ढोरपाटनका घरकुरुवाहरू- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

ढोरपाटनका घरकुरुवाहरू

‘जाडो छल्न सक्ने भनेर गाउँलेले पत्याए, ५० वटाका दरले घर हेर्छौं’ 
प्रकाश बराल

बागलुङ — हिमपातको याम सुरु हुँदै गर्दा ढोरपाटनको नवी गाउँ सुनसान छ । दुई सय परिवारको बसोबास रहेको यहाँका बासिन्दा औल झरेपछि मंसिर ३ देखि गाउँ खाली भएको हो । अहिले सिंगो गाउँमा ४ जनामात्र बसेका छन् । गाउँ रेखदेख गर्न कुरुवा बसेका उनीहरू भने यो वर्ष औल झर्न पाउँदैनन् ।

ढोरपाटन–९ नवी गाउँका ५१ वर्षीय डिलबहादुर सुनार र उनकी ५० वर्षीया श्रीमती तिलमती गाउँका कुरुवा हुन् । एक दशकदेखि सुनार दम्पती यहाँका कुरुवा बस्दै आएका छन् । उनीहरूको बेंसीमा घरखेत नभएकाले हिउँमा गाउँ कुरुवा बनेरै बसिरहेको उनले बताए । सुनार दम्पतीसँगै अम्बरु र असारे विक पनि गाउँ कुर्न बसेका छन् । विक दम्पती भने यो वर्षमात्रै कुरुवा बसेका हुन् । सुनार दम्पतीबाहेकका अरू कुरुवा बर्सेनि फेरिन्छन् ।

समुद्र सतहबाट २ हजार ९ सयदेखि ३ हजार मिटर उचाइको ढोरपाटनका बस्तीमा अहिले हिउँ पर्न थालिसकेको छ । हिउँ चैतसम्मै रहन्छ । निकै चिसो हुने भएकाले गाउँले बालबच्चा च्यापेर बेंसी झर्ने गरेका हुन् । उनीहरू पशु चौपाया पनि सँगै लगेका छन् । ‘हामी चार जनाका छोराछोरी पनि छैनन्, केही काम गर्न सक्ने र जाडो छल्न सक्ने छौं भनेर गाउँलेले पत्याए,’ सुनारले भने, ‘बिहान उठेपछि चार जनाले ५० वटाको दरले घर हेर्छौं ।’ सबै घरको तालाचाबी हेरविचार गर्ने र घरको बाहिरी भाग सरसफाइ गरिदिने काममा खटिने गरेको उनले बताए ।

घरकुरुवा बसेकाहरूले भेडा र गाईगोरु पनि पालेका छन् । त्यसका लागि पराल, कोदोको नल तथा आफ्नो लागि चार/पाँच महिना पुग्ने अन्न जोहो गरेर राखेका छन् । घोडा, गाईबस्तु र भेडा चराउने चलन पनि छ । तर हिउँ परेपछि चराउन सकिँदैन । यो समयमा हिउँचितुवा र बँदेलको बढी डर हुन्छ । त्यसैले उनीहरू चनाखो भएर बस्छन् । गाउँ कुरुवा भएबापत उनीहरूले वर्षको ५० हजार रुपैयाँ नगद र केही अन्न पाउँछन् ।

स्यालपाखे गाउँमा कुरुवा बसेका शेरबहादुर विक । तस्बिर : प्रकाश बराल/कान्तिपुर

ढोरपाटन सिकार आरक्ष क्षेत्र भएकाले चितुवा र बँदेलको आक्रमणबाट पशुधन र मानवीय क्षति भए आरक्षले पनि क्षतिपूर्ति भराउँछ । तर आफ्नो पशुधनको क्षतिपूर्ति पाए पनि मानवीय क्षतिसमेत हुने डरले बढी सतर्क भएर बस्ने उनले बताए । आरक्ष कार्यालयका सहायक वार्डेन सूर्य खड्काले बर्सेनि ५ सयदेखि ६ सयसम्म पशुधन क्षति हुने गरेको तथ्यांक सुनाए । ‘पशुधनको क्षति भएकालाई हामीले राहत बाँडेका छौं, कतिपय मानिस घाइतेसमेत हुँदा उपचार गराउनुपर्छ,’ खड्काले भने, ‘गत आर्थिक वर्ष १९ लाख रुपैयाँ खर्चेर क्षतिपूर्ति र उपचार गराएका छौं ।’

घर कुरुवा बस्दाबस्दै पनि गत वर्ष नवी गाउँमा आगलागी भयो । ३० घर नष्ट भए । ‘हामीले तत्काल सेनालाई खबर गरेपछि आगो निभाउन सकियो,’ असारे विकले भने । उक्त क्षतिपछि ढोरपाटन नगरपालिकाले २ करोड खर्च गरेर बस्ती पुनर्निर्माण गरेको छ । यहाँका सबै बस्तीमा जस्तापाता पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको नगर प्रमुख देवकुमार नेपालीले बताए । ‘अधिकांश घर काठका छाना भएका छन्, आगो लागेपछि निभाउनै नसकिने रहेछ,’ नेपालीले भने, ‘सबै घरमा जस्तापाता पुर्‍याउने लक्ष्य राखेर केही काम अगाडि बढिसकेको छ ।’

बस्ती औल झरेपछि नवीकै ढोरपाटन जनवादी आधारभूत विद्यालय बन्द भएको छ । सबै बालबालिका वडा ८ को सेरावाङ झरिसकेका छन् । यो विद्यालयको अर्को भवन सेरावाङमा पनि छ । अभिभावक बेंसी झरेर खेतीपातीमा लागेका छन् भने विद्यार्थी पनि पढ्न थालिसकेको विद्यालय व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष भद्रमणि विकले बताए । ‘माथि जाडो छ, बेसी झरेर पढाइ सुरु भएको छ,’ उनले भने, ‘चैतपछि अभिभावकसँगै बालबालिका ढोर जान्छन् ।’ अभिभावकले पशुचरन गर्दै ढोरपाटन र बुकी जाँदा बालबालिका नवीमा बसेर पढ्छन् ।

५३ घर रहेको यहाँको स्यालपाखे गाउँमा स्थानीय तेजबहादुर विक र शेरबहादुर विक यसपालि कुरुवा बसेका छन् । उनीहरूलाई एक घरले वार्षिक १ हजार २ सयका दरले कुरुवा खर्च भराउँछन् । मकै, जौ र केही अन्य घरायसी अन्न दिने गरेका छन् । तेजबहादुरले भने, ‘आफ्नो गुजारा चलाउन छिमेकीको घर पनि कुर्ने गरेको हुँ ।’ छेन्तुङ, नौथरलगायत बस्तीमा पनि घर कुरुवा छन् ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७८ ०८:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

देउवालाई सिटौलाको भर

कलेन्द्र सेजुवाल

काठमाडौँ — कांग्रेस राजनीतिको अंकगणितमा नेता कृष्णप्रसाद सिटौला निर्णायक बनेका छन् । ६ वटा प्रदेश अधिवेशनको नतिजाले आफैं नेतृत्वमा पुग्न सक्ने अवस्था नभए पनि उनीसँग भएको मत नेतृत्व चयनमा निर्णायक बन्ने देखाएको छ । ६ प्रदेशमध्ये प्रदेश १ मा उनको समूहका उद्धव थापा सभापति निर्वाचित भएका छन् ।

कोइराला समूहको परम्परागत गढ मानिने प्रदेश १ मा उनले आफ्नो गृहजिल्लाका थापालाई सभापति बनाउन संस्थापन समूहको साथ लिए । वाग्मतीमा भने उनले संस्थापन समूहसँग भएको सहमतिविपरीत भीमसेनदास प्रधानलाई सभापतिमा उठाए । निर्वाचनमा

आफ्नो शक्ति परीक्षण गरेपछि दोस्रो चरणमा संस्थापन समूहका इन्द्रबहादुर बानियाँलाई समर्थन गर्दै सभापति जिताए । झापा, बागलुङ, गोर्खासहित कम्तीमा पाँच जिल्लामा सिटौला पक्षका सभापति चुनिएका उनको समूहका नेता प्रदीप पौडेलको दाबी छ । ‘हामी अघिल्लो महाधिवेशनभन्दा बढी प्रतिनिधिसहित थप बलियो भएका छौं,’ पौडेलले भने, ‘कहाँबाट कति संख्यामा प्रतिनिधि आए भन्नेबारे जोडघटाउ गरिरहेका छौं ।’

सिटौलाले १३ औं महाधिवेशनमा ३ सय २४ (खसेको मतको १० प्रतिशत) मत ल्याएका थिए । तत्कालीन संस्थापन समूहमा रहेका उनको उम्मेदवारीले शेरबहादुर देउवा र रामचन्द्र पौडेल (संस्थापन समूह) लाई पहिलो चरणमा निर्वाचित हुनबाट रोकेको थियो । दोस्रो चरणमा उनको सहयोगबाट देउवा सभापति निर्वाचित भएका थिए । त्यही निर्णायक मतका आधारमा सिटौलाले पार्टीभित्र आफ्नो समूहलाई मजबुत बनाउँदै लगे ।

सिटौलाले नेविसंघ, तरुण दल र महिला संघमा नेतृत्व देउवा पक्षलाई दिएर आफ्नो समूहका नेतालाई पदाधिकारीमा स्थापित गरे । ट्रेड युनियन कांग्रेस, शिक्षक संघ, निजामती कर्मचारी संघ, नेपाल निर्माण मजदुर संघ र यातायात मजदुर संघमा भने पौडेललाई समर्थन गरेर देउवा पक्षलाई हराए । ‘उहाँले कुनै एक पक्षसँग मिलेर नेतृत्व नपाए पनि च्याखे दाउ थापेर शक्ति बढाउँदै लगेको कुरा नकार्न सकिँदैन,’ देउवापक्षीय एक नेता भन्छन्, ‘मान्छे स्वाभाविक रूपमा जहाँ अवसर पाइन्छ त्यहीं जान्छ, सिटौलाले यो रणनीतिलाई सही रूपमा सदुपयोग गर्नुभयो, यसले गर्दा आफ्नो समूहलाई थप सशक्त बनायो ।’

१३ औं महाधिवेशनमा सिटौला समूहबाट महामन्त्री उम्मेदवार बनेका गगन थापाले पछिल्लो समय उनको साथ छाडे । यसले गर्दा सिटौला समूह कमजोर भएको आकलन गरिएको थियो तर उनले काठमाडौंको निर्वाचनमा संस्थापन समूहसँग मिलेर तिनै थापा (प्रकाशमान सिंहसमेत) विरुद्ध नयाँ समीकरण निर्माण गरे । उनले पालिकामा बनेको संस्थापनसँगको समीकरणलाई प्रदेश निर्वाचनसम्म मात्र पुर्‍याएनन्, प्रदेश १ मा सभापति जित्दै वाग्मतीमा निर्णायक हैसियतसहित आफू शक्तिशाली भएको सन्देश दिए ।

प्रदेश निर्वाचनको नतिजा केलाउँदा संस्थापन–सिटौला समूह स्पष्ट बहुमतमा देखिएको छ । ६ वटा प्रदेशमा कुल ८ हजार १ सय ७१ मत सदर भएकामा संस्थापन–सिटौला समूहका सभापतिले ४ हजार ३ सय ३४ र संस्थापनइतर समूहका सभापतिले ३ हजार ८ सय ३० मत ल्याएका छन् । विमलेन्द्र निधि समूहले ७ मत ल्याएको छ । प्रदेश २ का २७ प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्रको परिणाममा संस्थापन समूह बलियो देखिएको छ । ‘सिटौला समूहसँग मिल्यो भने पहिलो चरणमै जित्ने हाम्रो अनुमान छ,’ देउवानिकट एक नेताले भने, ‘तर सिटौलाजीको च्याँखे थाप्ने र चर्को बार्गेनिङ गर्ने राजनीतिले शेरबहादुर (देउवा) दाइ आजित भइसक्नुभएको छ, त्यसैले प्रदेशसम्म आइपुगेको समीकरण महाधिवेशनमा के हुन्छ भन्न सकिने अवस्था छैन ।’

सिटौलाको भित्री चाहना आफू देउवाको टिमबाट उपसभापति बनेर आफ्नो टिमका नेताहरूलाई पदाधिकारी र केन्द्रीय सदस्यमा व्यवस्थापन गर्ने हो । तर, देउवालाई दबाबमा पार्दै बार्गेनिङको थप शक्ति आर्जन गर्न सभापतिमा लड्ने बताइरहेका छन् ।

सिटौला समूहमा अहिले पौडेलसहित उमाकान्त चौधरी, भीमसेनदास प्रधान, उद्धव थापा, सुधीर शिवाकोटी, शिवप्रसाद हुमागाईंलगायत नेता छन् । उनी कम्तीमा पौडेल र चौधरीलाई पदाधिकारीसहित आफूनिकट अन्य नेतालाई केन्द्रीय समितिमा पुर्‍याउन चाहन्छन् ।

यसका लागि उनी सभापतिमा लड्नु घातक हुनेछ । सभापतिमा लड्दा देउवा वा अर्को समूहको उम्मेदवारलाई पहिलो चरणमा जित्नबाट रोकेर आगामी राजनीतिमा थप निर्णायक हैसियत बन्ने अवस्था देखिए पनि समूहका नेताहरू पदाधिकारी बन्नबाट वञ्चित हुनेछन् ।

देउवाको रणनीति भने संस्थापनबाहेक (पौडेल, कोइराला, सिंह) समूहलाई मिल्न नदिने र सिटौला वा अर्को कुनै प्रभावशाली नेतालाई आफूतिर तान्ने छ । प्रदेशसम्म सिटौलासँग समीकरण गरे पनि केन्द्रमा भने समीकरणमा जोडिने नेतालाई सक्दो थोरै भाग दिने देउवाको रणनीति छ । यसका लागि उनले गृहमन्त्रीसमेत रहेका बालकृष्ण खाँणलाई देशभरको अवस्था (सूचना) बुझ्ने र महामन्त्री पूर्णबहादुर खड्कालाई चुनावी रणनीति र समीकरण निर्माण गर्ने जिम्मा दिएका छन् । देउवाले सिटौलाका साथै प्रकाशमान सिंह र शशांक कोइरालालाई पनि आफूतिर तान्ने प्रयास जारी राखेको उनले बताए ।

नेतृत्वका आकांक्षी निराश

सिटौलाले दुइटा प्रदेश (वाग्मती र प्रदेश १) मा प्रभावशाली उपस्थिति जनाउँदा सभापतिमा उम्मेदवारी घोषणा गरेका प्रकाशमान सिंह र शेखर कोइराला भने निराश बनेका छन् । कोइरालाको गृहप्रदेशमा उनीनिकट गुरुराज घिमिरे झिनो मतले पराजित भए । सिंहको गृहप्रदेश वाग्मतीमा पनि उनले समर्थन गरेका उम्मेदवार जगदीशनरसिंह केसीले दोस्रो चरणमा पुगेर हार व्यहोरे ।

राजनीतिक विश्लेषक पुरञ्जन आचार्यले नेताहरूलाई आफ्नो क्षेत्रमा चुनाव हार्दा मनोवैज्ञानिक रूपमा कमजोर बनाए पनि उक्त परिणामलाई ‘नोटिस’ मा लिने कि नलिने भन्ने महत्त्वपूर्ण पक्षले प्रभाव पार्ने बताए । १३ औं महाधिवेशनमा ४९ जना जिल्ला सभापति रामचन्द्र पौडेलको पक्षमा उभिँदासमेत २६ जिल्ला सभापतिको समर्थन पाएका देउवाले नेतृत्व हात पारेको दृष्टान्त उनले सुनाए ।

संस्थापन समूहमा पनि महामन्त्रीका दाबेदार रहेका गृहमन्त्री खाँण र पूर्वउपसभापति गोपालमान श्रेष्ठ प्रदेशमा पराजय व्यहोर्दा निराश छन् । कर्णालीमा संस्थापन समूहको संयोजन गरेका महामन्त्री पूर्णबहादुर खड्का र वाग्मतीमा संयोजन गरेका सहमहामन्त्री प्रकाशशरण महत भने उत्साही छन् ।

प्रदेश २ अधिवेशन महाधिवेशनपछि

प्रदेश नम्बर २ मा महाधिवेशनपछि प्रदेश अधिवेशन हुने भएको छ । त्यहाँ सर्लाहीका ४ निर्वाचन क्षेत्रमा अझै क्षेत्रीय अधिवेशन हुन सकेको छैन । केन्द्रीय निर्वाचन समितिका सदस्य सीताराम केसीले महाधिवेशनअघि बाँकी रहेका सबै क्षेत्रीय अधिवेशन सम्पन्न गर्ने र जिल्ला तथा प्रदेश अधिवेशन महाधिवेशनपछि गर्ने तयारी भइरहेको बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २१, २०७८ ०८:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×