अमेरिकी उपमन्त्री जिया काठमाडौंमा, शनिबार उच्चस्तरीय भेटवार्ता- समाचार - कान्तिपुर समाचार

अमेरिकी उपमन्त्री जिया काठमाडौंमा, शनिबार उच्चस्तरीय भेटवार्ता

जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौँ — नागरिक सुरक्षा, प्रजातन्त्र र मानवअधिकार उपमन्त्री तथा तिब्बती मुद्दाका लागि अमेरिकी विदेश संयोजक उज्रा जिया नेपाल आइपुगेकी छन् । उनी भारतको नयाँदिल्ली हुँदै तीन दिने भ्रमणका लागि शुक्रबार करिब ३ बजे दिउँसो एयर इन्डियाबाट काठमाडौं उत्रिएकी हुन् ।

उनलाई विमानस्थलमा परराष्ट्र मन्त्रालयका अधिकारीहरु र अमेरिकी राजदूतावासका अधिकारीहरुले स्वागत गरे ।

उपमन्त्री जियाको नेपाल आगमन अमेरिकी अधिकारीहरूको एक दशकपछिको उच्चस्तरीय भ्रमण हो । नेपालले एमसीसी सम्झौता अनुमोदनसँगै नेपाल–अमेरिका कूटनीतिक सम्बन्धको ७५ औं वर्षगाँठ मनाइरहँदा उनको नेपाल भ्रमण भएको हो । परराष्ट्र मन्त्रालयकी प्रवक्ता लम्सालले दुई मुलुकबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना गरेको ७५ औं वर्ष चलिराखेको बेलामा भ्रमणको आदान–प्रदान भइरहेको बताइन् । उनले भनिन्,‘यस्ता विशेष वर्षहरुमा दुवैतिरबाट भ्रमण आदान–प्रदान होस् भन्ने हाम्रो अधिकतम पहल पनि हुन्छ ।’

लम्सालले जियाले नेपालमा आफ्नो पद अनुसार मानव अधिकार, नागरिक सुरक्षा अनि प्रजातन्त्रप्रति द्विपक्षीय रुपमा छलफल गर्ने पनि बताइन् । ‘उहाँ (जिया) को भ्रमणमा दुई पक्षीय सम्बन्धका विविध आयाममा छलफल हुन्छ भन्ने हाम्रो अपेक्षा छ,’ उनले भनिन्,‘उहाँको व्यक्तिगत जिन्दगी, व्यक्तिगत भ्रमण र दूतावासले गरेको (तय गरेको) कति कुरा हुन्छन् ।’

परराष्ट्र मन्त्रालयकी प्रवक्ता सेवा लम्सालका अनुसार जियाले नेपाल भ्रमणको दौरानमा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र परराष्ट्र मन्त्री नारायण खड्कासहित अन्य उच्च अधिकारीहरुलाई भेट्ने कार्यक्रम रहेको छ । उपमन्त्री जियाले गृह मन्त्री बालकृष्ण खाँण र मुख्य–सचिव शंकरदास वैरागीसँग पनि भेटवार्ता गर्ने छिन् ।

जिया नेतृत्वको भ्रमण प्रतिनिधिमण्डलमा अमेरिकी सहयोग नियोग यूएसएआईडीकी एसियाका लागि उपसहायक प्रशासक अञ्जली कौर पनि आएकी छन् । जियाको नेपाल र भारत भ्रमण मानवअधिकार र लोकतान्त्रिक शासनका लक्ष्यहरूमा सहयोगलाई अझ सुदृढ बनाउन र मानवीय प्राथमिकता अगाडि बढाउन केन्द्रित रहने विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ ।

प्रवक्ता लम्सालले उपमन्त्री जियाको भ्रमणमा दुई हिसाबले काम गरेको बताइन् । ‘पहिलोचाहिँ उहाँको लजिस्टिक र सुरक्षको कुरा हो । जुन उहाँको बसाइका क्रममा चाहिने कुरा भयो । अर्कोचाहिँ द्विपक्षीय भेटघाटको पक्ष भयो । हामी समवन्यमा गर्ने कुरा भयो । अब उहाँहरुको दुतावासमा गर्ने अर्कै कुरा भयो,’ उनले भनिन् ।

लम्सालले नेपालको परराष्ट्र नीतिमै रहेर विदेशीहरुसँग कुरा गर्ने पनि बताइन् । उनले जियाको यो भ्रमणमा ‘तिब्बती शरणार्थी वा अरु त्यस्तो केहि गर्ने नभएको’ बताइन् ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७९ १७:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दलाई लामा भेटेर काठमाडौं आउँदै अमेरिकी उपमन्त्री जिया

जगदीश्वर पाण्डे

काठमाडौँ — अमेरिकाको वासिङ्टन डीसीबाट भारतको नयाँ दिल्ली हुँदै हिमाञ्चलस्थित धर्मशालामा पुगेर दलाई लामालाई भेटि शुक्रबार नागरिक सुरक्षा, प्रजातन्त्र र मानव अधिकार उपमन्त्री तथा तिब्बती मुद्दाहरुका लागि अमेरिकी विदेश संयोजक उज्रा जिया काठमाडौं उत्रदै छिन् ।

मंगलबार नयाँदिल्ली उत्रिएकी उनी बुधबार धर्मशाला पुगेकी थिइन् । त्यहाँ उपमन्त्री जियाले निवार्सित तिब्बती सरकारका प्रमुख पेन्पा छिरिङसहित अन्य प्रतिनिधिहरुसँग बिहीबार बिहान भेटवार्ता गरिन् । उनी धर्मशालाबाट दिल्ली फर्केर शुक्रबार काठमाडौं आउन लागेकी हुन् ।

उपमन्त्री जियाको भ्रमण झन्डै एक दशकमा नेपालमा हुन लागेको अमेरिकी अधिकारीहरुको उच्चस्तरीय भ्रमण हो । नेपालले अमेरिकी सहयोग परियोजना मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेसन (एमसीसी) अनुमोदन गरेसँगै नेपाल–अमेरिका कूटनीतिक सम्बन्धको ७५ औं वर्षगाँठ मनाईरहँदा उनी नेपालमा आउन लागेकी हुन् ।

अमेरिकी विदेश मन्त्रालयकाअनुसार जियाको भ्रमणमा मानवअधिकार र लोकतान्त्रिक शासनका लक्ष्यहरूमा सहयोगलाई अझ गहिरो बनाउन र मानवीय प्राथमिकताहरू अगाडि बढाउन भारत र नेपालमा केन्द्रित हुने उल्लेख थियो । सोहि पृष्ठभूमिलाई टेकेर उनले भारतमा रहेका तिब्बतीहरु र १४ औं दलाई लामासँग धर्मशालामै पुगेर भेटवार्ता गरेकी हुन् । उपमन्त्री जियाले नेपाल सरकारका उच्च अधिकारीहरुसहित तिब्बती शरणार्थीहरुसँग पनि भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको स्रोतले बतायो ।

भूराजनीतिक जानकार तथा अवकाश प्राप्त उपरथी विनोज बस्न्यातले उपमन्त्री जियाको भ्रमणलाई अमेरिकीले मुख्य गरि भारत र नेपालमा रहेका तिब्बती शरणार्थीहरुको सवालमा पनि केन्द्रित हुने बताए ।

‘पछिल्लो समय अमेरिका चीनलाई सन्तुलनमा राख्नको लागि पनि नेपाल र भारतमा तिब्बती शरणार्थीका मुद्दालाई उठान गर्नुको साथै मानव अधिकार सम्बन्धित मुद्दाहरुलाई अघि बढाउन खोजेको देखिन्छ,’ उनको टिप्पणी थियो ।

केन्द्रीय तिब्बती प्रशासनकाअनुसार बिहीबार बिहान तिब्बती मुद्दाहरूको लागि अमेरिकी विशेष संयोजक जियाले धर्मशालाको म्याक्लियोड गञ्जमा रहेको दलाई लामाको आधिकारिक निवासमा द्विपक्षीय भेटवार्ता गरेका हुन् । ‘कार्यक्रममा निवार्सित तिब्बती सरकारका प्रमुख पेन्पा छिरिङलगायत अन्य प्रतिनिधि र अमेरिकी विशेष संयोजकको प्रतिनिधिमण्डलका सदस्यहरुको पनि उपस्थिति रहेको थियो,’ प्रशासनको बेबसाइटमा उल्लेख गरिएको छ ।

छोटो भेटवार्ताका दौरानमा अमेरिकी विशेष संयोजकले अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन र अमेरिकी जनताले दलाई लामालाई शुभकामना व्यक्त गरे । उनले दलाई लामाको सुस्वास्थ्यको कामना गर्दै लामाले दिएको शान्ति सन्देशका लागि विश्वप्रति कृतज्ञता व्यक्त गरेकी थिइन् ।

एक महिना अघि तिब्बती निर्वासित नेता पेन्पा छिरिङले वासिङटन डीसी पुगेर जियालाई भेटेका थिए । तिब्बतको भारत–आधारित निर्वासित सरकार केन्द्रीय तिब्बत प्रशासनका निर्वाचित प्रमुख छिरिङले अमेरिकी सदनकी सभामुख न्यान्सी पेलोसी र अन्य सांसदहरुलाई पनि भेटेका थिए । नेपालको उत्तरी छिमेकी चीनले १४ औं दलाई लामालाई धर्मको आडमा तिब्बतलाई चीनबाट छुट्याउने प्रयास गर्न राजनीतिक निर्वासन आरोप लगाउँदै आइरहेको छ ।

जिया गत वर्ष जुलाई १४ मा विदेश मन्त्री एन्टोनी ब्लिन्केनले नागरिक सुरक्षा, लोकतन्त्र र मानव अधिकारका लागि उपमन्त्रीको रुपमा नियुक्त गरेका थिए । उनी डिसेम्बरमा तिब्बती मुद्दाहरूको लागि अमेरिकी विशेष संयोजक पनि भइन् ।

सुरुआतदेखि नै चीनको कडा आपत्तिका बाबजुद अमेरिकाले तिब्बती शरणार्थीहरुलाई निरन्तर सहयोग प्रदान गर्दै आइरहेको छ । सन् २०२० मा अमेरिकाले दलाई लामाको उत्तराधिकारी छनोट गर्ने र तिब्बतको वातावरण संरक्षण गर्ने तिब्बती जनताको पूर्ण अधिकारलाई फेरि पुष्टि गर्ने कानुन जारी गरेको थियो ।

अमेरिकी कंग्रेसले विधेयक पारित गरेपछि चीनले वासिङ्टनमाथि आफ्नो आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप गरेको आरोप लगाएर विरोध जनायो ।

सन् १९५९ देखि १४ औं दलाई लामा धर्मशालामा निर्वासन भएर बसेका छन् । गत वर्ष नयाँ दिल्ली आउँदा अमेरिकी विदेशमन्त्री ब्लिकेनले दलाई लामाका प्रतिनिधिहरुलाई पनि भेटेका थिए ।

नेपाल एक नीति नीतिमा प्रतिबद्ध

अमेरिकाले तिब्बती शरणार्थीको अधिकार र अन्य विषयमा कुरा उठाउँदै आए पनि नेपालले भने एक चीन नीतिमा आफ्नो प्रतिबद्धता स्पष्ट पार्दै आइरहेको छ । नेपालले राज्य संयन्त्रलाई नै प्रयोग गरेर तिब्बती शरणार्थीमार्फत् हुने चीन विरोध घटनालाई रोक्दै आइरहेको छ । नेपालले सुरक्षा निकाय परिचालन गरेर खम्पा विद्रोहलाई निस्तेज पारेको थियो । पछिल्लो समय तिब्बती शरणार्थीका घटनाहरु नेपालमा छिटफुट मात्र हुने गरेका छन् । एक चीन नीतिमा नेपालले लेखेको भूमिकालाई लिएर चीनले खुसी व्यक्त पनि गर्दै आइरहेको छ ।

नेपालमा बसोबास गर्ने तिब्बती शरणार्थीप्रति अमेरिकाले चिन्ता व्यक्त गर्दै नेपालमा रहेका करिब १० हजार तिब्बती शरणार्थीलाई परिचयपत्र उपलब्ध गराउन आग्रह गर्दै आइरहेको छ । तर एक चीन नीतिमा कटिबद्ध नेपालले सन् १९९५ देखि तिब्बती शरणार्थीलाई परिचयपत्र दिन बन्द गरेको छ । तिब्बती शरणार्थीलाई लिएर नेपालमा चीनको विशेष चासो छ । अमेरिकी उपमन्त्री तथा तिब्बती मामिला हेर्ने प्रमुखकै भ्रमणको पूर्व सन्ध्यामा नेपालस्थित चिनियाँ राजदूत होउ यान्छीले बुधबार गृह मन्त्री बालकृष्ण खाँणसँग भेटवार्ता गरेकी थिइन् । त्यस अवसरमा अमेरिकाबाट हुन लागेको भ्रमण र तिब्बती शरणार्थीका बारेमा समेत चिनियाँ राजदूत होउले कुरा उठाएको सुरक्षा स्रोतले बतायो । नेपाल सरकारले आफ्नो भूमिमा तिब्बतीहरुको चीनमात्र होइन, कुनै पनि मित्र राष्ट्रहरु विरुद्ध आफ्नो भूमि प्रयोग हुन नदिने प्रतिबद्धता गर्दै आइरहेको छ ।

भूराजनीतिक जानकार बस्न्यात एक चीन नीतिलाई लिएर नेपालमा द्वविधा नभए पनि मानव अधिकारलाई लिएर केहि समस्या हुने प्रष्ट पारे । ‘नेपालले मानवअधिकारलाई सुनिश्चित गर्नुपर्छ भन्दै अन्तर्राष्ट्रिय रुपमै हस्ताक्षर गरेको छ । त्यसले गर्दा नेपालमा मानवको मावन अधिकारलाई सुनिश्चित गर्नु हाम्रो जिम्मेवारी हो,’ उनले भने ।

उच्च तहमा अमेरिकी भ्रमण हुँदै

उपमन्त्री जियाको भ्रमण झन्डै एक दशकमा नेपालमा हुन लागेको अमेरिकी अधिकारीहरुको उच्चस्तरीय भ्रमण हो । उनीसँगै अमेरिकी सहयोग नियोग यूएसएआईडीकी एसियाका लागि उपसहायक प्रशासक अञ्जली कौर पनि भ्रमणको प्रतिनिधिमण्डलमा आउने अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ ।

नेपालमा पछिल्लो समय अमेरिकाबाट उच्च तहको भ्रमण भइरहेको छ । यस अघि वैशाखको ९ देखि ११ सम्म सेनेटर क्रिस्टन जिलिब्रान्डको नेतृत्वमा ५ सदस्यीय सांसदहरुको टोलीले नेपालको भ्रमण गरेको थियो । वैशाख ६ देखि ८ सम्म दक्षिण तथा मध्य एसिया मामिला हेर्ने उपसहायक विदेश मन्त्री केली केइडरलिङले नेपालको भ्रमण गरेकी थिइन् । त्यस अघि नेपालले फागुन १५ मा एमसीसी अनुमोदन गर्नु अघि दक्षिण तथा मध्य एसिया मामिला हेर्ने सहायक विदेश मन्त्री डोनाल्ड लुले नेपालको भ्रमण गरेका थिए ।

नेपाल–अमेरिकाको सन् १९४७ अप्रिल २५ मा कुटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएको थियो । यसअघि सन् २०१२ मा अमेरिकाका दुई उपसचिव वेन्डी शेरम्यान र मारिया ओटेरोले नेपाल भ्रमण गरेका थिए । सन् २००२ मा तत्कालिन विदेशमन्त्री कोलिन पावेलले नेपालको औपचारिक भ्रमण गरेका थिए । त्यसयता त्यहि उच्चस्तरको अमेरिकी पक्षबाट नेपालमा भ्रमण हुन सकेको छैन । त्यस यता राजा महेन्द्रले अमेरिकाको दुई पटक (सन् १९६० र १९६७ मा) र राजा वीरेन्द्र (सन् १९८३ मा) ले एक पटक राजकीय भ्रमण गरेका थिए । त्यसपछि नेपालबाट राष्ट्रप्रमुखको रुपमा कसैले पनि अमेरिकाको भ्रमण गरेका छैनन् । सरकार प्रमुखको रुपमा भने शेरबहादुर देउवाले सन् २००२ मा प्रधानमन्त्रीको हैसियतमा भ्रमण गरेका थिए ।

नेपालबाट पछिल्लो पटक चार वर्ष अघि सन् २०१८ मा (२०७५, पुस ३–५) तत्कालिन परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवालीले अमेरिकाको औपचारिक भ्रमण गरेका थिए । अमेरिकी पूर्व राष्ट्रपति जिमी कार्टरले दुई पटक (सन् २००७ र २००८) मा नेपालको भ्रमण गरेका थिए । उनी त्यस बेला कार्टर सेन्टरको संस्थापकको रुपमा आएका थिए । अमेरिकी उपराष्ट्रपति स्पाइरो एग्रेउले सन् १९७० मा नेपालको भ्रमण गरेका थिए । सन् १९७५ मा अमेरिकी राष्ट्रपति बिल क्लिन्टनकी श्रीमति (फस्टलेडी) को हैसियतमा हिलारी नेपाल आएकी थिइन् । अमेरिकाका लागि नेपालका पूर्व राजदूत अर्जुन कार्की भने दुवै मुलुकले कुटनीतिक सम्बन्धको ७५ औं वर्षलाई विशेष रुपमा मनाउन लागेको मान्छन् । ‘यसले दुई मुलुकबीच हाम्रो राजनीतिक, सामाजिक, आर्थिक, सांस्कृतिक र जनस्तरका सम्बन्धहरुलाई पनि थप मजबुद बनाउँदै लाने छ । दुबै मुलुकले उच्च तहको भ्रमणलाई प्राथमिकतामा राख्नुले दुई पक्षीय सम्बन्धलाई थप मजबुत बनाउनको लागि सहि सन्देश दिन्छ,’ उनले टिप्पणी गरे ।



प्रकाशित : जेष्ठ ५, २०७९ १५:४७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×