गण्डक नहरमा भारतले पठायो ७५० क्युसेक पानी- समाचार - कान्तिपुर समाचार

गण्डक नहरमा भारतले पठायो ७५० क्युसेक पानी

शंकर आचार्य

पर्सा — गण्डक नहरमा भारतले ७ सय ५० क्युसेक पानी पठाएको छ । भारतीय भूमिमा नहरको संरचनामा यस वर्ष दुई पटक क्षति पुगेर पानीको प्रवाह अवरुद्ध भए पनि धान बाली सिजनको अन्त्यतिर भने भारतले नेपाललाई ठूलो परिमाणमा पानी दिएको हो ।

नारायणी सिंचाई व्यवस्थापन कार्यालय वीरगन्जका सूचना अधिकृत इन्जिनियर सुवोध कुशवाहाका अनुसार बिहीबारदेखि भारतले नहरमा ७ सय ५० क्युसेक पानी दिएको छ । नहरको ब्लक नम्बर ९ देखि ११ सम्म हाल धान बालीको लागि पानीको आवश्यकता रहेको छ । ‘बाराको सिम्रौनगढ क्षेत्रमा माटो तुलात्मक रुपमा केही बलौटे रहेको छ,’ उनले भने, ‘त्यस कारण अन्य ब्लकभन्दा ती ब्लकको धान खेतमा पानीको माग बढी हुने गर्छ ।’

नहरको अन्य ब्लकमा धान बालीको लागि पानीको त्यति धेरै आवश्यकता नरहेको उनले बताए । ‘तुलनात्मक रुपमा यस वर्ष बढी पानी परेकाले नहरको सबै ब्लकमा धान बालीको लागि पानीको आवश्यकता थिएन,’ उनले भने, ‘तर ब्लक ९ देखि ११ सम्म पानीको आवश्यकता थियो, त्यस कारण हामीले भारतसँग कम्तीमा ७ सय ५० क्युसेक पानी माग गरेका थियौँ, भारतमा पनि हाल पानीको माग कम रहेकाले भारतीय पक्षले हामीले मागेजति पानी सहजै दिएको हुनु पर्छ ।’

यस वर्ष असार अन्त्यतिर नहरमा नेपालतर्फ पानी आएको थियो । त्यतिबेला ६ सय ५० क्युसेकसम्म पानी भारतले दिएको थियो । त्यस लगत्तै पहिलो पटक तथा साउन अन्त्यतिर गरी २ पटक गण्डक नहरको संरचनामा भारतीय भूमिमा क्षति पुगेको थियो । त्यतिबेला दुवै पटक त्यहाँस्थित नहरको १ सय ६० आरडीमा भवल गाउँ नजिक नहरको दोन ब्रान्च अन्तर्गत खण्डमा क्षति पुगेको थियो । त्यहाँस्थित मसान खोलामा आएको बाढी नहरमा प्रवेश गर्दा त्यहाँ करिब ५० मिटर नहरको देब्रे किनारमा कटान गरी क्षति पुगेको थियो । पहिलोपटक नेपालतर्फ पनि नहरको संरचनामा क्षति पुगेको नहरमा पानीको प्रवाह बन्द भएको थियो ।

नवलपरासीको भैंसालोटनस्थित नेपाल भारत सीमामा निर्मित व्यारेजबाट भारतीय पक्षले नहरमा पानी छोड्ने गर्छ । भारतमै ९२ किमी यात्रा गरेर यो नहर पर्साको जानकीटोलाबाट नेपालमा प्रवेश गर्छ । पर्सा, बारा र रौतहटमा गरी १५ ब्लकमा विभाजित गण्डक नहरको लम्बाई नेपालतर्फ ८१ किमी रहेको छ ।

सन् १९७५ र ७६ मा दुई चरणमा भारत सरकारले नेपाल सरकारलाई गण्डक नहर हस्तान्तरण गरेको थियो । नेपाल प्रवेश गर्ने र रौतहटको वागमतीमा गएर मिसिने नहरलाई पूर्वी नहर भनिन्छ ।

भारतसँगको सम्झौता अनुसार वर्षेनी धान सिजनका लागि असार १५ र गहुँ सिजनका लागि पुस १० देखि नहरमा पानी आइसक्नु पर्छ । गण्डक नहरबाट पर्सा, बारा र रौतहट गरी तीन वटा जिल्लामा गरी ३७ हजार ४ सय हेक्टर जग्गा सिंचित गर्ने लक्ष्य भए पनि नहर सञ्चालनमा आएको लामो समयदेखि भारतले सम्झौता अनुरुप ८ सय ५० क्युसेक पानी नेपाललाई दिएको थिएन । २ वर्षयता भने भारतीय पक्षले सम्झौता अनुरुपको परिमाणमा पानि दिएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ १५:५६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

३ महिनामा ९८ महिलाको उद्धार

पछिल्लो समय सामाजिक सन्जालबाट युवतीलाई फसाई भारत पुर्‍याउने प्रवृत्ति बढ्दो
शंकर आचार्य

पर्सा — सामाजिक सन्जालबाट सम्पर्कपछि भारतीय युवकको झुठो प्रेमजालमा परेकी एक युवतीको गत सोमबार वीरगन्जबाट उद्धार गरियो । चेलीबेटी बेचबिखनविरुद्ध सीमामा सक्रिय संस्था आफन्त नेपाल वीरगन्ज शाखाले सशस्त्र प्रहरीको सहयोगमा नुवाकोट घर भएकी २२ वर्षीया युवतीको उद्धार गरेको हो । 

भारत बिहार पूर्वी चम्पारण भुलाहिका ३३ का मुन्ना आलमले उनलाई भारत लग्दै गर्दा वीरगन्ज–१७ अलौंस्थित नाकाबाट नियन्त्रणमा लिइएको थियो । आलमले ती युवतीलाई केही वर्षदेखि फेक फेसबुक आइडीबाट चिनजान गरी प्रेम जालमा पारेका थिए । विवाहित आलमले ती युवतीसंग कुरा गर्दा आफू अविवाहित रहेको बताउथे । युवतीसँग विवाह गर्ने आश्वासन दिँदै आएका थिए । युवती पनि आलमले फोन मार्फत बोलाएपछि भेट्नकै लागि काठमाडौंबाट चितवनमा पुगेकी थिइनु । त्यसपछि दुवै जना वीरगन्ज आएका थिए । आलमले ती युवतीलाई बुर्खा लगाई कसैले पनि नचिन्ने गरी सीमा पार गराउन लागेका थिए । यति भ सक्दा पनि युवतीलाई आलमको वास्तविक नामसमेत थाहा थिएन ।

पछिल्लो समय नेपाली महिला बेचबिखनमा कसरी फसिरहेका छन् भन्ने कुराको उदाहरण हो । युवतीहरूलाई भारत लैजान वीरगन्ज नाकाको प्रयोग पछिल्लो समय बढिरहेको छ । बिशेष गरी कोरोनाकालसंगैको दोश्रो लकडाउन पछि यो प्रवृत्ति बढेको हो । चेलीबेटी बेचबिखन नियन्त्रणको क्षेत्रमा वीरगन्जमा कार्यरत ३ वटा संस्थाले साउन यता मात्र ९८ महिलालाई उद्धार गरिसकेका छन् । माइती नेपाली, आफन्त नेपाल र साना हातहरू नेपाल गरी ३ संस्थाले चालु आर्थिक बर्षको साउनदेखि हालसम्ममा उक्त संख्यामा महिलाहरूको उद्धार गरेको हो ।

माइती नेपालले ५४, आफन्त नेपालले ३५ र साना हातहरू नेपालले ९ जना महिलालाई उद्धार गरेका छन् । माइती नेपाल आवधिक गृह प्रमुख संगीता पुरीले कोरोनाको दोस्रो लहरसँगै लकडाउनको समाप्तिपछि चेलीबेटी बेचबिखनमा संलग्न व्यक्ति तथा गिरोह सक्रिय भएको बताइन् । ‘सार्वजनिक सवारीसाधनहरू निर्बाध रुपमा चल्न थालेको तथा सीमामा आवागमन सहज भएपछि यस्ता व्यक्ति तथा गिरोह सक्रिय भएको हुनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘उद्धार गरिएका चेलीहरूमध्ये केही सामाजिक सञ्जालबाट दलालको सम्पर्कमा आएका छन् भने केही भारतीय नेटवर्किङ कम्पनीहरूमा आकर्षक लाभको लोभले सीमापारि जान खोज्ने छन् । केही भारतीय युवकहरूको प्रेम जालमा परेर भारत जान खोज्ने छन्, केही अर्केस्ट्रा नृत्य समूहमा नृत्य गर्न जान लागेकाहरू छन, जसरी जुन रूपमा भारतीय भूमिमा गए पनि उनीहरूको जीउज्यान र अस्मिता जोखिममै हुन्छ ।’

यस अवधिमा संस्थाले भारत पुगेरै पनि १७ महिलालाई उद्धार गरी स्वदेश ल्याएको उनले बताइन् । ती मध्ये १० जना १८ बर्ष मुनिका र ७ मात्र १८ बर्ष माथिका छन् । आफन्त नेपाल वीरगन्ज शाखा प्रमुख मनु रानाले पनि पछिल्लो समय सामाजिक सन्जालबाट दलालको सम्पर्कमा आएर जोखिमपूर्ण रुपमा भारत जाने प्रवृत्ति बढेको बताइन् । ‘दोश्रो लकडाउन पछि यो प्रवृत्ति डर लाग्दै रुपमा बढेको छ,’ उनले भनिन्, ‘सामाजिक सन्जालको माध्यमबाट सोझा चेलीबेटीहरू दलालको सम्पर्कमा पर्ने क्रम बढेको छ, नेपालसंगको सीमावर्ती भारतीय गाउ सहरहरूमा अश्लिल नृत्य गर्न बाध्य बनाइने अर्केष्ट्रा तथा डिजेहरूमा पनि चेलीबेटीहरू पुग्ने क्रम बढेको छ ।’

साना हातका वीरगन्ज शाखा प्रमुख बाबुराम क्षेत्रीले साउन यताको अवस्था आफूहरूलाई अत्यन्त चुनौतीपूर्ण भएको बताए । ‘यस अवधिमा दलाल तथा बेचबिखनमा संलग्न गिरोह अत्यधिक सक्रिय भएका छन्,’ उनले भने, ‘चुनौतीपूर्ण समय भएकाले हामीले आफ्नो सक्रियता र सजगता पनि बढाएका छौं ।

प्रकाशित : आश्विन २५, २०७८ १०:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×