बालबालिकाको खोप ८०% सम्म खेर- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बालबालिकाको खोप ८०% सम्म खेर

२० डोजको भाइलमा आउने बीसीजी खोप सबैभन्दा बढी खेर गइरहेको छ । टिटनस डिप्थेरिया, जापानी इन्सेफ्लाइटिस, दादुरा रूबेलालगायत खोपको खेर जाने दर पनि ५० प्रतिशतभन्दा बढी छ ।
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — बालबालिकालाई क्षयरोगबाट जोगाउन हरेक वर्ष खरिद गरिने ‘बीसीजी’ खोप ८० प्रतिशतसम्म खेर गइरहेको छ । बीसीजी मात्र नभई सरकारले विदेशी मुद्रामा खरिद गरेर बालबालिकालाई निःशुल्क उपलब्ध गराउँदै आएका अन्य खोप पनि खेर जाने गरेको छ ।

गत वर्ष टीडी (टिटनस डिप्थेरिया) ५३.८८ प्रतिशत, जेई (जापानी इन्सेफ्लाइटिस) ४६.९१ प्रतिशत, दादुरा रुबेला ४६.६७ प्रतिशत, पोलियो ओपीभी २३.१७ प्रतिशत, पेन्टा/डीपीटी २२.४९ प्रतिशत खेर गएको थियो । प्याकिङ खोलेपछि निश्चित समयभित्र उपयोग गर्नुपर्ने यी खोप डोजअनुसार उपभोग हुन नसकेको हो । यसमा पनि २० र १० डोज भएका भाइल उपयोग गरेर एक जनालाई मात्र खोप लगाउँदा क्रमशः १९ र ९ डोज खेर जाने गरेको छ ।

‘धेरै डोजको भाइल उपलब्ध हुनुमा उत्पादकको पोलिटिक्ससमेत छ,’ स्वास्थ्य प्रवक्ता एवं इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका निर्देशक डा.कृष्णप्रसाद पौडेलले भने, ‘बीसीजी २० डोजको भाइलमा आउँछ, एक जना बच्चा आए पनि भाइल खोल्नैपर्छ, यसले आर्थिक क्षति हुने गर्छ ।’

डा.पौडेलका अनुसार बीसीजीको ५ डोजको भाइल बनाउन असम्भव छैन, कम मात्रा भएको भाइल बनाउँदा खेर जाने दर पनि धेरै कम हुन्छ । ‘जति धेरै डोज भएको भाइल भयो, त्यति धेरै खेर जाने सम्भावना हुन्छ,’ उनले भने, ‘यो हाम्रो नियन्त्रणबाहिरको कुरा भयो ।’ तर, ५ डोजकै भाइल भएको जेईको खोप खेर जाने दर ४६.१ प्रतिशत किन भयो आफूले बुझ्न नसकेको उनले बताए ।

हाल बीसीजी २० डोजको भाइल, एमआर १० डोजको भाइल, जेई ५ डोजको भाइल, पोलियो १० डोजको भाइल र टीडी १० डोजको भाइलमा आउने गरेको छ । बर्सेनि खोप खेर जाने दर कम गरेर मुलुकको करोडौं रुपैयाँ जोगाउन सकिने औंल्याउँदै व्यवस्थापन महाशाखाका खोप सुपरभाइजर अधिकृत ओमप्रसाद उपाध्यायले भने, ‘बीसीजी २० डोजको भाइल बनाइएको छ, एक जनालाई खोप दिँदा १९ डोज खेर जान्छ ।’

बीसीजीको ५ डोजको एउटा भाइल बनाएर त्यसबाट एक जनालाई खोप दिँदा मात्र ४ डोज खेर जाने जनाउँदै उपाध्यायले थपे, ‘नेपालमा बीसीजीको ५ डोजको एउटा भाइल उपयोग गरे हालको अवस्थाअनुसार पाँच गुना कम खोप खेर जान्छ ।’ उनका अनुसार बीसीजी खोप एक भाइलको सरदर २.५ यूएस डलर, पोलियो १.८ यूएस डलर, एम आर ६.६ यूएस डलर र जेई ३.५ यूएस डलर पर्ने गरेको छ ।बाल स्वास्थ्य तथा खोप शाखाका पूर्वप्रमुख एवं हाल व्यवस्थापन महाशाखाका डा.झलक शर्मा गौतमले सरकारको नीतिअनुसार खोप केन्द्रमा एउटा बच्चा आए पनि एक सत्रमा एउटा भाइल चलाउनैपर्ने बताए ।

एक जना पनि नछुटुन् भन्ने उद्देश्यले भाइल खोलेको केही घण्टाभित्र उपयोग नगरिए फाल्नुपर्ने अवस्थामा पनि १० वा २० डोज भएको भाइल खोल्नुपर्छ । यही नीतिका कारण बीसीजीको खोप ७० देखि ८० प्रतिशतसम्म खेर जाने गरेको छ । बीसीजी, मिजिल्स, रुबेला, जेई खोप भाइल खोलेपछि ६ घण्टामा प्रयोग गरिसक्नुपर्छ ।

डा.गौतमका अनुसार नेपालको भौगोलिक अवस्था, दुर्गम क्षेत्र आदिका कारण जति धेरै खोप केन्द्र चलाइयो, त्यति धेरै खोप खेर जान्छ । हाल मुलुकमा १६ हजारभन्दा बढी खोप केन्द्र छन् । खोप विज्ञ एवं तत्कालीन बाल स्वास्थ्य महाशाखाका पूर्वनिर्देशक डा.श्यामराज उप्रेतीले घनाबस्ती र सहरी क्षेत्रको दाँजोमा पहाड, हिमाली जिल्ला र दुर्गम ठाउँमा उच्च मात्रामा खोप खेर जाने गरेको बताए ।

उनका अनुसार खोप लिनेहरूको संख्या कम भएको ठाउँमा खेर जाने दर घटाउन त्यति सजिलो छैन । तर, मल्टिडोज भाइल पोलिसीअन्तर्गत तोकिएका केही मापदण्ड सही रूपमा कार्यान्वयन गरेर खोप खेर जाने दर घटाउन सकिन्छ । पेन्टाभाइलेन्ट खोप र टिटनस खोपको भाइल खोलेपछि कोल्ड चेन राम्ररी कायम राख्दा २८ दिनसम्म प्रयोग गर्न सकिने भएकोले यसमा खेर जाने दर घटाउन सकिने उनले बताए । गत वर्ष टीडी खोपको खेर जाने दर ५३.८८ प्रतिशत देखियो, यो धेरै बढी हो,’ डा.उप्रेतीले भने, ‘टीडी खोप खेर जाने दरले उक्त कार्यक्रम असफल भएको देखाएको हो ।’

खोप मुख्य रूपमा दुई प्रकारले खेर जाने गरेको छ– म्याद गुज्रिएर र खोप लगाउँदा एकभन्दा बढी डोज भएको भाइल खोलेपछि उपयोग नभएर । ‘खुल्दै नखुलेको भाइल खेर गएको छ भने त्यो प्रोग्राम नै असफल भएको हो,’ डा.उप्रेतीले भने, ‘खोप लगाउने सेसनमा कति वेस्टेज भएको हो, नखोलेको भाइल कति वेस्टेज भएको हो, यसबारे थप अध्ययन–अनुसन्धान आवश्यक छ ।’ विज्ञहरूका अनुसार म्याद नाघेर, क्षति पुगेर, टुटफुट भएर स्टोरमा एक प्रतिशतभन्दा बढी खोप नष्ट हुनु हुँदैन । स्टोरमा खोप खेर जाने प्रक्रियालाई शून्यस्तरसम्म ल्याए लगानी कम हुने र फिल्डस्तरमा ठाउँ हेरेर खेर जाने दरलाई कम गर्ने प्रयास आवश्यक छ ।

महालेखा परीक्षकको ५८ औं वार्षिक प्रतिवेदनमा समेत सम्भव भएसम्म खोप खेर नजाने गरी व्यवस्था मिलाउनुपर्ने बताइएको छ । खोप कार्यक्रम मितव्ययी र कुशल रुपमा सञ्चालन नभएका कारण वैदेशिक मुद्रामा खरिद भएको खोपको मात्रा बढी खेर गएको प्रतिवेदनमा छ । खोपको प्याकिङ खोलिसकेपछि निश्चित अवधिमा उपयोग गर्नुपर्ने र डोजअनुसार उपभोग हुन नसकेमा स्वतः खेर जाने कारणले दर बढी देखिएको समेत प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

नेपालमा बिफर उन्मूलन भएपछि विस्तारित खोप आयोजनाको नामबाट २०३५ सालमा खोप सेवा सुरु भएको हो । हरेक वर्ष सरदर ६ लाख २० हजार बालबालिकालाई विभिन्न प्रकारको खोप दिनुपर्छ । सरकारी नीतिअनुसार ११ वटा रोगका लागि १२ वटा एन्टिजेन सबै बालबालिकाले पाउनुपर्छ ।

मुलुकमा खोपको केन्द्रीय संरचना हाल भताभुंग भएको असरले समेत खोप खेर जाने दर बढी देखिएको हुन सक्ने विज्ञहरू औंल्याउँछन् । मुलुक संघीयतामा गए पछि खोपको केन्द्रीय संरचना भताभुंग भएको हो । स्वास्थ्य पौडेललेसमेत खोप बढी खेर जानु पछाडि यो पनि एउटा कारण हुन सक्ने बताए ।

एक बच्चामा खोपका लागि ५० डलर खर्च

बर्सेनि खोपमा प्रतिबच्चा न्यूनतम ४० देखि ५० अमेरिकन डलर खर्च हुन्छ । खोप विज्ञ एवं तत्कालीन बाल स्वास्थ्य महाशाखाका पूर्व निर्देशक डा.श्यामराज उप्रेतीका अनुसार यो खर्च सरकार र ग्लोबल एलायन्स फर भ्याक्सिन एन्ड इम्युनाइजेसन (गाभी) दुवै मिलाएर हुने हो ।

बीसीजी, पोलियो थोपा, टीडी, जेईको खोप नेपाल सरकारले आफैं किन्ने हो भने अन्य खोप सरकारको २० प्रतिशत र गाभीको ८० प्रतिशतको संयुक्त सहयोगमा मुलुक भित्रिने हो । ‘अहिले हामी गाभीको सहयोगमा आउने खोपमा प्रतिडोज करिब १५–२० सेन्ट तिर्छौं,’ डा.उप्रेती भन्छन्, ‘हाल खोप खरिदमा गाभीले सहयोग गरे पनि पछि हामीलाई नै सबै पैसा तिर्नुपर्छ ।’

‘हाम्रो नीति वन सेसन पर भाइल हो’

हामी एक सेसनमा न्यूनतम एक भाइल खोप पठाउने गर्छौं, हाम्रो नीति नै ‘वन सेसन पर भाइल’ हो । खोप केन्द्रमा एक जना पुगेपछि २० वा जतिसुकै डोज भएको भाइल भए पनि त्यसबाट खोप दिनैपर्छ । यसरी २० डोज भएको एक भाइलबाट एक जनालाई खोप दिँदा १९ डोज खेर जान्छ ।

देशभरिमा १६ सयभन्दा बढी खोप केन्द्रमा न्यूनतम एक भाइल खोप हरेक केन्द्रमा पठाउनैपर्छ । खोप केन्द्रमा एक जना वा सय जना बालबालिका आउन्, हामी कसैलाई फिर्ता पठाउँदैनौं र फिर्ता पठाउनसमेत पाइँदैन । कम डोज भएको खोपको भाइल आउँदा खेर जाने दर कम हुन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७८ ०८:०३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कपिलवस्तुमा देखिएको हैजा जीवाणुको सम्बन्ध खोजिँदै

एक महिनाअघि ललितपुरमा समेत देखिएको थियो हैजा 
अतुल मिश्र

काठमाडौँ — स्वास्थ्य सेवा विभाग ईपिडिमियोलजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा(ईडीसिडी)ले कपिलवस्तुको कृष्णनगरमा झाडा पखालाका बिरामीहरुबाट संकलित नमुना मध्ये एउटामा हैजाको जिवाणु देखिएपछि यसको सम्बन्ध खोज्न थालेको छ । विस्तृत जानकारीको लागि हैजा देखिएका ती बिरामीको घरमा शनिबार ईडीसिडीको टोली समेत जाँदैछ ।

अनियन्त्रित रुपमा चौलानी जस्तो पातलो दिसा हुने रोगलाई बोलचालको भाषामा झाडा पखाला(डाईरिया) भनिन्छ । यदि यस्ता रोगीको पखालामा ‘ब्याक्टेरियम भिब्रियो कोलेरी’ नामक जीवाणु देखियो भने त्यो हैजा हो ।

भिब्रियो कलेरी ब्याक्टेरियाबाट संक्रमित दूषित खाना वा पानी खाँदा कुनै पनि व्यक्तिलाई हैजा हुन सक्छ । महामारीको समय सामान्यतया हैजा संक्रमित व्यक्तिको दिसाबाट फैलिन्छ ।

‘यो हैजा हो वा होइन भन्न हामीले त्यहाँ यसको ‘ईपिडिमियोलजिकल लिंकेज’, खोजी रहेका छौं, फिल्डमा अध्ययन गर्न एक–दुई दिन लाग्छ’, ईडीसिडिका निर्देशक एवं स्वास्थ्य मन्त्रालयका प्रवत्ता डा.कृष्ण प्रसाद पौडेलले भने–‘तर कपिलवस्तुमा देखिएको झाडा पखालाको हैजा कै रुपमा व्यवस्थापन गर्छौं ।’

शनिबारसम्म कपिलवस्तुमा ५ सय ४४ जना झाडा पखालाका बिरामी देखिएका छन् भने हाल ४० जना उपचाररत छन् । ३८ जनालाई रिफर गरिएको छ । हालसम्म दुई जनाको मृत्यु समेत भएको छ ।

नेपालमा हैजा एडेमिक अर्थात खास क्षेत्रहरुमा पटक-पटक देखिराखेको औल्याउँदै डा.पौडेलले भने–‘करिब एक महिनाअघि ललितपुरमा समेत एक व्यक्तिको नमुनामा हैजा देखिएको थियो ।’

ललितपुरमा हैजा देखिएका ती व्यक्ति तिनदिन भारतमा बसेको यात्रा इतिहास समेत थियो । ती व्यक्ति दिल्लीबाट उपचार गरेर फर्किएका थिए । ईडीसीडीले दिल्लीबाट आएका ती व्यक्तिमा हैजा देखिएको बारे भारतलाई खबर समेत गरेको थियो ।

ईडीसीडीको टोलीले कपिलवस्तुवाट धेरै बढी मात्रामा झाडा पखालाका बिरामीको नमुना परीक्षणको लागि राजधानी ल्याउने तयारी गरेको छ ।

उक्त नमुनाको बारेमा विस्तृत जानकारी पाउन आरडीटी, कल्चर र टाइपिङ्ग गरिने औंल्याउदै डा.पौडेलले भने–‘केहि दिन अघि भारतकको कलकत्तामा देखिएको हैजासँग कपिलवस्तुको हैजाको सम्बन्ध छ की ? हामीलाई यो थाहा छैन नी त्यसैले नमुनाहरुको विस्तृत अध्ययन गर्ने छौं ।’ ‘विस्तृत मात्रामा परिक्षण भए पछि हामीले यो कुन प्रकारको हैजा हो, यसको लिंक कहाँ छ आदि जान्न सक्छौं’, डा.पौडेलले भने ।

कपिलवस्तुमा संकलित पानीको केहि नमुनामा ‘कोलिफर्म’ समेत देखिएको छ । पखाला देखिएको उक्त क्षेत्र खुल्ला दिसामुक्त भएपनि व्यवहारमा त्यहाँ शौचालयको प्रयोग खासै नभएको फिल्डमा रहेका एक अधिकारीले नाम उल्लेख नगर्ने सर्तमा बताए । ‘यो क्षेत्र कागजमा मात्र खुल्ला दिसामुक्त हो , यहाँ शौचालयको प्रयोग खासै छैन भने बाहिर नै दिसा पिसाब गर्नेको संख्या समेत कम छैन’, ती व्यक्तिको अनुसार त्यहाँको पानीको स्रोत नजिक समेत दिसा–पिसाब देखिने गरिएको छ ।

विश्व स्वास्थ्य संगठन(डब्लूएचओ)को अनुमान अनुसार विश्वमा हरेक वर्ष हैजाको १३ लाख देखि ४० लाख मामिला देखिन्छ र विश्व भरीमा हैजाले २१ हजारदेखि १ लाख ४३ हजार जनाको मृत्यु हुन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २३, २०७८ १४:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×