नेपाली बालकलाई कसले ओसार्दै छन् भारतीय गुम्बामा ?- समाचार - कान्तिपुर समाचार

नेपाली बालकलाई कसले ओसार्दै छन् भारतीय गुम्बामा ?

१६ बालकसहित उनीहरुलाई लैजाने ७ जना पक्राउ, स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि पनि संलग्न
२०७२ को भूकम्पलगत्तै प्रहरीले विभिन्न स्थानबाट भारतका गुम्बामा पढ्न लैजाने भन्दै काठमाडौंमा जम्मा पारिएका बालबालिकालाई उद्धार गरेको थियो 
जनकराज सापकोटा, लिला श्रेष्ठ

काठमाडौँ — महानगरीय प्रहरी वृत्त थानकोटले मंगलबार बिहान ना१ख ७५६६ नम्बरको सार्वजनिक बसमा सवार १३ वर्षमुनिका १६ जना बालक र उनीहरूलाई लिएर हिँडेका अन्य ७ जनालाई नियन्त्रणमा लियो । ललितपुरको वाग्मती गाउँपालिका–२ का वडा सदस्यसमेत रहेका पेमा सिङताङले प्रस्टीकरण दिए– बालकहरूलाई आफूले कर्नाटकको तिब्बतीयन कोलनी मुडगोगस्थित ड्रिपुक लोसलिङ मोनेस्ट्रीमा पढ्नका लागि लैजान लागेको । 

कर्नाटकका बौद्ध गुम्बामा पढाउन भन्दै नेपालका पहाडी जिल्लाका विपन्न परिवारका बालकहरूलाई लैजान लागिएको यो पहिलो शंकास्पद घटना भने थिएन । प्रहरीले वडा सदस्य पेमा र बालकहरूसहित अन्य ६ जनालाई पनि नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान अगाडि बढाएको छ । पेमाले नेपाल बौद्ध ञिङ्मा पल्युल संघको सिफारिसपत्र देखाए पनि ती बालबालिका लैजानका लागि आवश्यक पर्ने स्थानीय बाल अधिकार परिषद् वा राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्को सिफारिस देखाउन सकेनन् ।

प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएका बालकहरूमध्ये ७ जना १० वर्षका छन् भने २ जना ९ र अन्य १२ र १३ वर्ष उमेरका छन् । प्रहरीका अनुसार ती बालकहरू ललितपुरको गोदावरी र वाग्मती, सिन्धुलीको कमलामाई र रसुवा जिल्लाका हुन् । ती बालकहरूलाई कपिलवस्तुको कृष्णनगर नाका हुँदै भारत छिराएर गुम्बामा पुर्‍याउने तयारी पेमाले गरेका थिए । प्रहरीले बालकहरूलाई लैजानका निम्ति अभिभावकको सहमति लिइएको हो कि होइन, प्रलोभनमा पारिएको हो कि होइन भन्ने विषयमा अनुसन्धान गरिरहेको छ ।

यो घटनालाई प्रहरीले शंकाको घेरामा राख्नुको कारण थियो– कात्तिक २९ मा पक्राउ परेका सन्तवीर लामासँग जोडिएको घटना । लामाले कर्नाटककै स्यार गडेन मोनेस्ट्रीमा पढाउने भन्दै १० देखि १४ वर्ष उमेर समूहका ५ जनाभन्दा बढी बालकलाई जम्मा पारेर आरुबारीस्थित झुगो कदम्पा गुम्बा भनिने ज्योबो कदम्पा गुम्बामा राखेका थिए । गुम्बामा राखिएका बालकहरूको बयानपछि प्रहरीले लामालाई पक्राउ गरेर अनुसन्धान गरिरहेको छ ।

वडा सदस्य पेमा सिङताङ र सन्तवीर लामा दुवै पक्राउका घटनामा जोडिएको एउटा समानता भनेको उस्तै उमेर समूह र उस्तै विपन्न परिवारका बालकहरू हुनु मात्रै होइन । दुवैले बालकहरूलाई लैजान लागिएको गन्तव्य पनि कर्नाटक नै हुनु हो । स्थानीय प्रशासनको जानकारीबेगर काठमाडौंका सीमा जोडिएका पहाडी जिल्लाका दुर्गम क्षेत्रबाट बालकहरूलाई भारतका विभिन्न गुम्बामा पढाइदिने लोभमा लैजाने कामलाई प्रहरीले शंकास्पद मानव बेचबिखन ठान्दै अनुसन्धान अगाडि बढाइरहेको छ । त्यसो त भारतका हिमाञ्चल र कर्नाटकलगायतका गुम्बामा नेपालबाट बालकहरू ओसार्ने काम यसअघिका दिनमा पनि विभिन्न स्वरूपमा भइरहेको देखिन्छ ।

मंसिर ४ मा झापाको इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टाले काठमाडौं र सिन्धुलीका ३/३ र सर्लाहीका २ गरी ८ बालकलाई सीमापार जान रोकेको थियो । लामाको भेषमा रहेका ९ देखि १५ वर्ष उमेर समूहका उनीहरूलाई भारतको सिलिगुडीस्थित गुम्बामा पढाउने भन्दै पारि लैजान लागिएको र उनीहरू जोखिममा रहेको देखिएपछि प्रहरीले घर फर्काइदिएको थियो । त्यसो त गत भदौ २९ मा प्रहरीले मुस्ताङको थासाङ गाउँपालिका–५ कुन्जीसहितका १४ दलित बालकलाई भारत लैजान लागेका बेला प्रहरीले रोकेर घर फर्काइदिएको थियो । यी सबै घटनाको अनुसन्धानमा संलग्न इलाका प्रहरी कार्यालय काँकडभिट्टाका डीएसपी सुनील दाहालले बालकहरू सीमापारि लैजाने घटनामा उस्तैखाले प्रवृत्ति देखिएको बताए । उनले भने, ‘बालकहरू विपन्न परिवारका देखिन्छन् भने उनीहरूका अभिभावकले आफ्ना सन्तान कहाँ, कसरी पढ्ने हुन्, उनीहरूको शिक्षा कसरी अगाडि बढ्ने हो भन्नेजस्ता पर्याप्त जानकारी देखिँदैन ।’ नाकामा रोकिएका बालकहरू जोखिममा पर्न सक्ने पर्याप्त सम्भावना देखिएकाले सम्बन्धित जिल्ला प्रहरीले घटनाबारे थप अनुसन्धान हुने गरी फिर्ता पठाएको उनले बताए ।

भारतका विभिन्न गुम्बामा बालबालिका पठाउने काममा स्थानीय तहका जनप्रतिनिधिहरू जोडिनु पनि गम्भीर विषय देखिन्छ । थानकोटबाट नियन्त्रणमा लिइएका बालकहरू लैजाने काममा वडा सदस्य नै सक्रिय देखिनु र मुस्ताङको थासाङ गाउँपालिकाबाट भारत लैजान लागिएका बालकहरूलाई त्यहाँको वडा नम्बर ५ का वडाध्यक्षले नै सिफारिसपत्र बनाइदिएको देखिन्छ । यसका अलावा बालबालिकालाई नियमविपरीत ओसारपसार गर्ने काममा काठमाडौंका गुम्बाहरू पनि प्रत्यक्ष/परोक्ष मुछिएका छन् ।

थानकोटबाट पक्राउ परेका वाग्मती–२ का वडा सदस्य पेमाले प्रहरीसँग आफू बौद्धको एक गुम्बामा बस्दै आएको बताएका छन् । यस्तै प्रकृतिको फरक घटनामा पक्राउ परेका सन्तवीर लामा आरुबारीस्थित झुगो कदम्पा गुम्बा भनिने ज्योबो कदम्पा गुम्बाको उच्च गुरु भएको बयान सोही गुम्बामा तिब्बतीयन भाषा पढाउने थुप्तेन मोलम तामाङले प्रहरीलाई दिएका छन् ।

भारतका गुम्बामा कति नेपाली विद्यार्थी छन् भन्ने कुनै सरकारी तथ्यांक छैन । जबकि यसअघिका वर्षहरूमा पनि भारतका गुम्बामा पढाउन भन्दै लगिएका बालकहरूलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएको वा शंकास्पद ठानेर रोकेका कैयन् घटनाहरू बाहिर आएका छन् । जस्तो कि, २०७६ जेठ पहिलो साता दिल्ली प्रहरीले त्यहाँको निजामुद्दिन रेल्वे स्टेसनबाट कर्नाटक लैजाँदै गरिएका १८ बालकलाई रोकेको थियो । उनीहरू जोखिममा पर्न सक्ने भन्दै प्रहरीले दिल्लीस्थित नेपाली दूतावास र भारतमा मानव बेचबिखनमा परेकाको उद्धारमा सक्रिय संस्था आफन्त नेपाललाई जानकारी गराएको थियो । ती बालकबारेमा आफन्त नेपालले त्यतिबेलै राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगलाई पनि जानकारी गराएको थियो ।

त्यतिबेला उद्धार गरिएका १६ मध्ये १३ जना सिन्धुली र ४ जना काभ्रेका थिए । अन्य घटनामा जस्तै त्यतिबेला रोकिएका बालकहरू पनि १५ वर्ष मुनिका थिए । बालक लैजान लागेको भनिएका कर्नाटकको ड्रिपुङ गोम्याङ मोन्यास्ट्री कलेजले पत्राचार गरेपछि ती बालकहरूलाई दिल्ली प्रहरीले अगाडि बढ्न दिएको थियो । अनौठो त यो छ कि, त्यतिबेला दिल्लीमा शंकास्पद रूपमा रोकिएका बालक र पछिल्लोपटक सन्तवीरले लैजान खोजेका धेरैजसो बालकहरू सिन्धुलीको एउटै गाउँपालिकाका देखिन्छन् ।

भारतका गुम्बामा धेरै वर्ष अघिदेखि नेपाली बालकहरूलाई लैजान थालिएको र त्यसबारे सरकारी अधिकारीहरू बेखबर रहेको कुरा सन्तवीरकै बयानले पनि पुष्टि गर्छ । उनले मात्रै कर्नाटकको गुम्बामा पढ्ने गरी तीन वर्षयता ७०/८० जनालाई पुर्‍याइसकेको बताउँदै आफूले लगेका १६ जनाको नाम नै प्रहरी बयानमा बताएका छन् ।

२०७२ को भूकम्पलगत्तै प्रहरीले विभिन्न स्थानबाट भारतका गुम्बामा पढ्न लैजाने भन्दै काठमाडौंमा जम्मा पारिएका बालबालिकाहरूलाई उद्धार गरेको थियो । त्यतिबेला दोलखाको तत्कालीन लापिलाङ गाविसबाट भारतको देहरादून लैजाने भन्दै ल्याइएका १९ बालबालिकालाई महानगरीय प्रहरी वृत्त बानेश्वरले उद्धार गरी बालबालिका ल्याउने काममा खटिएका ३ नेपाली र २ भारतीयलाई पक्राउ गरेको थियो । सिक्किमको गुम्बामा पढ्न लैजाने भन्दै ल्याइएका नुवाकोटका ४ बालकलाई पनि प्रहरीले त्यतिबेलै उद्धार गरेको थियो ।

सन्तवीर बालकहरू खोज्न गाउँ पस्ने गरेको, विपन्न परिवारलाई प्रलोभनमा पार्ने गरेको भन्दै प्रहरीले उनीमाथि थप अनुसन्धान अगाडि बढाएको छ । कर्नाटक लैजान भन्दै भेला पारेकामध्ये सिन्धुलीका एक बालकले प्रहरी बयानमा आफू गाउँकै स्कुलमा ७ कक्षाको पढाइ छाडेर बसिरहेका बेला सन्तवीरले गाउँमा आएर बाबुआमासँग कुराकानी गरी आफू र दाजुलाई कर्नाटकको गुम्बामा पढे ठूलो मानिस बनिने र मास्टर बनिने भनेर आश्वासन दिएको बताएका छन् । उनले बयानमा भनेका छन्, ‘तिम्रो अरू साथीभाइ पनि छन् भने खोज भनेको थियो ।’ प्रहरीले बयान लिएका अधिकांश बालकहरूले सन्तवीरले आश्वासन दिएको तथ्य बताएका छन् । प्रहरी ब्युरो स्रोतका अनुसार सन्तवीरले गुम्बामा निःशुल्क खान, बस्न र पढ्न पाइने बताए पनि बालकहरूका अभिभावकहरूसँग बाटो खर्च भन्दै जनही १०/१० हजार रुपैयाँ उठाएको देखिन्छ ।

प्रहरी बयानमा सन्तवीर आफूले पनि कर्नाटककै स्यार गडेन मोनेस्ट्रीबाट लामा विद्यामा घेसी अर्थात् पीएचडी गरेको बताउँदै आफू लामा शिक्षक रहेको बताएका छन् । पूर्वी नवलपरासीको देवचुली–१७ झैरे खोलाका उनले बयानमा गुम्बामा पढ्न जान खोजेकाहरूलाई आफूले सहयोग मात्रै गरेको र आरोप लगाएजस्तो प्रलोभनमा पार्न नखोजेको भनेका छन् ।

लामाले स्यार गडेन मोनेस्ट्री गुम्बाका लामागुरु लोप्साङ ग्यालछेन केही दिनका लागि आरुबारीस्थित ज्योबो कदम्पा गुम्बामा आएको समेत बताएका छन् । लामा सिन्धुलीको एक वडा कार्यालयमा आफूले लैजान लागेका बालकको जन्मदर्ता र सिफारिस बनाउनसमेत सक्रिय भएका थिए । त्यसक्रममा वडाध्यक्षले पढाउने भनिएको गुम्बाको समेत पत्र चाहिने बताएपछि लामाले तुरुन्तै झोलाबाट उक्त गुम्बाको लेटरप्याड निकालेर पत्र लेखी स्टाम्प लगाएका थिए । उनको गतिविधि शंकास्पद देखिएको भन्दै वडाध्यक्षले मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोमा सूचना दिएपछि प्रहरीले पछ्याएर सिन्धुलीको इलाका प्रहरी कार्यालय खुर्कोटले उनलाई पक्राउ गरेको थियो ।

ज्योबो कदम्पा गुम्बाका प्रशासक हजारसिंह लामाले गुम्बाले कर्नाटकको मुडगोल लामा क्याम्प नम्बर १ मा रहेको स्यार गडेन मोनेस्ट्री र आफूहरूको गुम्बाबीच पुरानै सम्बन्ध रहेको बताएका छन् । उनले सन् १९९७ तिरै आफूले पनि कर्नाटककै गुम्बामा पढेको बताउँदै नेपालका विद्यार्थीलाई उच्च शिक्षाका लागि त्यहाँ लाने गरिएको बताएका छन् ।

गुम्बा विकास समितिका अध्यक्ष खेम्बो गेसे थुप्तेन जिग्डोलले देशभरि २ हजार ८ सय ६६ गुम्बा दर्ता रहेको र तीमध्ये एक हजारजतिमा विद्यार्थी पढ्ने गरेको बताए । भारतका गुम्बामा कति नेपाली पढ्छन् भन्ने थाहा नभएको बताउँदै बालकहरू ओसारपसारका पछिल्ला घटनाबारे आफूहरूले थाहा नपाएको उनले प्रतिक्रिया दिए । आफ्ना बच्चाहरू कहाँ, कसरी पढ्ने हुन् र गुम्बामा पढ्न पठाउने प्रक्रिया के हो भन्नेबारे अभिभावक आफैं चनाखो हुनुपर्ने उनले बताए ।

मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्युरोकी एसएसपी दुर्गा सिंहले स्थानीय बाल अधिकार परिषद् र राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्को स्वीकृतिबेगर बालबालिका ओसारपसार गर्नु शंकास्पद हुने बताइन् । जुनसुकै कारण देखाए पनि प्रलोभनमा पारेर वा आश्वासन दिएर सरकारको स्वीकृतिबेगर बालबालिका ओसारपसार गरिनु गम्भीर विषय भएको उनको भनाइ छ । राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्का कार्यकारी निर्देशक मिलनराज धरेलले बालबालिकासम्बन्धी ऐन २०७५ मा अभिभावक भएका बालबालिकालाई कानूनविपरीत बालगृह वा संस्थामा आश्रयमा राख्न नमिल्ने विषयमा प्रस्ट पारेको बताए । ‘भारतका गुम्बामा बालबालिका लैजाने विषयमा अन्तरमन्त्रालय बैठक गरेर नीतिगत पहल लिने तयारी भइरहेको छ,’ उनले भने ।

कार्यकारी निर्देशक धरेलले भारत लैजाने बालबालिकाहरू बेचबिखन, जबर्जस्ती श्रममा पर्ने जोखिम वा अभिभावकसँग नियमित सम्पर्कमा रहन पाउने अधिकारबाट वञ्चित हुनेजस्ता सम्भावना हुने बताउँछन् । उनले भनेजस्तै भारतको देहरादूनस्थित शाक्य गुम्बाले सञ्चालन गरेको बोर्डिङमा पढ्ने ५१ नेपाली विद्यार्थी दुर्व्यवहार र कुटपिटमा परेको घटना २०७७ कात्तिक दोस्रो साता सार्वजनिक भएको थियो । एसएसपी दुर्गा सिंहले भनिन्, ‘अभिभावक र स्थानीय तह सक्रिय नभएसम्म यस्तो शंकास्पद ओसारपसार रोकिँदैन । शंकास्पद ओसारपसार देखे जोसुकैले प्रहरीको निःशुल्क नम्बर ११७७ मा फोन गरेर जानकारी दिन सक्छन् ।’

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७८ १०:५०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कान्तिमा अप्रेसन : दुई वर्षसम्म पालो कुर्दै बालबालिका

 चालीस वर्षअघिकै दरबन्दी, फितलो प्रशासन र अपर्याप्त पूर्वाधार, मन्त्रीपिच्छे निर्देशक फेरबदल
चार सर्जनमध्ये दुई र अन्य ७६ चिकित्सकको दरबन्दीमध्ये १३ खाली । नर्स, कम्प्युटर अधिकृत, टेलिफोन अप्रेटर, ल्याब टेक्निसियन, हाउसकिपिङ सुपरभाइजर र कार्यालय सहयोगीको दरबन्दी खाली ।
प्रशान्त माली

काठमाडौँ — सिन्धुपाल्चोक बाह्रबिसेका खोकेन्द्रबहादुर बस्नेत दम्पती महाराजगन्जस्थित कान्ति बाल अस्पतालमा छोराको मलद्वार खुलाउन गरिने अप्रेसनका लागि कुरेको दुई वर्षभन्दा बढी भइसक्यो । २०७६ जेठमा जन्मजात मलद्वार बन्द रहेको थाहा पाएपछि उनीहरु उपचारका लागि कान्ति पुगेका थिए । त्यहाँ पेटमा प्वाल पारेर दिसाबाहिर निस्किने बनाएर छाडेयता बच्चाको अवस्था त्यस्तै छ ।

बेलाबेला पेटमा दिसा जमेर बच्चाले सास्ती भोग्ने गरेको बस्नेतले बताए । अस्पतालले सुरुमा बच्चाको अप्रेसन ६ महिनाभित्र गर्ने गरी मिति दिएको थियो तर सार्दासार्दै गत बुधबार तोकियो । त्यसपछि फेरि आइतबार बोलाइयो । त्यो दिन पनि भएन । बल्लबल्ल आएको अप्रेसनको पालो सर्ने भएपछि उनी चिन्तित छन् । ‘अस्पताल धाउँदाधाउँदै हैरान भइसकेको छु, छोरा तीन वर्ष टेकेको छ, अप्रेसन गर्न सबै दृष्टिकोणबाट ठीक छ,’ उनले भने । अप्रेसन नहुँदा अहिले दिनमा तीन/चार पटक दिसा सफा गर्नुपर्ने उनले सुनाए ।

***

कैलालीका कमल चौधरीका छोरालाई पनि त्यस्तै समस्या छ । चौधरीले छोराको अप्रेसनका लागि कुरेको दुई वर्ष बित्यो । उनको पनि २०७६ असोजमा पेटमा प्वाल पारेर दिसा बाहिर निस्कने बनाएर छोडेयता अप्रेसन भएको थिएन । बच्चालाई पेट पोल्ने समस्या भएर रून थाल्यो । डाक्टरहरुसँग हारगुहार गरेपछि बल्ल आइतबार अप्रेसन गरेको चौधरीले बताए । भन्छन्, ‘जन्मजात बन्द मलद्वार खुलाउन तीन पटक अप्रेसन गर्नुपर्छ । बल्ल दुई पटक भयो । अब तेस्रो पटक गर्न अझै कति सास्ती भोग्नुपर्ने हो थाहा छैन ।’ कैलालीबाट काठमाडौं आउन दुई दिन लाग्छ । सानो बच्चालाई गाडीमा लिएर आउन पनि गाह्रो छ । हवाईजहाजबाट आउन र यहाँ खानबस्न गर्दा उपचार खर्च निकै महँगो भएको उनको भनाइ छ ।

***

सर्लाहीका विक्रम महतोको समस्या पनि उस्तै छ । अप्रेसन गर्न डाक्टरले चासो नदिएपछि आइतबार उनी गुनासो गर्न पूर्वश्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षामन्त्री रामेश्वर राय यादवलाई लिएर अस्पताल पुगेका थिए । यादवले कान्तिका निर्देशक डा.अजित रायमाझीलाई लक्षित गरेर भने, ‘गाउँबाट उपचारका लागि गाई/भैंसी बेचेर आएका हुन्छन् । पटक–पटक त्यसै फर्कनुपर्दा उपचारका लागि जोहो गरेको पैसा गाडी भाडा र खाना बस्नमै सकिन्छ । यसले उपचार खर्च जुटाउन मुस्किल पर्ने गरेको छ ।’ उनले तत्काल अप्रेसन गर्ने वातावरण बनाउन आग्रह गरे । अस्पतालका निर्देशक डा. रायमाझीले तत्काल अप्रेसन गर्ने वातावरण बनाउन डाक्टरलाई आश्वासन दिए ।

***

कान्ति बाल अस्पतालमा अप्रेसनका लागि वर्षौं कुर्न बाध्यहरूको सूची लामो छ । अस्पतालका चिकित्सकका अनुसार मलद्वार खुलाउन गरिने अप्रेसन ३ देखि ६ महिनाभित्र गर्न मिल्छ । तर, बिरामीको चापका कारण वर्षौंसम्म पनि नहुने समस्या छ । अस्पतालको रेकर्डअनुसार गत आइतबार सर्जिकल ओपिडीमा जाँच गराउन ९० जना पुगेका थिए । तीमध्ये ४० जनाको अप्रेसन गर्नुपर्ने देखिएको कान्तिका सर्जन विजय थापाले बताए । सर्जरी ओपीडीमा दिनहुँ ५० देखि १ सयको हाराहारीमा बिरामी जचाउन पुग्छन् । यो संख्या बढ्दो छ ।

अस्पतालमा दिनमा सातदेखि दस जनाको अप्रेसन हुने गरेको छ । बिरामीको चापका तुलनामा त्यो संख्या निकै कम हो । अस्पतालका अनुसार करिब तीन सय बिरामी हर्निया, क्यान्सरलगायत रोगको अप्रेसनका लागि पालो पर्खेर बसेका छन् । सामान्यतया बालबालिकाको मलद्वारको अप्रेसन तीन पटक गर्नुपर्छ । निजीमा त्यस्तो अप्रेसन गर्ने हो भने एक पटककै डेढदेखि दुई लाख रुपैयाँ लाग्ने चिकित्सकको भनाइ छ । कान्तिमा भने एक पटक गर्न १० हजार रुपैयाँ भए पुग्छ तर अप्रेसन पर्याप्त नहुँदा धेरैजसो बिरामी महिनौं कुर्न बाध्य छन् । पालो नपर्खनेहरूले निजी अस्पतालमा चर्को शुल्क तिर्नुपर्ने बाध्यता छ ।

मुलुककै सबैभन्दा ठूलो बाल अस्पतालमा अप्रेसनका लागि महिनौं कुर्नुपर्ने परिस्थिति कसरी सिर्जना भयो त ? यसमा विशेषगरी जनशक्ति अभाव, अपर्याप्त पूर्वाधार र कमजोर व्यवस्थापन जिम्मेवार देखिन्छ । अस्पतालमा हाल कायम दरबन्दी ४० वर्षअघिकै हो । २०३८ को दरबन्दीअनुसार चार जना सर्जनमध्ये वर्षौंदेखि दुई पद रिक्त छ । बिरामीको अत्यधिक चाप बढेपछि २०६४ मा दुई जना चिकित्सक थपिए पनि सर्जन थपिएका छैनन् । अस्पतालले कम्तीमा १० जना सर्जन आवश्यक रहेको बताएको छ । अन्य ७६ चिकित्सकको दरबन्दीमध्ये १३ जना खाली छन् । पब्लिक हेल्थ नर्स, स्टाफ नर्स, कम्प्युटर अधिकृत, कम्प्युटर र टेलिफोन अप्रेटर, ल्याब टेक्निसियन, हाउसकिपिङ सुपरभाइजर र कार्यालय सहयोगीलगायत पदको दरबन्दी रहे पनि सबैजसो खाली छन् ।

पूर्वाधारको समस्या पनि उस्तै छ । एउटा अप्रेसन गर्न कम्तीमा डेढ घण्टा लाग्छ । त्यसमाथि जापान सरकारले २५ वर्षअघि उपलब्ध गराएको अप्रेसन थिएटरका उपकरण मर्मत गरेर जेनतेन चलाउँदै आइरहेको सर्जन थापाले बताए । ‘अहिले चालु हालतमा दुईवटा मात्र अप्रेसन थिएटर छन्,’ उनले भने, ‘बिरामीको चापअनुसार कम्तीमा ५ जना एकै पटक अप्रेसन गर्न मिल्ने आधुनिक थिएटर आवश्यक छ ।’ उनले अहिले अप्रेसन रुमको बाटोमा बेड राखेर जेनतेन तीन जनाको अप्रेसन गर्दै आइरहेको बताए । ‘तीन जनाको अप्रेसन गर्न मिल्ने थिएटर सञ्चालनमा ल्याउन १० करोड रुपैयाँ भए पुग्छ,’ उनले भने ।

दरबन्दीअनुसार पदपूर्ति नभएपछि अस्पताल विकास समितिले आवश्यक जनशक्ति ज्यालादारी र करारमा नियुक्त गर्दै आएको छ । २०६४ मा कान्ति बाल अस्पताल विकास समितिबाट ५/५ जना डाक्टर र मेडिकल अधिकृत, स्टाफ नर्स १४ जना, अनमी, ड्युटी अफिसरलगायत गरेर ३२ जना नियुक्त गरिएको थियो । अस्पतालमा हाल ज्यालादारी र करारमा १० जना चिकित्सक, ५९ स्टार्फ नर्स, ७ जना ल्याब टेक्निसियन, फार्मेसी अधिकृत, फार्मेसी सहायक, बायोमेडिकल गरेर ९९ जना कार्यरत छन् । यसबाहेक चिकित्सक र स्टार्फ नर्सलगायत अझै ५० जनाभन्दा बढी स्वास्थ्यकर्मी अपुग रहेको अस्पतालकै चिकित्सकले बताए ।

कर्मचारी अपुग र खाली दरबन्दीबारे अस्पताल प्रशासन, स्वास्थ्य मन्त्रालयलगायत सम्बन्धित निकाय जानकार छन् तर पदपूर्ति गर्नतर्फ कसैले पहल गरेको देखिँदैन । अस्पतालका एक अधिकारीले भने, ‘जनशक्ति र उपकरण खरिदप्रति बेवास्ताले कतै निजी अस्पताललाई पोस्ने नियत त छैन भन्ने शंका गर्ने ठाउँ पनि छ । अस्पताल विस्तार गर्न पर्याप्त जग्गा छ तर कोभिडले गर्दा झन् बहाना बनाउन सजिलो भएको छ ।’ ती अधिकारीका अनुसार कान्तिको दिगो समस्या समाधान गर्न सरकारको बेग्लै इन्स्टिच्युट अफ चाइल्ड हेल्थ एन्ड रिसर्च सेन्टर स्थापना गर्ने योजना अघि सारेको थियो तर वर्षौं बितिसक्दा पनि त्यो योजना अघि बढेको छैन । ‘प्रत्येक प्रदेशमा २५ बेड एचडीयू र १५ बेड भेन्टिलेटरसहितको २ सय ५० शय्या र जिल्लामा ५ बेड आईसीयूसहित २५ शय्याको बाल अस्पताल स्थापना गर्ने पनि योजना थियो,’ उनले भने, ‘तर कसैले ध्यान दिएनन् । सायद निजी अस्पतालको व्यापार घट्ला भन्ने बढी चिन्ता भएर होला ।’

कान्ति बाल अस्पतालका निर्देशक डा. रायमाझी भने आवश्यक जनशक्ति पदपूर्तिका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयमा लेखेर पठाइसकेको दाबी गर्छन् । तत्काल ४१ जना स्वास्थ्यकर्मी थप्नुपर्ने देखिएको उनले जानकारी दिए । ‘म निर्देशक भएर आइसकेपछि अस्पतालको अर्गनाइजेसन एन्ड म्यानेजमेन्ट (ओएनएम) सर्भे गर्दा ४१ जना स्वास्थ्यकर्मी थप गर्नुपर्ने देखिएको छ । पदपूर्तिका लागि स्वास्थ्य मन्त्रालयमा लेखेर पठाइसकेका छौं ।’ धेरै प्रयासपछि चिकित्सक विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठानबाट एक जना सर्जन डाक्टर कान्तिका लागि प्रत्येक वर्ष पठाउने निर्णय भएको समेत उनले सुनाए । त्यस्तै कान्तिलाई रिसर्च सेन्टर बनाउने योजना कार्यान्वयनका लागि पहल थालेको पनि उनले सुनाए । स्वास्थ्य मन्त्रालयका सहप्रवक्ता समीर अधिकारीले दरबन्दी थप गर्ने फाइल मन्त्रालयबाट टिप्पणी उठाएर निर्णय गराउन मन्त्रिपरिषद्मा पठाइसकेको बताए ।

अस्पतालको सेवा कमजोर हुनुमा चिकित्सक पनि उत्तिकै दोषी देखिन्छन् । अस्पतालले चिकित्सकहरूको ड्युटी बिहान ९ देखि दिउँसो ३ बजेसम्म तोकेको छ । डा. गणेशकुमार श्रेष्ठ प्रत्येक साता सोमबार र बुधबार दिउँसो २ देखि ४ बजे र डा. पुननारायण श्रेष्ठ शुक्रबार, बुधबार र सोमबार बिहान ९ बजेसम्म बाल तथा महिला अस्पताल इसानमा भेटिन्छन् । त्यस्तै डा. नजला खातुन बुधबार र शनिबारबाहेक अन्य दिन दिउँसो २ बजे अन्तर्राष्ट्रिय बाल मैत्री अस्पताल महाराजगन्जमा भेटिन्छिन् ।

कान्तिका सहायक निर्देशक डा. विजय थापा बीपी स्मृति सामुदायिक सहकारी अस्पतालमा बिरामी जाँच गर्न साढे ९ बजे पुग्ने गरेका छन् । ‘कोभिडले गर्दा हाजिरमा गडबड भएको हो,’ थापाले भने । उनले कतिपय दिनमा पारिवारिक कामले गर्दा ढिलाइ भएको बताए । ‘कुनै दिन आफन्त बितेको बेला पनि पर्‍यो,’ उनले भने । अस्पताल प्रशासनले ड्युटीमा आउँदा र जाँदा अनिवार्य हाजिर गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ तर अधिकांश चिकित्सक समयमा आउँदैनन् । अस्पतालबाट बाहिरिँदा प्रशासनलाई कुनै जानकारी हुँदैन ।

सेवा प्रभावकारी नहुनुमा छोटो अन्तरालमा निर्देशक फेरिनु पनि हो । नयाँ स्वास्थ्यमन्त्री आएपिच्छे निर्देशक फेरिने गरेका छन् । २०७४ को चुनावपछि नयाँ सरकार बनेयता मात्र अस्पतालको निर्देशक चार पटक फेरिइसकेका छन् । स्वास्थ्यमन्त्री भानुभक्त ढकालले आउनासाथ डा. आरपी बिच्छालाई हटाएर डा. कृष्णप्रसाद पौडेललाई निर्देशक बनाए । त्यसपछि मन्त्री बनेका हृदयेश त्रिपाठीले पुनः डा. बिच्छालाई निर्देशकको कुर्सीमा बसाले । उमेश श्रेष्ठ स्वास्थ्य राज्यमन्त्री बन्नासाथ डा. रायमाझीलाई निर्देशक बनाइएको थियो ।

प्रकाशित : मंसिर १६, २०७८ १०:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×