राजनीतिमा महिला सहभागिता बढाउन जोड - समाचार - कान्तिपुर समाचार

राजनीतिमा महिला सहभागिता बढाउन जोड 

लैगिंक हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियान
‘आगामी चुनावलाई कसरी कम खर्चिलो बनाउने अबको बहस यतातिर हुनु आवश्यक छ, समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तलाई संस्थागत गरेर लैजानु जरुरी छ’
विद्या राई

काठमाडौँ — सिन्धुपाल्चोक, जुगल गाउँपालिकाकी उपप्रमुख सिर्जना तामाङ ०७४ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा विजयी हुदा २३ वर्षकी थिइन् । सानै उमेरमा बोझिलो जिम्मेवारी लिएकी उनी जनताको सेवामा सधैं जिम्मेवार रहिन् ।


विकट गाउँपालिकाको पूर्वाधार समस्या, कानुनी अस्पष्टता, असमान जिम्मेवारी लगायत चुनौती र यदाकदा पारिवारिक असन्तुष्टि सामना गर्दै अघि बढिरहेकी उनले राजनीतिक यात्राको खाका समेत तय गरेकी छन् ।

स्थानीय जनप्रतिनिधिहरुको पाँच वर्षे कार्यकाल सकिनै लाग्दा खासगरी महिला जनप्रतिनिधिहरुले राजनीतिक जिवनलाई निरन्तरता दिन र नेतृत्व लिन सक्छन् या सक्दैनन् भन्ने बहस चलिरहदा उनले १० वर्षे खाका नै तयार पारेको बताइन् । शुक्रबार ललितपुरमा लैगिंक हिंसा विरुद्धको १६ दिने अभियानको अवसर पारेर आयोजित कार्यक्रममा बोल्दै उनले भनिन्, ‘उपमेयर, उपप्रमुख धेरैले अबको निर्वाचनमा मेयर वा अध्यक्षमा दाबी गर्छु भन्नु भएको छ, मैले पनि जिम्मेवारी पदमा रहेर राजनीति गर्छु भन्ने १० वर्षे योजना बनाएको छु ।’ उनलाई ‘द एसिया फाउन्डेसन’को सहयोगमा ‘वुमन लिड’ र ‘नेपाल कम्युनिटियर’ ले सञ्चालन गरेको ६ महिना लामो ‘उपमेयरलाई रुपान्तरण कार्यक्रम’ ले यो लक्ष्य तय गर्न आँट दिएको हो । ‘छ महिना बढि पाएको कोचिङले १० वर्षभित्रमा म के के गर्छु भन्ने नोट गरेरै राखेको छु,’ उनले सुनाइन् ।

उनी गाउँपालिकाको उपप्रमुख हुनु अघि नेकपा एमालेको भ्रातृ संगठन युवा संघमा आबद्ध थिइन् । १२ वर्षकै उमेरमा अखिलमा संगठित भएकी थिइन् । यसबाट धेरथोर राजनीतिक झुकावमा स्थापित गरेको भएपनि जनप्रतिनिधि भएपछि विकास र चेतनामा पछाडि परेको गाउँको जिवनस्तरलाई नजिकबाट नियाल्न पाइन् । उनी अहिले २८ वर्षकी भइन् । भन्छिन्, ‘१५ बर्ष अघि कुनै किताबमा पढ्दा विश्वको राजनीतिमा महिलाको सहभागिता न्युन छन् भन्ने पढेकी थिइन्, त्यही उत्प्रेरणाले यता लागे, अबको नेतृत्व दाबी गर्न किन पछि हट्ने ?’ महिलाले राजनीतिक नेतृत्वमा हस्तक्षेप गर्न सके लैगिंक असमानता र सामाजिक चुनौती खेप्दै आएको समुदायको मुहार फेरिने उनको अनुभव छ ।

उनी प्रतिनिधि पात्र मात्रै हुन्, जसले आगामी राजनीतिक यात्रामा कार्यकारी पदको दाबी गर्ने लक्ष्य राखेकी छन् । उनी जस्तै महिला जनप्रतिनिधिलाई कानुनी अस्पष्टता, लैगिंक असमानता, सामाजिक चुनौती भन्दा माथि उठेर राजनीतिक जिवनलाई निरन्तरता दिन हौसला दिने उद्देश्यले बागमती प्रदेशका १८ स्थानीय तहका उपमेयर र उपप्रमुखहहरुलाई ६ महिना लामो नेतृत्व क्षमता विकास र शसक्तिकरणको कोचिङ दिइएको थियो । वुमन लिडकी कार्यकारी निर्देशक हिमा बिष्टले कार्यक्रममा ै भनिन्, ‘राजनीतिमा जहिल्यै पनि पुरुषको नाम आउँछ, यसबाट महिलाहरुको सहभागिता बढाउन र नेतृत्व बढाउन उनीहरुलाई सहयोगको खाँचो छ भन्ने हामीलाई लाग्यो, हामीले सानो प्रयास थालेका छौं ।’ काठमाडौंको दक्षिणकाली नगरपालिका उपमेयर वसन्ती तामाङ डंगोलले ‘उपमेयरलाई रुपान्तरण कार्यक्रम’बाट कोचिङ पाएपछि न्यायीक समितिमा इजलास स्थापना गरेर न्याय सम्पादन गर्न सकेको अनुभव सुनाइन् ।

निर्वाचन कानुनमा गरिएको सकारात्मक कानुनी प्रावधानका कारण ०७४ सालको स्थानीय तह निर्वाचनको ७५३ उपमेयर/ उपप्रमुख पदमध्ये ७०० स्थानमा महिला निर्वाचित भएका थिए । प्रतिशतका हिसावले यो सङ्ख्या कुल निर्वाचित स्थानको ९३ प्रतिशत हो । स्थानीय तहको न्यायिक कार्यको महत्वपूर्ण जिम्मेवारीले महिलालाई नेतृत्व कौशलता प्रदर्शन गर्ने ठुलो अवसर प्राप्त भएपनि अझै विभेद कायमै रहेकाले हस्तक्षेपकारी सहभागिताको आवश्यकता रहेको राष्ट्रिय मानवअधिकार आयोगकी सदस्य लिली थापाले बताइन् ।

‘महिलाले उठ्छु भन्दा राजनीति गर्न घर बेच्न सक्छौं भन्ने प्रश्न गरिन्छ, महिलासंग पुरुष मान्छे, पैसा र पहुँचको ‘ब्याक सपोर्ट’ हुदैन, महिलाप्रति अविश्वास छ, महिलालाई राजनीतिमा आउन अवरोध खडा गरेको छ,’ उनले भनिन्, ‘आगामी चुनावलाई कसरी कम खर्चिलो बनाउने अबको बहस यतातिर हुनु आवश्यक छ, समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तलाई संस्थागत गरेर लैजानु जरुरी छ ।’ राजनीतिक दलहरुको अधिवेशन चलिरहेको बेला उनले जस्तै महिलावादी संघ, संस्था, अधिकारकर्मी, अभियन्ता तथा सरोकारवालाले राजनीतिमा महिला सहभागिता र नेतृत्व बढाउने बहस गर्न थालेका छन् ।


प्रकाशित : मंसिर १७, २०७८ २१:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सातदोबाटोको ‘फ्लाइङ स्टार्ट’

थ्री स्टार १–१ फ्रेन्ड्स
सातदोबाटो ४–१ एपीएफ
हिमेश

काठमाडौँ — सातदोबाटो युवा क्लबले सपना देख्दा केही फरक पर्ने छैन । फुटबलमा सपना देख्ने बहादुरले नै हो । मनाङ मर्स्याङ्दीले वर्ष ०४२ मा सहिद स्मारक लिगको ‘बी’ डिभिजन जितेर लगत्तै ०४३ मा ‘ए’ डिभिजन पनि जितेको थियो । त्यतिबेला मनाङले ‘बी’ डिभिजनमा एउटै पनि खेल गुमाएको थिएन । सातदोबाटोले पनि ‘बी’ डिभिजन जित्दा कुनै पनि खेल गुमाएन ।

के अब सातदोबाटोले यस्तै उपलब्धि हात पार्न सक्छ त ? लिगमा अझै धेरै खेल बाँकी छ र कसैलाई हतार गर्न आवश्यक छैन ।

कम्तीमा अहिले तत्काल भन्न सक्छौं, सातदोबाटोले स्वप्निल सुरुआत भने लिएको छ । खेलभाषामा भन्दा ‘फ्लाइङ स्टार्ट’ । प्रशिक्षक मेघराज केसीको नेतृत्वमा खेलिरहेको सातदोबाटोको शुक्रबारको जितमा नायक रहे नाइजेरियाली खेलाडी अजयी मार्टिन्स । उनले यस लिगमा पहिलो ह्याट्रिक गरे । अजयीले ४३ औं मिनेटमा पहिलो गोल गरे अनि पहिलो हाफ इन्ज्युरी समयको पाँचौं मिनेटमा दोस्रो गोल थपे । उनको ह्याट्रिक ५८ औं मिनेटमा पूरा भयो ।

सातदोबाटोको अर्को गोल सुशील राईको नाममा रह्यो । उनले ५० औं मिनेटमा गोल गरेका थिए । एपीएफको तर्फबाट सम्भव एकमात्र गोल आत्मघाती रह्यो । खेलको ४९ औं मिनेटमा भएको त्यो गोल करण राउतको नाममा थियो । यो पनि यस लिगको पहिलो आत्मघाती गोल रह्यो । थ्रीस्टार क्लबबाट प्रशिक्षक केसीसँगै सातदोबाटो आएका अजयीले आफ्नो तीन गोलको उपलब्धिमा खुसी व्यक्त गरे । सुरुमा उनले आफ्ना प्रशिक्षक केसीलाई धन्यवाद दिए र पछि आफ्नो उत्कृष्ट प्रदर्शनका लागि कडा मिहिनेत गरेको सुनाए ।

सायद प्रशिक्षक केसी पनि उत्साही छन् । उनले भनेका छन्, ‘अबका १० खेलमा पनि हामीले जित्नका लागि खेल्नेछौं ।’

शुक्रबार खेलको नतिजापछि यी दुई टिमले दुई फरक दिशा लिएका छन् । जहाँ सातदोबाटो ३ खेलबाट ७ अंकसहित शीर्षस्थानमा उक्लेको छ । त्यहीं एपीएफ तीनै खेलमा अंकविहीन रहेर पुछारमा झरेको छ । लिगमा एपीएफको यो लगातार तेस्रो हार हो । यस्तोमा प्रश्न उठेको छ, के यसपल्ट एपीएफ रेलिगेसनमा पर्ने छ त ?

लिगमा तीन चरणका खेल सकिँदा मात्र एपीएफको भविष्यबारे कल्पना गर्नु हतार हुनेछ । तर, स्पष्ट संकेत मिल्न थालेको छ, एपीएफले फेरि एकपल्ट संघर्ष गर्नुपर्नेछ । वर्ष ०७६ को लिगमा पनि एपीएफको प्रदर्शन कमजोर रहेको थियो । ९ अंकसहित १४ टिममध्ये १२ औं स्थानमा रहेको थियो । त्यस लिगमा एपीएफ ८ खेलमा पराजित रहेको थियो । त्यो लिगका सुरुआती तीन खेलमा एक अंक बटुलेको एपीएफले यसपल्ट त्योभन्दा खराब सुरुआत लिएको छ ।

वर्ष ०६८ को लिगयता एपीएफको यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा खराब प्रदर्शन हो । त्यो लिगमा एपीएफ सुरुआती ५ खेलमा पराजित थियो । अहिलेको अवस्थालाई लिएर प्रशिक्षक कुमार थापा के भन्छन् त ? उनको प्रतिक्रिया छ, ‘लगातार तीन खेल हार्दा दबाब बढेको छ । हामीले तीन खेलबाट ९ अंक गुमाइसकेका छौं, लिगमा ९ अंक भनेको धेरै नै हो । हामीमाथि दबाब भनको रेलिगेसनबाट बच्ने नै हो र हामी बच्छौं पनि ।’

फ्रेन्ड्समाथि थ्रीस्टारको हाबी कमजोर हुँदै

ललितपुरका दुई क्लबबीचको पुरानो प्रतिद्वन्द्वितामा थ्रीस्टार लगभग सधैं फ्रेन्ड्समाथि हाबी रहेको छ । तर यो हाबी कमजोर हुँदै छ । गत सिजन फ्रेन्ड्सले ०४६ सालयता थ्रीस्टारलाई पहिलोपल्ट हराएको थियो । यसपल्ट बराबरीमा रोकेको छ । लिगको सुरुमा उपाधिको दाबेदार मानिएको थ्रीस्टारले तीन खेल खेलिसक्दा त्यो परिचय पनि गाढा हुन छाडेको संकेत मिलेको छ । त्यसैले होला थ्रीस्टारलाई फ्रेन्ड्सविरुद्ध बराबरी खेल्नु पनि उपलब्धि हुन थालेको छ ।

दशरथ रंगशालामा शुक्रबार भएको पहिलो खेलमा थ्रीस्टार एक गोलले पछाडि रहेको स्थितिबाट बराबरी नतिजा निकालेको हो । फ्रेन्ड्सले ५१ औं मिनेटमा नथानिल जुडे गार्सियाको गोलले अग्रता लिएको थियो । खेल सकिन सात मिनेटअगाडि मिक्चेन तामाङले बराबरी गोल फर्काए । यो खेलपछि थ्रीस्टारको ३ खेलबाट ४ अंक भएको छ । फ्रेन्ड्स भने अहिलेसम्म जितविहीन छ । दुई बराबरीपछि टोलीको २ अंक भएको छ । ललितपुरका दुई क्लबबीच ०४६ यता भएका खेलमा यो तेस्रो बराबरी हो ।

थ्रीस्टारलाई लिएर उल्लेखनीय पक्ष के छ भने अहिलेको टिमका अधिकांश सदस्यसँग कुनै न कुनै समय राष्ट्रिय टिमबाट खेलेको अनुभव पनि छ । नभएकाले पनि कुनै न कुनै समय उमेर समूहको राष्ट्रिय टिमबाट खेलेका छन् । के सायद टिमलाई प्रशिक्षक उर्जेन श्रेष्ठले ठीक नेतृत्व गर्न सकिरहेका छैनन् त ? यसको उत्तर दिन उनी आफैं त अगाडि आएनन् । तर उनका सहायक रवीन्द्र सिलाकारले माने, सायद प्रशिक्षकको टिममै समस्या छ कि ?


प्रकाशित : मंसिर १७, २०७८ २१:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×