हिमाली जडिबुटीमा जलवायु परिवर्तनको असरबारे अनुसन्धान सुरु- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

हिमाली जडिबुटीमा जलवायु परिवर्तनको असरबारे अनुसन्धान सुरु

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — नेपालमा पहिलो पटक जलवायु परिवर्तनले हिमालय क्षेत्रका वनस्पतिहरुमा पारेको असरबारे लामो अनुसन्धान सुरु भएको छ । त्रिभुवन विश्वविद्यालय र ग्लोबल इन्स्टिच्यूट फर इन्टरडिसिप्लिनरी स्टडिज् (जीआईआईएस) का अनुसन्धानकर्ताहरुले विश्वविद्यालय अनुदान आयोगको आर्थिक सहयोगमा यो अनुसन्धान थालेका हुन् ।

अनुसन्धान टोलीमा जीआईआईएसका निर्देशक एवं वातावरणविद् डा. उत्तमबाबु श्रेष्ठ, त्रिवि वनस्पतिशास्त्र केन्द्रीय विभागका प्राध्यापक डा. भरतबाबु श्रेष्ठ, डा अन्जना देवकोटा, उपप्राध्यापकहरू डा. अच्युत तिवारी र पृथ्वी नारायण क्याम्पसका डा. बाबुराम पौडेल छन् । उनीहरूले अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रको मनाङ र कास्की क्षेत्रमा दुई जडिबुटीका विविध पक्षहरुमा जलवायु परिवर्तनले पार्ने असरको लेखाजोखा गर्न लागेका हुन् ।

यस अनुसन्धानमा हाल दुई जटिबुटी समेटिएका छन् । विष भनिने ‘एकोनिटम स्पिक्याटम’ र पोंकर भनिने ‘एकोनिटम नेभिकुलरे’ समेटिएको मुख्य अनुसन्धानकर्ता डा. भरतबाबु श्रेष्ठले बताए । यी दुई वनस्पति एकै जातका भए पनि यसमा धेरै असमानता छ ।

विष ३०००-४३०० मिटरको उचाइमा पाइन्छ, पोंकर ४०००-४८०० मिटरमा । विष ४५ सेमिसम्म अग्लो हुन्छ, भने पोंकर मात्र १.५ सेमि । विष सरकारले प्राथमिकतामा राखेको ३० वनस्पतिमध्ये एक हो । पोंकर स्थानीय आम्ची विधिको उपचारमा दोस्रो धेरै प्रयोग गरिने वनस्पति रहेको उनले बताए । ‘हामीले स्थानीय र राष्ट्रिय महत्व भएका प्रजाति समेट्न खोजेका हौं,’ डा. श्रेष्ठले भने ।

‘हामीले यस अनुसन्धानमा जलवायु परिवर्तनले यी दुवै वनस्पतिको बासस्थानको फैलावट, बिउ अंकुरण र वृद्धि, परागसेचन प्रक्रियामा पार्ने असरको बारेमा समग्र अध्ययन गर्दैछौं,’ डा. तिवारीले भने । यो परीक्षण फिल्डको प्राकृतिक वातावरण र प्रयोगशालाको कृत्रिम रुपमा तयार पारिएको वातावरणमा हुने उनले बताए ।

प्राकृतिक अवस्थामा अहिले गरिएको परीक्षणमा यी जुडिबुटीको बिउ हाल पाइने ठाँउको तापक्रमभन्दा २ र ५ डिग्री बढी तापमान हुने स्थानमा रोपिएको छ । ‘त्यसरी तापमान बढाएर राख्दा यिनीहरुको वृद्धिमा कस्तो किसिमको असर गर्छ भन्ने हामीले अनुसन्धान गर्दछौं,' अर्का अध्येता पौडेलले भने ।

मनाङको लेदरमाथि ४७ सय मिटरमा परीक्षण प्लट । तस्बिर सौजन्य : भरतबाबु श्रेष्ठ ।

पहिलो चरणमा मनाङका ३७ सय, ४३३० र ४७०० मिटरको उचाइमा त्यस्तो परीक्षण प्लट बनाइएको छ । पौडेलको विषय परागसेचन विज्ञान हो । उनले तापक्रम बढ्दा जडिबुटीमा हुने परागसेचनलाई त्यसले कस्तो असर गर्छ भन्ने अध्ययन गर्दैछन् ।

यस्तै, परीक्षणका क्रममा प्राकृतिक अवस्था जस्तै प्रयोगशालामा सकेसम्म उस्तै प्रकारको तापक्रम लगायतका माइक्रो क्लाइमेट बनाएर बिउ अंकुरणको अवस्था हेरिने डा. देवकोटाले बताइन् । त्यहाँ हुने अंकुरणलाई प्राकृतिक अवस्थाको नतिजासँग तुलना गरिनेछ । प्रयोगशाला र फिल्डमा दुवै ठाउँमा परीक्षण गरिने हुनाले यो अध्ययनको नतीजा थप भरपर्दो हुने अनुसन्धानकर्ताहरुले बताएका छन् ।

‘नेपाल जलवायु परिवर्तनको धेरै कुरा भए पनि यसको असरको बारेमा हामीकहाँ विश्वसनीय अनुसन्धान भएका छैनन्, प्रयोगात्मक र लामो समयसम्म गरिने अनुसन्धान त छँदै छैन भन्दा पनि हुन्छ ,’ डा. उत्तमबाबु श्रेष्ठले कान्तिपुरसित भने,‘धेरैजसो अनुसन्धान स्थानीयको अनुभवमा आधारित छन् । हाम्रो अनुसन्धानले त्यो खाडल पुर्दै वैज्ञानिक प्रमाणमा आधारित केही नयाँ जानकारी दिने अपेक्षा छ ।’ यो अनुसन्धानको थप विशेषता भनेको यो फिल्डमा अवलोकन र परीक्षण, प्रयोगशालमा परीक्षण र कम्प्युटर मोडलिङ सबै प्रयोग गरिने छ ।

३ वर्षसम्म हुने यो अनुसन्धानका क्रममा कम्तिमा पाँच जना विद्यार्थीको पनि शोधपत्र तयार गर्ने उनीहरुले बताए । अनुसन्धानलाई स्रोत जुटाएर दिर्घकालीन हिसाबले सञ्चालन गर्न खोजेको श्रेष्ठले जानकारी दिए । अनुसन्धानमा थप प्रजातिको बारेमा मात्रै नभएर बासस्थान र चरनमा नै परेको असरको बारेमा अध्ययन गर्ने तयारी उनीहरुको छ ।

अनुसन्धानले वैज्ञानिक प्रमाणसँगै सम्बन्धित निकायहरुलाई दिर्घकालीन अनुसन्धानको महत्वको बारेमा सजग तुल्याउने उनीहरुले बताए ।

विभिन्न अनुसन्धानहरुले शताब्दीको अन्त्यसम्म पृथ्वीको तापमान १.५ डिग्री बढ्दा नेपाललगायत हिमालय क्षेत्रमा त्योभन्दा बढी १.८ डिग्रीसम्म हुने देखाएको छ । नेपालको उच्चतम तापमान वृद्धिदर प्रतिवर्ष ०.०६ डिग्री छ । जलवायु परिवर्तनका कारण बाढी, पहिरो जस्ता विपद्मा बढोत्तरी मात्रै होइन, पारिस्थितिक प्रणाली, वनस्पति र वन्यजन्तुमा समेत असर परेको छ । तर, जलवायु परिवर्तनको असर वनस्पतिलाई कस्तो पर्दछ भन्ने फिल्डमै गरिने प्रयोगात्मक परीक्षणको भने नेपालमा चरम अभाव छ । यस विषयमा लामो समय लगाएर गरिने यो सम्भवतः पहिलो अनुसन्धान हो।

प्रकाशित : माघ १, २०७८ १५:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

प्रधानमन्त्रीको ‘खोप, खोप र खोप’ को प्रतिबद्धता कार्यान्वयन भएन : एमाले

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — प्रमुख प्रतिपक्षी नेकपा एमालेले सरकारले प्रतिबद्धता जनाएअनुसार कोभिडविरुद्वको खोप लगाउन नसकेको बताएको छ । एमाले उपाध्यक्ष सुवास नेम्वाङ नेतृत्वमा स्वास्थ्य तथा जनसंख्या विभागले शनिबार प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवालाई कोभिड–१९ रोकथाम, नियन्त्रण र उपचारबारे ध्यानाकर्षण–पत्र बुझाउँदै सरकारले प्रतिबद्धताअनुसार खोप कार्यक्रम सञ्चालन गर्न नसकेको बताएको हो ।

‘प्रधानमन्त्रीज्यूले व्यक्त गर्नुभएको ‘खोप, खोप र खोप’ प्रतिबद्धताअनुसार खोप लगाउन सकिएको छैन,’ एमालेले भनेको छ, ‘खोपको प्रयाप्तता हुँदाहुँदै पनि जनताले प्रयोग गर्न पाएका छैनन् । पहिलो र दोस्रो खोप लगाएकाहरूलाई अबिलम्ब बुस्टर खोप उपलब्ध गराउनुपर्ने हो, त्यो पनि हुन सकेको छैन । सरकारले जनशक्तिलाई प्रेरणा हुने खालका कार्यक्रमहरु ल्याएको छैन ।’

एमालेले वर्तमान सरकारले काभिड–१९ को महामारी नियन्त्रणमा ११ कमजोरी गरेको आरोप लगाएको छ । एमालेले नेपाल भारत सिमाना र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा टेस्टिङ र होल्डिङ सेन्टरको व्यवस्था नभएको, विमितहरूको रकम उपलब्ध नभएको, टेस्टिन र ट्रेसिङ कार्यमा वृद्धि नभएको, औषधि, उपकरण, खोप र जनशक्तिको देशव्यापी उपलब्धताका लागि ठोस पहल नभएको, राजनीतिक दल तथा तीनै तहका सरकारका बीचमा प्रभावकारी समन्वय नभएको, कूटनीतिक पहल अत्यन्तै कमजोर रहेको, अध्ययन र अनुसन्धानमा कुनै पहल नभएको लगायत कमजोरी औंल्याएको छ ।

प्रकाशित : माघ १, २०७८ १५:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×