ग्रिस दुर्घटनाका मृतक चार नेपालीको पहिचान खुल्यो- समाचार - कान्तिपुर समाचार

ग्रिस दुर्घटनाका मृतक चार नेपालीको पहिचान खुल्यो

टर्कीबाट अवैध रुपमा छिर्न खोजेको कार ग्रिस प्रहरीले रोक्न खोजेपछि तीव्र गतिमा हुइँकिँदा पर्खालमा ठोक्किएको थियो
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — संगठित मानव तस्करको भर परेर अवैध रूपमा टर्कीबाट ग्रिस छिर्न खोज्दा भएको गाडी दुर्घटनामा मृत्यु भएका चार नेपालीको पहिचान खुलेको छ । ग्रिसको राजधानी एथेन्सबाट ५ सय २ किमि पूर्वमा गत कात्तिक २५ मा भएको दुर्घटनामा ७ जनाको ज्यान गएकामा चार जना नेपाली परेको सोमबार मात्रै पुष्टि भएको हो ।

प्रहरीको अन्तर्राष्ट्रिय संगठन (इन्टरपोल) ले पहिचानका लागि दुर्घटनामा मृत्यु भएकाहरूको तस्बिर नेपाल प्रहरीको इन्टरपोल शाखामा पठाएको थियो । इन्टरपोल नेपालमार्फत प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोमा पुगेका तस्बिर परिवारजनले सोमबार सनाखत गरेका थिए । ब्युरोका अनुसार दोलखाको भीमेश्वर नगरपालिका–६ का ३० वर्षीय राजु लामा, रसुवाको आमाछोदिङमो गाउँपालिका–४ की २१ वर्षीया शर्मिला भनिने रमिला घले, कैलालीको गौरीगंगा नगरपालिका–४ का ३८ वर्षीय लक्ष्मण सापकोटा र तनहुँको घिरिङ गाउँपालिका–५ का ओमबहादुर थापाको उक्त दुर्घटनामा मृत्यु भएको हो ।

ग्रिस इन्टरपोलले पठाएको पत्रअनुसार सवारी लाइसेन्स नभएका मोल्दोभाली चालकले चलाएको कालो कारमा १५ जना सवार थिए । ग्रिस प्रहरीले रोक्न खोजेपछि तीव्र गतिमा हुइँकिएको कार पर्खालमा ठोक्किएर दुर्घटना भएको थियो । उक्त कारको डिक्कीमा मात्रै चार जना रहेको जनाइएको छ । दुर्घटनामा घाइते भएका दोलखा, भीमेश्वर नगरपालिका–९ का मनु लामा र कैलालीको गौरीशंकर नगरपालिका–४ का लोकराज आचार्य केही दिनको उपचारपछि अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएका थिए । लोकराज र लक्ष्मण असोज २ मा नेपालबाट सँगै टर्की उडेका थिए । मनु र राजु भने असोज ९ मा उडेका थिए ।

रसुवाको आमाछोदिङमो गाउँपालिका–४ की २१ वर्षीया शर्मिला भनिने रमिला घले

मृतक राजुका बाबु बलरामले कात्तिक २० गते भाइटीकाको दिन छोरासँग फोनमा कुराकानी भएको सुनाए । ‘उसले टर्कीबाट फोन गरेको थियो । मोबाइल, पासपोर्ट, लत्ताकपडा सबै यतै छाडेर ग्रिस छिर्न लागेको, अब केही दिन सम्पर्क हुँदैन भन्थ्यो । ग्रिस पुगेर फोन गर्छु भन्थ्यो,’ उनले भने, ‘धेरै दिनसम्मै छोरा सम्पर्कमा नआएपछि मनमा चिसो पस्यो ।’ उनले पटक–पटक गरेर दस लाख रुपैयाँ बुझेका एजेन्टहरू शम्भु लामा र ईश्वर लामालाई सम्पर्क गरे । तर उनीहरूले झूटा सूचना दिए । त्यसपछि उनले टर्कीबाट ग्रिस छिर्न लागेको गाडी दुर्घटनामा परेको र त्यसमा केही नेपाली परेको खबर सुने ।

छोराको खबर बुझ्न भन्दै मंसिर २५ मा काठमाडौं छिरेका बलरामले डेढ साता परराष्ट्र मन्त्रालयदेखि कन्सुलर विभाग, वैदेशिक रोजगार विभागदेखि प्रहरीका चोटाकोठामा चक्कर काटे । सोमबार प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोमा पुगेका उनलाई प्रहरीले कम्प्युटरको स्क्रिनमा ग्रिस प्रहरीबाट प्राप्त तस्बिर देखाएको थियो । उनले छोराको फोटो चिनिहाले ।

संयुक्त अरब इमिरेट्समा तीन वर्ष काम गरेर २०७२ को भूकम्पलगत्तै नेपाल फर्केका राजु कामविहीन थिए । गत भदौमा उनले बुबालाई भने, ‘म टर्की जाने भएँ । एजेन्टले सबै कुरा मिलाइसकेको छ । भनेको समयमा नउडे जरिवाना तिर्नुपर्छ ।’ बलरामले छोरालाई भनेका थिए, ‘कहाँ कस्तो काममा लैजाने हो ? कागजपत्र ठीक छ कि छैन ? राम्ररी कुरा नबुझीकन पैसा नर्तिनू ।’ तरकारी खेती गरेर जीविकोपार्जन गर्दै आएका बलरामले ४ वर्षकी नातिनीको अनुहार र ८ महिनाकी गर्भ बोकेकी बुहारीलाई सम्झिरहेका छन् । कान्तिपुरसँग उनले भने, ‘परराष्ट्रमा शव ल्याइदिनलाई निवेदन दिएका छौं । अब के गर्छन् कुन्नि ?’

लामो समय साउदी अरबमा काम गरेका लक्ष्मण सापकोटा केही वर्षअघि नेपाल फर्केका थिए । केही समय घर बसेर उनी फेरि काम गर्न झन्डै डेढ वर्ष बेंगलुरु बसे । त्यहाँबाट फर्केपछि उनी फेरि वैदेशिक रोजगारीमा जाने ताकमा थिए । गाउँकै डिल्लीराज सापकोटा र जीवलाल कँडेल केही समयअघि टर्की हुँदै ग्रिस छिरेका थिए । उनीहरूले नै भनेपछि लक्ष्मण पनि कस्सिए । परिवारका सदस्यका अनुसार उनी एजेन्ट सुरज लिम्बूमार्फत ५ लाख रुपैयाँ खर्चेर व्यक्तिगत रूपमा एक वर्षको कामदार भिसामा टर्की पुगेका थिए । स्थानीयका अनुसार सुरजमार्फत सोही गाउँका अन्य दुई जना पनि टर्की पुगेका छन् । त्यहाँबाट उनी संगठित मानव तस्करको भर परेर अवैध रूपमा ग्रिस छिर्न खोजेका थिए । भतिज गणेश सापकोटाले भने, ‘वैदेशिक रोजगार बोर्डमा शव ल्याइदिनका लागि पहल गरिदिन भनेर निवेदन दिएका छौं ।’

रसुवा आमाछोदिङमोका फुर्वा लामाले तीन वर्षअघि रोजगारीको खोजीमा दलालको पछि लागेर भारतको बाटो हुँदै इराक पुगेकी साली शर्मिला भनिने रमिला घलेको खोजीमा काठमाडौं आएको सुनाए । उनकी सालीले कात्तिकको मध्यतिर फोन गरेर भनेकी थिइन्, ‘म इराकबाट टर्की आइसकें । अब यहाँबाट ग्रिस छिर्छु ।’ फुर्वाका अनुसार शर्मिलाले दलाललाई बुझाउन भन्दै चार लाख रुपैयाँ खोजिरहेकी थिइन् । उनले भने, ‘धेरै दिनसम्म सम्पर्कमा नआएपछि खबर बुझ्न काठमाडौं आएको थिएँ । अहिले त यस्तो खबर पो सुन्नुपर्‍यो ।’

तनहुँका ओमबहादुर थापा दुई वर्षअघि वैदेशिक रोजगारीको सिलसिलामा दुबई पुगेका थिए । त्यहाँबाट उनी इराक छिरेका थिए । ‘भाइटीकाको अघिल्लो दिन बुबाले टर्कीबाट खबर गर्नुभएको थियो,’ ओमका छोरा मिलनले भने । दुर्घटनामा बाँचेका कैलालीका लोकराज आचार्यले परिवारका सदस्यहरूलाई आफूहरू १३ दिनसम्म जंगलको बाटो हिँडेर ग्रिस छिर्ने सिमानामा पुगेको बताएका थिए ।

संगठित मानव तस्करका गिरोहको भर परेर नेपालबाट टर्की हुँदै ग्रिस पुग्दासम्म नेपालीले ११ लाखदेखि १५ लाख रुपैयाँसम्म खर्च गरेको पाइएको छ । २०७५ साउनमा अवैध रूपमा टर्कीबाट ग्रिस छिर्न खोजेका नवलपरासी कावासोतीका नवीन तिवारी बीचैमा हराएको खबर सार्वजनिक भएको थियो । नवीनसँगै ग्रिस छिर्न खोजेका इलामका एक युवाले त्यतिबेला कान्तिपुरसँग भनेका थिए, ‘चिसो हिउँ

पछ्याउँदै भोकै प्यासै कैयन् दिन घना जंगलको बाटो हुँदै ग्रिस छिरे पनि सजिलै काम भेटिँदैन रहेछ र कमाइ पनि राम्रो नहुँदो रहेछ ।’

...

हिन्द महासागरको मृत्यु घटनामा एक पक्राउ

वैदेशिक रोजगारीको प्रलोभनमा परी दुबई हुँदै सोमालिया पुगेका एक नेपालीको मृत्यु भएको घटनामा भक्तपुर थिमि नगरपालिका–३ का कविराज कटुवाललाई प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोले पक्राउ गरेको छ ।

ब्युरोका अनुसार गत वैशाख १२ मा ती युवालाई कविराजले मासिक ९ सय अमेरिकी डलर तलब हुने सुरक्षा गार्डको कामका लागि दक्षिण अफ्रिकाको टापु देश सिसेल्स लैजाने भनेर दुबई पुर्‍याएका थिए । दुबईबाट उनलाई समुद्रमा जोखिमपूर्ण सुरक्षा गार्डको काममा लगाई सोमालिया पुर्‍याइएको थियो । समुद्रमा काम गर्दागर्दै उनको खुट्टा सुन्निने र श्वासप्रश्वाससम्बन्धी समस्या भएको थियो । बिरामी हुँदा पनि उपचार नपाएका उनको पानीजहाजमै भएका बेला गत असोज २ मा मृत्यु भएको थियो । मृतकको परिवारले शव नेपाल झिकाइदिन कविराजसँग हारगुहार गरेका थिए । प्रहरीका अनुसार कविराजले त्यसका लागि ४० लाख रुपैयाँ लाग्ने भन्दै उल्टो पैसा मागेका थिए । प्रहरीले कविराजविरुद्ध मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार (नियन्त्रण) ऐन २०६४ अनुसार अनुसन्धान गरी कारबाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाएको छ ।

प्रकाशित : पुस ८, २०७८ ०७:१०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विदेशमा नेपालीको गुमनाम मरण

अवैध रुपमा युरोप वा अमेरिका छिर्ने क्रममा विश्वका विभिन्न देशका कुनाकाप्चामा पुगेर दुर्घटनामा मर्ने वा घाइते हुने नेपालीबारे सरकार बेखबर 
अकाल मृत्युवरण गरेका नेपालीका परिवारले न्याय पाउनु त परैको कुरा अधिकांशको शवसमेत ल्याउन सकिएको छैन
जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — मंसिरको अन्तिम साता अवैध रूपमा अमेरिका छिर्न हिँडेका दाङका २१ वर्षीय एक युवाको पेरुमा मृत्यु भएको खबर आयो । ज्वरो आउने र रुघा लाग्ने जस्ता लक्षण देखिए पनि ढिला गरी अस्पतालमा भर्ना भएका उनको त्यहीं मृत्यु भएको खबर पेरुका केही अखबारहरूले पनि प्रकाशित गरे ।

तर पेरुमा मृत्यु भएका नेपालीलाई अवैध रूपमा कसले त्यहाँसम्म पठाएको थियो ? यो अवैध यात्रामा उनले कति रकम खर्चेका थिए भन्नेजस्ता सूचनाहरू सरकारी संयन्त्रसम्म पुगेन । किनकि न मृतकको परिवार प्रहरी सम्पर्कमा आयो न त कुनै सरकारी संयन्त्रले नै मृत्यु हुने युवाबारे थप खोजीनितीको पहल गर्‍यो । ती युवकको पूर्ण विवरण नै सार्वजनिक भएन ।

मंसिर ४ मा रुकुम मुसीकोटका २८ वर्षीय रूपक बोहराको दक्षिण अफ्रिकी देश घानाको राजधानी अक्रास्थित रिज अस्पतालमा मृत्यु भयो । संगठित मानव तस्करका गिरोहको भर परेर अमेरिका पस्न हिँडेका उनले विभिन्न चरणमा दलाललाई ४० लाखभन्दा धेरै बुझाएका थिए । उनका बाबु देवबहादुर रुकुमको बाँकेकोट गाउँपालिका–३ का वडासदस्य हुन् । तर यो प्रकरणमा समेत रूपकलाई लैजानेमाथि कारबाहीको प्रक्रिया अघि बढेको छैन ।

मनग्य कमाउने लोभमा संगठित मानव तस्करको पासोमा परेर अफ्रिकादेखि ल्याटिन अमेरिकी देशका विभिन्न कुनाकाप्चामा दुर्घटनामा वा बिरामी परेपछि उपचार नपाएर मृत्यु हुनेमा दाङ र रुकुमका यी दुई युवक मात्रै छैनन्, थुप्रै जना छन् । नेपालको सामान्य कूटनीतिक सम्बन्ध पनि स्थापित नभएका देशमा मानव तस्करको भर परेर हिँड्दा–हिँड्दै अकालमा मृत्युवरण गरेका नेपालीका परिवारले न्याय पाउनु त परैको कुरा मृतक अधिकांशको शवसमेत नेपाल ल्याउन सकिएको छैन । जस्तो कि पेरु र घानामा मृत्यु भएका दुवैको शव घटना भएको हप्तौं बितिसक्दा पनि नेपाल ल्याउन सकिएको छैन ।

गत असार ५ मा कोलम्बियाबाट अमेरिका छिर्न भन्दै हिँडेका ७ नेपालीसहित १५ जना सवार डुंगा दुर्घटनामा पर्‍यो । घटनामा परेका १ नेपाली र ५ बंगलादेशीको तत्कालै उद्धार भए पनि अरू सात नेपालीको अवस्था ६ महिनायता पनि अज्ञात नै छ । घटनामा परेका दाङ घोराहीका एन्जल बुढामगरको परिवारले भने उनको मृत्यु भइसकेको ठहर गर्दै अन्तिम संस्कार सकिसकेको छ । अन्य ६ का परिवारले भने अझै पनि उनीहरूकै आशा राखेर बाटो हेरिबसेका छन् । तर घटनाको ६ महिना भइसक्दा पनि उनीहरू न सम्पर्कमा छन् न त परिवारका सदस्यले उनीहरूलाई अवैध बाटोबाट अमेरिका लैजाने हिँडाएका मानव तस्करहरू विरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी दर्खास्त नै दिएका छन् ।

उक्त डुंगा दुर्घटनामा परेका दिनेश गौतमका बाबु तिलप्रसादले केही समयअघि कान्तिपुरसँग कुराकानी गर्दै आफूहरू छोराको बाटो कुरिरहेको बताएका थिए । दिनेशका परिवारका एक सदस्यले घटनाको महिनौं बिते पनि आफूहरूले पत्यारिलो खबर पाउन नसकेको बताए ।

अदालतले सजाय तोकेका दलाललाई प्रहरीले छाड्दा

अमेरिका वा अन्य युरोपेली मुलुक छिर्ने आशा मानव तस्करलाई लाखौं रुपैयाँ बुझाएर अवैध रूपमा हिँडेकामध्ये कैयन्को मृत्युको आधिकारिक खबरसम्म परिवारका सदस्यले नपाइरहेको अवस्था छ । जस्तो कि, टर्कीबाट ग्रिस छिर्न खोज्दा सम्पर्कविहीन भएका नवलपरासी रजहरका नवीन तिवारी झन्डै तीन वर्षयता बेपत्ता छन् । उनलाई पनि संगठित मानव तस्करको गिरोहले अवैध रूपमा ग्रिस छिराउन हिमपातले भरिएको जंगलको बाटो हिँडाएका थिए । उनीसँगै ग्रिस छिर्न खोजेका इलामका मोती गुरुङले घटनालगत्तै हिँडदाहिँड्दै नवीन बिरामी परेको र एजेन्टले छोडिदिएको बताएका थिए ।

२०७५ जेठमा भक्तपुरकी सुमित्रा कुँवरसहित तीन महिला संगठित मानव तस्करको भर परेर कलाकारको नक्कली कागजात बनाएर हैटी पुगेका थिए । उनीहरूलाई पनि मानव तस्करहरूले डुंगामा अवैध रूपमा अमेरिका छिराउन हिँडाएको थियो । सोही क्रममा जहाजले बाटो बिराएर समुद्रमा हराएपछि भोक र प्यासका कारण सुमित्राको मृत्यु भएको थियो । शव गन्हाउन सक्ने भन्दै जहाजमा सवार अन्य यात्रुले उनको शव क्यारेबियन समुद्रमा फ्याँकिदिएका थिए ।

उनीसँगै यात्रारत अन्य दुई नेपाली त्यहाँबाट उम्केर नेपाल फर्केपछि सुमित्राको मृत्युको घटना सार्वजनिक भएको थियो । यो घटनाका दुई पीडितले घटनाको महिनौंपछि महानगरीय प्रहरी अपराध महाशाखामा जाहेरी दरखास्त दिए पनि उक्त घटनामा मुख्य अभियुक्त पक्राउ पर्न सकेका छैनन् । मृतकको पीडित परिवारले पनि मृत्युको घटनाबारे सरकारी संयन्त्रबाट न कुनै आधिकारिक सूचना पाए न त मृतकको शव नै खोजेर नेपाल ल्याउन सकियो ।

कसले पुर्‍यायो नेपाली युवालाई कोलम्बिया ?

मनग्य कमाउने आसमा अवैध रूपमा दलालको फेर समातेर हिँडेकाहरूको मृत्युको घटनाबारे मात्रै होइन यस्ता यात्रामा दुर्घटनामा पर्नेहरूको घटना पनि नेपालको सरकारी संयन्त्रमा बिरलै आइपुग्छ । मंसिरको पहिलो साता ग्रिसबाट अवैध रूपमा टर्की छिर्न खोजेको एउटा गाडी दुर्घटना हुँदा ७ जनाको मृत्यु भयो ।

उक्त दुर्घटनामा २ जना नेपाली पनि घाइते भएको समाचार बेलायती पत्रिका गार्डियनले प्रकाशित गरेको थियो । बुझ्दै जाँदा घटनामा ४ नेपाली घाइते भएको पुष्टि भयो । घटनाको धेरै दिनपछि नेपाल प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोले प्रहरीको अन्तर्राष्ट्रिय संगठन (इन्टरपोल) मा पत्राचार गर्‍यो । ग्रिस प्रहरीको इन्टरपोल युनिटले ७ मंसिरमा तीव्र गतिमा टर्कीबाट ग्रिस छिर्न खोजेको गाडी दुर्घटनामा परेको र त्यसमा नेपाली पनि रहेको भन्दै सूचना पठायो । उक्त सूचना आउने बेलासम्म घाइते चारै नेपाली उपचार गराएर अस्पतालबाट निस्किसकेका थिए ।

यो घटनामा पनि न कुनै घाइते सदस्यहरूले उद्धार वा कानुनी उपचारको खोजी गर्दै सरकारी संयन्त्रमा सूचना दिए । तर उनीहरू को थिए र कसले कसरी अवैध रूपमा त्यहाँसम्म पठाएको थियो भन्ने खुलेन, सरकारी छानबिनको प्रक्रिया पनि अगाडि बढेन । मंसिर अन्तिम साता पनि मेक्सिकोबाट अमेरिकातर्फ जाँदै गरेको अवैध आप्रवासीहरू बोकेको ट्रक दुर्घटना हुँदा त्यसमा सवार ५३ जनाको मृत्यु भएको सूचना बाहिर आयो । जसमा केही भारतीय परेको भनिए पनि दुर्घटनामा नेपाली थिए कि थिएनन् भन्ने पुष्टि कतैबाट हुन सकेन । किनकि अवैध रूपमा अमेरिका छिर्न हिँडेका सयौं नेपाली भारतीय, बंगलादेशी, पाकिस्तानीहरूसँगै मेक्सिकोकै बाटो हुँदै जान्छन् ।

कैयन् पीडितलाई उनीहरूकै आफन्त वा चिनेजानेका मानिसहरूले अवैध रूपमा विदेश पठाउने हुँदा पनि दुर्घटना वा मृत्युका घटनापछि परिवार हतपती प्रहरीमा नआउने प्रहरीको मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोकी प्रमुख एसएसपी दुर्गा सिंहले बताइन् ।

क्यारेबियन सागरमा हराए ७ नेपाली

नेपालीमा व्याप्त विदेश मोहकै कारण युवाहरू जस्तोसुकै जोखिम मोलेर पनि हिँडेका घटनाहरू भइरहेको उनको भनाइ छ । केही पीडितहरू भने दुर्घटना वा मृत्युको घटनामा मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार (नियन्त्रण) ऐनअन्तर्गत कारबाही नचालेर वैदेशिक रोजगार ऐनअन्तर्गत कारबाही गर्न भन्दै सम्बद्ध विभाग पुग्ने गरेको पनि पाइएको एसएसपी सिंहले बताइन् ।

श्रम तथा आप्रवासनका विज्ञ गणेश गुरुङ संगठित मानव तस्करका गिरोहले नेपालीहरूलाई संसारका अनेक कुनाकाप्चामा अवैध रूपमा पुर्‍याउने क्रम नरोकिएसम्म यस्ता खबरहरू आइरहने बताउँछन् । ‘नेपालीहरूको कुकुर मराइको अवस्था भइरहेको छ तर देशले उनीहरूलाई खोज्छ न तिनका परिवारले नै,’ उनले भने ।

देशभित्र व्याप्त बेरोजगारी र जसरी भए पनि युरोप वा अमेरिका छिर्ने लालच दुवैको फाइदा संगठित मानव तस्करहरूले उठाइरहेको भन्दै उनले बताए । ‘न हाम्रो कूटनीतिक संयन्त्र बलियो छ न अनुसन्धान गर्ने र मानव तस्करलाई दण्ड दिने प्रणाली बलियो छ । यस्तै घटना हुँदासम्म अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै नेपालीको बेइज्जत भइराख्छ,’ उनले भने ।

प्रकाशित : पुस ६, २०७८ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×