टुँडिखेलमा मनाइयो गणतन्त्र दिवस- समाचार - कान्तिपुर समाचार

टुँडिखेलमा मनाइयो गणतन्त्र दिवस

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — १५औं गणतन्त्र दिवसको अवसरमा आइतबार सैनिक मञ्च टुँडिखेलमा विशेष कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ । राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी, उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन, प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा, कायमुकायम प्रधानन्याधीश दीपककुमार कार्की, प्रतिनिधिसभाका सभामुख अग्निप्रसाद सापकोटा, राष्ट्रिय सभाका अध्यक्ष गणेशप्रसाद तिमिल्सनासहित संवैधानिक निकायका पदाधिकारी, नेपालस्थित कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिलगायतको उपस्थितिमा गणतन्त्र दिवस मूल समारोह समितिले कार्यक्रम आयोजना गरेको हो । 

नेपाली सेनाको हेलिकोप्टरबाट पृष्पवृष्टिसहित शुभारम्भ भएको कार्यक्रममा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका टुकडीले मार्च पास र राष्ट्रियभावका गीतमा संयुक्त ब्यान्ड प्रस्तुत गरिएको थियो । समारोहमा ‘मेरो टोपी कैलाशको शीरजस्तो...’, बनेको छ पहराले यो छाती मेरो...’ र ‘धेरै छ गर्नु स्वदेशको सेवा नेपाली भन्नलाई...’ बोलका गीत संगीत गुञ्जिएका थिए । प्रतिकूल मौसमका कारण यस वर्ष विविध जाजातिगत झाँकी र प्रदर्शनी भने राखिएको थिएन ।

जननिर्वाचित पहिलो संविधानसभाबाट २०६५ जेठ १५ गते निरंकुश राजतन्त्रको विधिवत् अन्त्य गर्दै नेपालमा संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्था प्रारम्भको घोषणा भएको थियो । विसं २०६३ वैशाख ११ गते तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले आन्दोलनरत दलको मार्गचित्रबमोजिम २०५९ जेठ ८ गते विघटन भएको संसद् पुनःस्थापना गरे ।

गणतन्त्र स्थापनाका लागि यही आन्दोलन जगका रूपमा स्थापित भयो । संसद् विघटनपछि सशस्त्र द्वन्द्वका कारण निर्वाचन हुन सकेन । निर्वाचन नभएपछि राजाले इच्छा लागेका मानिसलाई प्रधानमन्त्री बनाउने र हटाउने शृङ्खला चल्यो ।

राजा ज्ञानेन्द्रले लोकेन्द्रबहादुर चन्द, सूर्यबहादुर थापा र शेरबहादुर देउवा गरी तीन जनालाई प्रधानमन्त्री बनाउँदै हटाउँदै गरे । विसं २०६१ माघ १९ गते राजा ज्ञानेन्द्रले शासन सत्ता आफ्नै हातमा लिएपछि आन्दोलनरत सात दल र तत्कालीन सशस्त्र युद्धरत नेकपा (माओवादी)का बीच १२ बुँदे समझदारी भयो । पूर्ण लोकतन्त्र स्थापनाका लागि दुवै शक्तिबीच समझदारी भएको थियो ।

विसं २०६२ मङ्सिरमा १२ बुँदे समझदारीका माध्यमबाट तीन ध्रुवमा विभाजन भएका राजनीतिक शक्ति दुई ध्रुवमा आएपछि आन्दोलनले गति लियो । विसं २०६२ फागुनदेखि सुरु भएको निर्णायक आन्दोलनले चैतमा गति लियो । नयाँ वर्षसँगै लाखौँ जनता सडकमा आए । चक्रपथ मानवसागरले भरिएपछि राजा ज्ञानेन्द्र दलहरूको मार्गचित्रमा सहमत भए । आन्दोलनरत दलले गरेकै मस्यौदाका आधारमा राजा ज्ञानेन्द्रले वैशाख ११ गते राति संसद् पुनःस्थापनाको घोषणा गरी बैठकसमेत आह्वान गरे । यसैले यस दिनलाई लोकतन्त्र दिवस भनिन्छ । यो दिन नै गणतन्त्रको जगका रूपमा स्थापित बन्यो ।

विसं २०६३ जेठ ४ गतेको संसद्ले राजदरबारको अधिकार कटौती गर्दै राजसंस्थालाई निलम्बन गर्‍यो । बैठकले माओवादीलाई शान्ति प्रक्रियामा ल्याई संविधानसभा निर्वाचन गर्ने संकल्प प्रस्ताव पारित गरेको थियो । यसलाई नेपाली ‘म्याग्नाकार्टा’ पनि भनिन्छ । यसैको जगमा विसं २०६४ चैत २८ गते पहिलो संविधानसभा निर्वाचन भयो । संविधानसभाको २०६५ जेठ १५ गते बसेको पहिलो बैठकले २४० वर्षे राजसंस्थाको विधिवत् अन्त्य गर्‍यो । पहिलो संविधानसभाले संविधान जारी गर्न नसके पनि धेरै काम गरेको थियो ।

२०७० मंसिर ४ गते सम्पन्न दोस्रो संविधानसभा निर्वाचनबाट निर्वाचित सभाले २०७२ असोज ३ गते संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपालको संविधान जारी भयो । संविधानबमोजिम तीनै तहको निर्वाचन सम्पन्न भई आन्दोलनको बलमा बनेको संविधान कार्यान्वयन भयो । जसअनुसार संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय सरकारले शासन सञ्चालन गरेका छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७९ १०:३७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

संस्थानमा सरकारी लगानी खेर

नाफामा सञ्चालित २२ संस्थानको खुद नाफा ४०.३० प्रतिशत कम, नोक्सानीमा सञ्चालित १९ संस्थानको खुद नोक्सानी ३.६१ प्रतिशत वृद्धि
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौं — सार्वजनिक संस्थानमा भएको सरकारी लगानी खेर गइरहेको देखिएको छ । यी संस्थानमा सरकारी लगानी प्रत्येक वर्ष बढेको देखिए पनि लाभांशमा भने कमी आइरहेको छ । सरकारले शनिबार सार्वजनिक गरेको ‘सार्वजनिक संस्थानको वार्षिक स्थिति समीक्षा–०७९’ अनुसार आर्थिक वर्ष ०७६/७७ मा सार्वजनिक संस्थानमा ५ खर्ब १९ अर्ब ५५ करोड लगानी भएको थियो ।

आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा आइपुग्दा सरकारी लगानी ९.१८ प्रतिशत बढेर ५ खर्ब ६७ अर्ब २८ करोड पुग्यो । तर यस अवधिमा समग्र खुद नाफा ४५.४३ प्रतिशत घटेर २६ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँमा झरेको छ । ०७६/७७ मा समग्र खुद नाफा ४८ अर्ब २९ करोड रुपैयाँ थियो ।

नाफामा सञ्चालित संस्थानको खुद नाफा पनि ४०.३० प्रतिशत घटेर ३२ अर्ब १९ करोड पुगेको छ । जब कि आर्थिक वर्ष ०७६/७७ मा नाफामा सञ्चालित संस्थानहरूको खुद नाफा ५३ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँ थियो । समीक्षाअनुसार संस्थानहरूबाट आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा ६ अर्ब ७२ करोड लाभांश प्राप्त भएको छ । यो रकम अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५२.३३ प्रतिशत कम हो । यसले पनि सार्वजनिक संस्थानहरूमा लगानी बढे पनि घाटा गहिरिएको देखाउँछ ।

सरकारले भने विश्वव्यापी रूपमा फैलिएको कोभिडको संक्रमण रोकथाम, नियन्त्रण र उपचारका लागि चालिएका कदमबाट समग्र अर्थतन्त्र नै प्रभावित हुँदासमेत संस्थानको अवस्था सन्तोषजनक रहेको दाबी गर्छ । कोभिडका कारण सार्वजनिक संस्थानहरूको कार्यसम्पादनमा केही संकुचन आए पनि तिनको समग्र वित्तीय स्थिति सन्तोषजनक रहेको सरकारको भनाइ छ । ‘आर्थिक वर्ष ०७६/७७ मा संस्थानको कुल सञ्चालन आय ४ खर्ब २८ अर्ब रहेकामा आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा २६ अर्ब ३५ करोड पुगेको छ,’ समीक्षामा भनिएको छ । अर्थ मन्त्रालयका अनुसार आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा आइपुग्दा अस्तित्वमा रहेकामध्ये २२ संस्थानले नाफा कमाएका छन्, १९ ले घाटा बेहोरिरहेका छन्, बाँकी संस्थान शून्य अवस्थामा छन् ।

- लगानी बढ्दो, घाटा गहिरिँदो

- संस्थानको खुद नाफा ४५.४२ प्रतिशतले घट्यो

- २२ संस्थान नाफामा, १९ घाटामा

‘आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा जनकपुर चुरोट कारखाना लिमिटेड बन्द छ । विद्युतीय उत्पादन कम्पनी लिमिटेड र राष्ट्रिय प्रसारण ग्रिड कम्पनीको व्यवसाय सुरुवाती अवस्थामै छ,’ समीक्षामा भनिएको छ, ‘नोक्सानीमा सञ्चालन भइरहेको संस्थानमध्ये नेपाल ओरिएन्ट म्याग्नेसाइट, बुटवल धागो कारखानाको व्यावसायिक कारोबार छैन । नेपाल रेलवे कम्पनीको व्यवसाय सञ्चालन प्रक्रियामा रहे पनि यी तीन कम्पनीको खर्च हुने नै भएकाले नोक्सानी बेहोरिरहेका छन् ।’

नोक्सानीमा सञ्चालित १९ संस्थानको खुद नोक्सानी ३.६१ प्रतिशत बढेको छ । अर्थ मन्त्रालयका अनुसार ०७७/७८ सम्ममा ४४ संस्थान अस्तित्वमा छन् । यसमध्ये नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वमा रहेका २१ र अधिकांश स्वामित्वमा रहेका २३ संस्थान छन् । सामाजिक क्षेत्रमा रहेका सबै संस्थान नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्वमा छन् । औद्योगिक क्षेत्रका दुग्ध विकास संस्थान, उदयपुर सिमेन्ट, हेटौंडा सिमेन्ट, जनकपुर चुरोट कारखाना र नेपाल औषधि लिमिटेडमा सरकारको शतप्रतिशत सेयर लगानी छ । धौवादी फलाम कारखानामा निजी क्षेत्रको समेत लगानी हुने भए पनि हालसम्म नेपाल सरकारले मात्रै लगानी गरेको छ ।

अर्थ मन्त्रालयका अनुसार ०७७/७८ मा औद्योगिक क्षेत्रका धेरैजसो संस्थान घाटामा छन । दुग्ध विकास संस्थानको खुद नोक्सान १६ करोड ७१ लाख, हेटौंडा सिमेन्ट १७ करोड ४ लाख, नेपाल औषधि लिमिटेडका १३ करोड ७४ लाख, उदयपुर सिमेन्ट ३० करोड ६० लाख रुपैयाँ पुगेको छ । नेपाल ओरिएन्ट म्याग्नेसाइट १४ करोड ८४ लाख, बुटवल धागो कम्पनी ३ करोड ५६ लाख, जनकपुर चुरोट कारखाना ३४ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी भने १ करोड ९१ लाख रुपैयाँ नाफामा छ । व्यापारिक क्षेत्रका ४ मध्ये ३ संस्थान घाटामै छन् । सबैभन्दा बढी नेपाल आयल निगमको घाटा ४३ करोड २ लाख, खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीको घाटा ५ करोड ३५ लाख र नेपाल वन निगम लिमिटेडको नोक्सानी ९६ लाख रुपैयाँ छ । कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले भने १२ करोड २४ लाख रुपैयाँ नाफा कमाएको छ ।

सेवा क्षेत्रका पनि धेरैजसो संस्थान नोक्सानमा छन् । सबैभन्दा बढी नेपाल वायुसेवा निगम ३ अर्ब ६६ करोड ३० लाख, राष्ट्रिय उत्पादकत्व तथा आर्थिक विकास २ करोड ८५ लाख, नेपाल रेलवे कम्पनी लिमिटेड १ करोड ६५ लाख र नेपाल पूर्वाधार निर्माण कम्पनी ५४ लाख घाटामा रहेको उल्लेख छ । औद्योगिक क्षेत्र व्यवस्थापन लिमिटेड ५ लाख, नेपाल पारवहन तथा गोदाम व्यवस्था कम्पनी ७ करोड ६७ लाख, साझा यातायात सहकारी संस्था १४ करोड ३७ लाख र विशाल बजार कम्पनीले १२ करोड ८९ लाख नाफा गरेको उल्लेख छ ।

सामाजिक क्षेत्रका ५ संस्थानमध्ये ३ नोक्सानमा छन् । जनोपयोगी क्षेत्रमा ५ सार्वजनिक संस्थान छन् । तीमध्ये ४ नाफामा छन् भने एक संस्थान नोक्सानमा रहेको समीक्षामा उल्लेख छ । ०७७/७८ मा नेपाल खानेपानी संस्थानको नोक्सानी ३६ करोड ३७ लाख थियो । वित्तीय क्षेत्रअन्तर्गत रहेका ९ सार्वजनिक संस्थान नाफामा छन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७९ ०८:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×