखेतमा ८ वटा कल्भर्टबाट वारीको पानी पारीपट्टी

घ्वाङखोलामा पुर्‍याइन्थ्यो । जसले गर्दा बर्खामा पानी जम्न पाउँदैनथ्यो । अहिले ‘भाइरल’ बाटो बनेपछि कल्भर्ट दुईवटा मात्रै राखिएका छन् । बाटोको दायाँबायाँ बनाइएका नाला खेतभन्दा अग्ला छन् । खेतको पानी नालामा जान नपाएको र राखिएका कल्भर्ट थोरै भएकोले पानी थुनिएर डुबानमा परेको सापकोटाले बताए । ‘पहिला पटकपटक कल्भर्ट थप्न ठेकेदार कम्पनी र वडा कार्यालयमा धायौं तर सुनुवाइ भएन,’ उनले भने, ‘बाटोमा कल्भर्ट नथप्ने हो भने हरेक बर्खामा सुइँखेत डुबानमा पर्छ ।’

डुबानबाट सुइँखेतको म्याग्दीचोक, सुन्दरपुरीचोकका झण्डै ५ सय घर प्रभावित हुने वडाध्यक्ष मोतीप्रसाद तिमिल्सिनाले बताए । उनका अनुसार स्थानीयलाई राति नै उद्धार गरी सुरक्षित स्थानमा सारिएको थियो । फाँटमा पानी थुनिने र पहिरो आउने भएपछि शुक्रबार राति नै स्थानीय घरबाहिर निस्किएर सुरक्षित स्थानमा सरेकोले मानवीय क्षति हुन नपाएको वडाध्यक्ष तिमिल्सिनाले बताए । ‘फेरि बाढीपहिरो आउने हुन् कि भनेर स्थानीय भयभित छन्,’ उनले भने ।

स्थानीयको उद्धारमा रातिदेखि नै प्रहरी परिचालन गरिएको थियो । पहिरोले सुन्दरपुरीका भूमिका विक, विनिताकुमारी विक, भीमा श्रीस थापा, लक्ष्मी विक, बसन्त बागदास, झिल्के नेपाली, ईश्वर सापकोटा, सोनिया परियारको घरमा आंशिक क्षति पुर्‍याएको छ । खहरेटारीका सुरेमबहादुर गुरुङको ९ वटा बाख्रा पहिरोले पुरेको छ । पहिरो र डुबानले सुन्दरपुरीका दुई कृषि फार्ममा समेत क्षति पुर्‍याएको छ ।

शुक्रबारको वर्षापछि आएको पहिरोले पोखरा–१६ अर्मलाका रामबहादुर मगरको घर बगाएको छ । अन्य १३ घरमा आंशिक क्षति पुर्‍याएको छ । अन्नपूर्ण गाउँपालिका–५ सितला गुफा नजिक पोखरा बाग्लुङ सडक खण्डमा माथिबाट पहिरो आएर बाटो अवरुद्ध भएकोमा प्रहरीले एकतर्फी बाटो खुलाएको छ ।

पोखरा–१७ अँधेरीकुनास्थित पोखरावेंसीबाट अँधेरी कुना जाने भित्री सडक खण्डमा अँधेरी खोलाले कटान गर्दा पूर्ण रूपमा क्षति पुगेको छ । बाटो पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ । शुक्रबार राति नै पोखरा–२३ हर्पनका नरबहादुर क्षेत्रीको भैंसी गोठमा चट्याङ पर्दा एउटा ब्याउँने भैंसीको मृत्यु भएको छ ।

यस्तै, पोखरामा शुक्रबार राति फुस्रे खोलाले बगाउँदा एक जनाको मृत्यु भएको छ । मृत्यु हुनेमा पोखरा–२२ का ५० वर्षीय टेकनाथ बराल छन् । कास्की प्रहरीका अनुसार खोला तर्ने क्रममा शुक्रबार राति बेपत्ता भएका बराल शनिबार बिहान मृत भेटिएका हुन् ।

प्रकाशित : असार १२, २०७९ ०८:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×