‘चाडबाडमा लापरबाही नगरौं’- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘चाडबाडमा लापरबाही नगरौं’

विज्ञहरु भन्छन्– ‘कोभिडको जोखिम कायमै छ, पूर्ण मात्रा खोप लगाएकाहरुमा पनि संक्रमण देखिँदै छ’
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — मुलुकमा कोभिड–१९ को दोस्रो लहर मत्थर देखिएको बेला दसैंको रमझम छ । चाडपर्वको उल्लासबीच स्वास्थ्य सुरक्षाका मापदण्ड पालनामा मानिस केही लापरबाह देखिएका छन् । कोभिडको पूर्ण मात्रा खोप लगाएकाहरू त त्यसमा झन् अगाडि छन् ।

विशेषज्ञहरूले कोभिडको जोखिम कायमै रहेकाले खोप लगाएका वा नलगाएका सबैले चाडपर्वमा बढी सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका छन् । स्वास्थ्य मन्त्रालयले पनि संक्रमणबाट जोगिनका लागि मापदण्ड पालना गर्दै चाडपर्व मनाउन आग्रह गरेको छ ।

शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका निर्देशक डा. अनुप बाँस्तोलाले पूर्ण मात्रा खोप लगाएकाहरूमा समेत जटिल कोभिड संक्रमण देखिएकाले सबैले स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाउनु अत्यावश्यक रहेको बताए । उनले चाडपर्वमा पनि मास्क लगाउन तथा सामाजिक दूरी कायम गर्न र हातको सफाइमा सावधानी अपाउन आग्रह गरे ।

सरकारी तथ्यांकमा नेपालमा कोभिड संक्रमण घट्ने क्रम देखिए पनि कोरोनाको नयाँ भेरिएन्ट आउने जोखिम कायमै देखिन्छ । कोभिडको दोस्रो लहरको सुरुवातपछिकै सबैभन्दा कम गत आइतबार दैनिक संक्रमण दर अर्थात् ५ प्रतिशत थियो । केही दिनयता दिनहुँ सरदर १०–१२ जना जतिको मृत्यु कोभिडले भइरहेको छ । हाल देशभरिमा १४ हजार ७ सय ४७ सक्रिय संक्रमित छन् ।

‘हाल चाडपर्वको मौसममा भीडभाड हुने भएकाले कोभिडबाट जोगिन खोप लगाएका वा नलगाएका सबैले स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाउनुपर्छ,’ स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवक्ता एवं इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (ईडीसीडी) का निर्देशक डा. कृष्णप्रसाद पौडेलले भने, ‘कोभिडले दिनहुँ मृत्यु भइरहेको छ र नयाँ संक्रमित थपिने क्रममा कमी आए पनि रोकिएको छैन ।’

डा. पौडेलले हाल परीक्षण गरिएकामा संक्रमण दर करिब ७–८ प्रतिशत देखिने गरेको बताए । उनका अनुसार दिनहुँ करिब १० देखि १४ हजारको परीक्षण भइरहेको छ । मुलुकको प्रवेश बिन्दुमा परीक्षण गर्दा हाल हाल २–३ प्रतिशतमा पोजिटिभ देखिएको छ ।

‘पूर्ण मात्रा खोप लगाएकाहरूमा पनि कोभिडको संक्रमण भई नै रहेको छ,’ डा. पौडेलले भने, ‘त्यसैले खोप लगाएकाहरूले पनि मास्क, दूरी, हातको सरसफाइजस्ता स्वास्थ्य मापदण्ड कडाइ साथ पालना गर्नुपर्छ ।’

शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल, टेकुको इमर्जेन्सीमा आउने कोभिड बिरामीमध्ये ३० देखि ४० प्रतिशतसम्म खोप लगाएका हुने गरेका छन् । इमर्जेन्सीमा आएका खोप लगाएका कुल बिरामीमध्ये करिब ३० देखि ४० प्रतिशत अस्पतालमा भर्नासमेत हुने गरेको टेकु अस्पतालका निर्देशक डा. बाँस्तोलाले बताए ।

उनका अनुसार एक वा पूर्ण मात्रा खोप लगाएर अस्पताल भर्ना हुनेहरूमा धेरैजसो पाका उमेरका छन् । हाल मुलुकमा १८ वर्षमाथिका करिब ३८ प्रतिशतले कोभिडविरुद्घको खोपको पहिलो मात्रा र ३० प्रतिशतले पूर्ण मात्रा लगाएका छन् ।

ईडीसीडीका निर्देशक डा. कृष्णप्रसाद पौडेलले दसैं–तिहारमा बढी जोखिम रहेकाले घर आएका परिवारको सदस्यलाई कोभिड परीक्षण गर्ने व्यवस्था मिलाउन जरुरी रहेको बताए । ‘यस्ता व्यक्तिलाई कम्तीमा एन्टिजेन परीक्षण गराउनुपर्छ,’ उनले भने, ‘कोभिडसँग मिल्दोजुल्दो लक्षण देखिएकाहरूले पनि परीक्षण गराउनुपर्छ ।’

एन्टिजेन परीक्षणको रिपोर्ट छिटो आउने भएकाले संक्रमणबारे जान्न यो महत्त्वपूर्ण हुने उनले बताए । डा. बाँस्तोलाले बूढापाकामा कोभिड संक्रमणको बढी जोखिममा हुने भएकाले दसैंमा उनीहरूबाट टीका थाप्दा थप स्वास्थ्य सावधानी अपनाउनुपर्ने बताए ।

‘धेरैजसो टीका थाप्ने वृद्घवृद्घाबाट हो, उनीहरूले खोप लगाए पनि प्रतिरोधी क्षमता नबनेको हुन सक्छ,’ उनले भने, ‘टीका थाप्न गएका युवाले बूढापाकालाई संक्रमण सार्ने उच्च जोखिम रहेकाले मास्क, हातको सरसफाइ र सकेसम्म सामाजिक दूरी कायम राख्दै टीका थाप्नु सर्वोत्तम हुन्छ ।’ यात्रामा मास्क लगाउँदै सवारीसाधनको झ्याल खुला राख्न विज्ञको सुझाव छ ।

संक्रमण दर ओरालो लागे पनि सात जिल्लामा पाँच सयभन्दा बढी र १९ वटा जिल्लामा दुई सयभन्दा बढी सक्रिय संक्रमित छन् । मोरङ, सुनसरी, काठमाडौं, भक्तपुर, ललितपुर, कास्की र रूपन्देहीमा पाँच सयभन्दा बढी सक्रिय संक्रमित छन् ।

झापा, धनुषा, सप्तरी, सिरहा, मकवानपुर, काभ्रेपलाञ्चोक, चितवन, नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक, सिन्धुली, नवलपरासी पूर्व, बागलुङ, स्याङ्जा, तनहुँ, दाङ, बाँके, सुर्खेत र कैलालीमा दुई सयभन्दा बढी सक्रिय संक्रमित छन् ।

प्रकाशित : आश्विन २७, २०७८ ०८:१४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बालबालिकाको खोप ८०% सम्म खेर

२० डोजको भाइलमा आउने बीसीजी खोप सबैभन्दा बढी खेर गइरहेको छ । टिटनस डिप्थेरिया, जापानी इन्सेफ्लाइटिस, दादुरा रूबेलालगायत खोपको खेर जाने दर पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी छ ।
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — बालबालिकालाई क्षयरोगबाट जोगाउन हरेक वर्ष खरिद गरिने ‘बीसीजी’ खोप ८० प्रतिशतसम्म खेर गइरहेको छ । बीसीजी मात्र नभई सरकारले विदेशी मुद्रामा खरिद गरेर बालबालिकालाई निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएका अन्य खोप पनि खेर जाने गरेको छ ।

गत वर्ष टीडी (टिटनस डिप्थेरिया) ५३.८८ प्रतिशत, जेई (जापानी इन्सेफ्लाइटिस) ४६.९१ प्रतिशत, दादुरा रुबेला ४६.६७ प्रतिशत, पोलियो ओपीभी २३.१७ प्रतिशत, पेन्टा/डीपीटी २२.४९ प्रतिशत खेर गएको थियो । प्याकिङ खोलेपछि निश्चित समयभित्र उपयोग गर्नुपर्ने यी खोप डोजअनुसार उपभोग हुन नसकेको हो । यसमा पनि २० र १० डोज भएका भाइल उपयोग गरेर एक जनालाई मात्र खोप लगाउँदा क्रमशः १९ र ९ डोज खेर जाने गरेको छ ।

‘धेरै डोजको भाइल उपलब्ध हुनुमा उत्पादकको पोलिटिक्ससमेत छ,’ स्वास्थ्य प्रवक्ता एवं इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा.कृष्णप्रसाद पौडेलले भने, ‘बीसीजी २० डोजको भाइलमा आउँछ, एक जना बच्चा आए पनि भाइल खोल्नैपर्छ, यसले आर्थिक क्षति हुने गर्छ ।’

डा.पौडेलका अनुसार बीसीजीको ५ डोजको भाइल बनाउन असम्भव छैन, कम मात्रा भएको भाइल बनाउँदा खेर जाने दर पनि धेरै कम हुन्छ । ‘जति धेरै डोज भएको भाइल भयो, त्यति धेरै खेर जाने सम्भावना हुन्छ,’ उनले भने, ‘यो हाम्रो नियन्त्रणबाहिरको कुरा भयो ।’ तर, ५ डोजकै भाइल भएको जेईको खोप खेर जाने दर ४६.१ प्रतिशत किन भयो आफूले बुझ्न नसकेको उनले बताए ।

हाल बीसीजी २० डोजको भाइल, एमआर १० डोजको भाइल, जेई ५ डोजको भाइल, पोलियो १० डोजको भाइल र टीडी १० डोजको भाइलमा आउने गरेको छ । बर्सेनि खोप खेर जाने दर कम गरेर मुलुकको करोडौं रुपैयाँ जोगाउन सकिने औंल्याउँदै व्यवस्थापन महाशाखाका खोप सुपरभाइजर अधिकृत ओमप्रसाद उपाध्यायले भने, ‘बीसीजी २० डोजको भाइल बनाइएको छ, एक जनालाई खोप दिँदा १९ डोज खेर जान्छ ।’

बीसीजीको ५ डोजको एउटा भाइल बनाएर त्यसबाट एक जनालाई खोप दिँदा मात्र ४ डोज खेर जाने जनाउँदै उपाध्यायले थपे, ‘नेपालमा बीसीजीको ५ डोजको एउटा भाइल उपयोग गरे हालको अवस्थाअनुसार पाँच गुना कम खोप खेर जान्छ ।’ उनका अनुसार बीसीजी खोप एक भाइलको सरदर २.५ यूएस डलर, पोलियो १.८ यूएस डलर, एम आर ६.६ यूएस डलर र जेई ३.५ यूएस डलर पर्ने गरेको छ ।बाल स्वास्थ्य तथा खोप शाखाका पूर्वप्रमुख एवं हाल व्यवस्थापन महाशाखाका डा.झलक शर्मा गौतमले सरकारको नीतिअनुसार खोप केन्द्रमा एउटा बच्चा आए पनि एक सत्रमा एउटा भाइल चलाउनैपर्ने बताए ।

एक जना पनि नछुटुन् भन्ने उद्देश्यले भाइल खोलेको केही घण्टाभित्र उपयोग नगरिए फाल्नुपर्ने अवस्थामा पनि १० वा २० डोज भएको भाइल खोल्नुपर्छ । यही नीतिका कारण बीसीजीको खोप ७० देखि ८० प्रतिशतसम्म खेर जाने गरेको छ । बीसीजी, मिजिल्स, रुबेला, जेई खोप भाइल खोलेपछि ६ घण्टामा प्रयोग गरिसक्नुपर्छ ।

डा.गौतमका अनुसार नेपालको भौगोलिक अवस्था, दुर्गम क्षेत्र आदिका कारण जति धेरै खोप केन्द्र चलाइयो, त्यति धेरै खोप खेर जान्छ । हाल मुलुकमा १६ हजारभन्दा बढी खोप केन्द्र छन् । खोप विज्ञ एवं तत्कालीन बाल स्वास्थ्य महाशाखाका पूर्वनिर्देशक डा.श्यामराज उप्रेतीले घनाबस्ती र सहरी क्षेत्रको दाँजोमा पहाड, हिमाली जिल्ला र दुर्गम ठाउँमा उच्च मात्रामा खोप खेर जाने गरेको बताए ।

उनका अनुसार खोप लिनेहरूको संख्या कम भएको ठाउँमा खेर जाने दर घटाउन त्यति सजिलो छैन । तर, मल्टिडोज भाइल पोलिसीअन्तर्गत तोकिएका केही मापदण्ड सही रूपमा कार्यान्वयन गरेर खोप खेर जाने दर घटाउन सकिन्छ । पेन्टाभाइलेन्ट खोप र टिटनस खोपको भाइल खोलेपछि कोल्ड चेन राम्ररी कायम राख्दा २८ दिनसम्म प्रयोग गर्न सकिने भएकोले यसमा खेर जाने दर घटाउन सकिने उनले बताए । गत वर्ष टीडी खोपको खेर जाने दर ५३.८८ प्रतिशत देखियो, यो धेरै बढी हो,’ डा.उप्रेतीले भने, ‘टीडी खोप खेर जाने दरले उक्त कार्यक्रम असफल भएको देखाएको हो ।’

खोप मुख्य रूपमा दुई प्रकारले खेर जाने गरेको छ– म्याद गुज्रिएर र खोप लगाउँदा एकभन्दा बढी डोज भएको भाइल खोलेपछि उपयोग नभएर । ‘खुल्दै नखुलेको भाइल खेर गएको छ भने त्यो प्रोग्राम नै असफल भएको हो,’ डा.उप्रेतीले भने, ‘खोप लगाउने सेसनमा कति वेस्टेज भएको हो, नखोलेको भाइल कति वेस्टेज भएको हो, यसबारे थप अध्ययन–अनुसन्धान आवश्यक छ ।’ विज्ञहरूका अनुसार म्याद नाघेर, क्षति पुगेर, टुटफुट भएर स्टोरमा एक प्रतिशतभन्दा बढी खोप नष्ट हुनु हुँदैन । स्टोरमा खोप खेर जाने प्रक्रियालाई शून्यस्तरसम्म ल्याए लगानी कम हुने र फिल्डस्तरमा ठाउँ हेरेर खेर जाने दरलाई कम गर्ने प्रयास आवश्यक छ ।

महालेखा परीक्षकको ५८ औं वार्षिक प्रतिवेदनमा समेत सम्भव भएसम्म खोप खेर नजाने गरी व्यवस्था मिलाउनुपर्ने बताइएको छ । खोप कार्यक्रम मितव्ययी र कुशल रुपमा सञ्चालन नभएका कारण वैदेशिक मुद्रामा खरिद भएको खोपको मात्रा बढी खेर गएको प्रतिवेदनमा छ । खोपको प्याकिङ खोलिसकेपछि निश्चित अवधिमा उपयोग गर्नुपर्ने र डोजअनुसार उपभोग हुन नसकेमा स्वतः खेर जाने कारणले दर बढी देखिएको समेत प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

नेपालमा बिफर उन्मूलन भएपछि विस्तारित खोप आयोजनाको नामबाट २०३५ सालमा खोप सेवा सुरु भएको हो । हरेक वर्ष सरदर ६ लाख २० हजार बालबालिकालाई विभिन्न प्रकारको खोप दिनुपर्छ । सरकारी नीतिअनुसार ११ वटा रोगका लागि १२ वटा एन्टिजेन सबै बालबालिकाले पाउनुपर्छ ।

मुलुकमा खोपको केन्द्रीय संरचना हाल भताभुंग भएको असरले समेत खोप खेर जाने दर बढी देखिएको हुन सक्ने विज्ञहरू औंल्याउँछन् । मुलुक संघीयतामा गए पछि खोपको केन्द्रीय संरचना भताभुंग भएको हो । स्वास्थ्य पौडेललेसमेत खोप बढी खेर जानु पछाडि यो पनि एउटा कारण हुन सक्ने बताए ।

एक बच्चामा खोपका लागि ५० डलर खर्च

बर्सेनि खोपमा प्रतिबच्चा न्यूनतम ४० देखि ५० अमेरिकन डलर खर्च हुन्छ । खोप विज्ञ एवं तत्कालीन बाल स्वास्थ्य महाशाखाका पूर्व निर्देशक डा.श्यामराज उप्रेतीका अनुसार यो खर्च सरकार र ग्लोबल एलायन्स फर भ्याक्सिन एन्ड इम्युनाइजेसन (गाभी) दुवै मिलाएर हुने हो ।

बीसीजी, पोलियो थोपा, टीडी, जेईको खोप नेपाल सरकारले आफैं किन्ने हो भने अन्य खोप सरकारको २० प्रतिशत र गाभीको ८० प्रतिशतको संयुक्त सहयोगमा मुलुक भित्रिने हो । ‘अहिले हामी गाभीको सहयोगमा आउने खोपमा प्रतिडोज करिब १५–२० सेन्ट तिर्छौं,’ डा.उप्रेती भन्छन्, ‘हाल खोप खरिदमा गाभीले सहयोग गरे पनि पछि हामीलाई नै सबै पैसा तिर्नुपर्छ ।’

‘हाम्रो नीति वन सेसन पर भाइल हो’

हामी एक सेसनमा न्यूनतम एक भाइल खोप पठाउने गर्छौं, हाम्रो नीति नै ‘वन सेसन पर भाइल’ हो । खोप केन्द्रमा एक जना पुगेपछि २० वा जतिसुकै डोज भएको भाइल भए पनि त्यसबाट खोप दिनैपर्छ । यसरी २० डोज भएको एक भाइलबाट एक जनालाई खोप दिँदा १९ डोज खेर जान्छ ।

देशभरिमा १६ सयभन्दा बढी खोप केन्द्रमा न्यूनतम एक भाइल खोप हरेक केन्द्रमा पठाउनैपर्छ । खोप केन्द्रमा एक जना वा सय जना बालबालिका आउन्, हामी कसैलाई फिर्ता पठाउँदैनौं र फिर्ता पठाउनसमेत पाइँदैन । कम डोज भएको खोपको भाइल आउँदा खेर जाने दर कम हुन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७८ ०८:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×