‘सहरवासीले तथ्यांक दिन मानेनन्’- समाचार - कान्तिपुर समाचार

‘सहरवासीले तथ्यांक दिन मानेनन्’

हरेक तथ्यांक गोप्य रहन्छ, ढुक्क भएर विवरण दिनोस् : विभाग
गणेश राई

काठमाडौँ — सहरवासीले जनगणनाका लागि यकिन विवरण दिन नमानेर हैरान हुनुपरेको जनगणनामा खटिएका सुपरिवेक्षकले गुनासो गरेका छन् ।

‘सहरमा कसको कतिवटा घर छ र कति परिवार बस्छन् भन्नेबारे यकिन गर्नै गाह्रो भइरहेको छ,’ काठमाडौं जिल्ला जनगणना कार्यालय ‘घ’ लैनचौर क्षेत्रमा खटिरहेका एक सुपरिवेक्षकले भने, ‘कतिपय सूचना दिनै मान्दैनन् । तिमीलाई सूचना दिएर के हुन्छ भनेर उल्टै प्रश्न गर्छन् ।’ कतिपयलाई राष्ट्रिय जनगणनाको महत्त्वबारे जानकारी नहुँदा यस्तो प्रश्न गर्ने गरेका छन् भने कतिले जानीबुझी छल्ने गरेको सुपरिवेक्षकहरूको ठम्याइ छ । कतिपयले आफ्नो घरपरिवारबारे यकिन जानकारी दिनसमेत आनाकानी गरेका छन् ।

गुनासा आएपछि केन्द्रीय तथ्यांक विभागले प्रत्येक व्यक्ति तथा परिवारको विवरण तथ्यांक ऐनअनुसार गोप्य रहने जनाउँदै आफ्ना सही विवरण टिपाउन भनेको छ । खासगरी काठमाडौं जिल्लाको रिङरोडभित्र मूल सहरी बस्तीमा समस्या भएको विभागका एक अधिकारीले जनाएका छन् ।

सुपरिवेक्षकले प्रत्येक घरमा राष्ट्रिय जनगणनाको अनुरोधपत्र बुझाएका हुन्छन् । उनीहरू आफूले जनगणना सुपरिवेक्षकको परिचयपत्र, झोला भिरेका र क्याप लगाएका हुन्छन् । परिचयसहित उपस्थित हुँदा पनि कतिपय घरपरिवारलाई भेट्न नसकेको गुनासो सुपरिवेक्षकले गरेका छन् । ‘दिउँसो अधिकांश घरका मानिस बाहिर काममा जान्छन्, त्यतिखेर कतिपय घरमूली भेटिँदैनन्,’ ती सुपरिवेक्षकले भने, ‘साँझ र बिहान पुग्दा पनि कतिपय घरमा कति परिवार बस्छन् भन्नेबारे यकिन गरेर जानकारी नदिँदा हैरानी व्यहोर्नुपरेको छ ।’

प्रश्नावलीमा घरपरिवारमा अक्सर बसोबास गर्ने सदस्य महिला, पुरुष र यौनिक तथा लैंगिक अल्पसंख्यकको संख्यासमेत सोध्ने गरिएको छ । व्यक्तिगत घरको प्रकार, घरको संख्या, तला, घरको प्रयोजनको अवस्था खुलाइनेछ । परिवारको सदस्यको बैंक खाता छ/छैन, बैंकबाट ऋण लिएको छ/छैन, पशु र पन्छीको संख्यासमेत उतारिन्छ । काठमाडौं जिल्ला जनगणना कार्यालय ‘घ’ का प्रमुख देवेन्द्रलाल कारन्जितले सहरवासीले गोपनीयताको कारण सूचना दिन हिचकिचाइरहेको बताउँछन् । ‘तथ्यांक ऐनअनुसार जनगणनाका निम्ति लिइने कुनै पनि सूचना गोप्य राखिन्छ भन्नेबारे मान्छेले बुझेनन्,’ उनले भने, ‘बैंक खाता, ऋण जस्ता विषय पनि सोधिदिँदा शंका गरेको भन्ने बुझिएको छ ।’

जनगणनाको प्रचारप्रसारमा भने समस्या नरहेको विभागका अधिकारीहरूको भनाइ छ । मोबाइल रिङटोनमै जनगणना सन्देश बज्ने भएकाले प्रत्येक परिवारले जानकारी पाएको भन्ने उनीहरूको बुझाइ छ । ‘मोबाइल, टेलिभिजन, रेडियोमा समेत राष्ट्रिय जनगणना कार्यको सन्देश प्रवाह भइरहेकाले कोही अनभिज्ञ छैनन्,’ विभागका निर्देशक ढुण्डीराज लामिछानेले भने, ‘तर सहरी क्षेत्रमा सोचेजस्तो कार्य सहज बन्न नसकेको सुपरिवेक्षकबाट जानकारी आएको छ । हामीले सुपरिवेक्षकलाई प्रत्येक घरमा दोहोर्‍याएर विवरण भर्न लगाएका छौं ।’

त्यसैगरी ललितपुर जिल्ला जनगणना कार्यालय (क) का प्रमुख सुरेश बस्न्यातले कतिपय परिवारले सूचना नै दिन नमान्ने र कतिपयले परिवार छुट्यो भनेर दोहोर्‍याएर बोलाउने गरेको बताए । ‘एउटै घरमा पाँच–सात पटकसम्म सुपरिवेक्षकले धाइरहेको अवस्था छ,’ उनले भने, ‘प्रत्येक परिवारका मूलीलाई जनगणनामा दिइएको तथ्यांकले स्वास्थ्य, खानेपानी, बिजुली, महामारीका बेला आपत्कालीन सेवा प्रवाह गर्न सजिलो हुन्छ भन्नेबारे दोहोर्‍याइतेहर्‍याइ बुझाउन मुस्किल भइरहेको छ ।’

नगरपालिका, कर कार्यालयबाट घरमै कर उठाउन आएको ठानेर ढोका खोल्नसमेत मुस्किल पर्ने गरेको छ । घरधनीले घरबहालमा बसेका व्यक्ति र परिवारबारे जानकारीसमेत दिन मानेका छैनन् । ‘यथार्थ विवरण नदिने समस्या सहर बजारमै हो,’ झापामा खटिएका एक सुपरिवेक्षकले भने, ‘हामी गाउँघरमा चिनेजानेकै भएकाले सजिलै विवरण दिने गरेका छन् । बैंक भन्ने बुझ्छन् तर सहकारी हो कि वित्तीय संस्था हो थाहा पाउँदैनन् । ऋण छ/छैन भनेर सोध्दा मिनाहा हुने हो कि भन्ने आशा राख्दा रहेछन् । कतिपयले पशुमा/खेतीमा पनि कर लगाउने हो कि भन्ने ठान्दा रहेछन् ।’

१५ दिनमा ४५ लाख घरपरिवार सूचीकृत

राष्ट्रिय जनगणना पहिलो चरणको घर तथा घरपरिवार सूचीकरणका निम्ति घरदैलो भएको बुधबार १५ दिन पुगेको छ । अहिलेसम्म ४५ लाख घरपरिवारको सूचीकरण भइसकेको विभागका निर्देशक लामिछाने बताएका छन् । ‘करिब ७० लाख घरपरिवार रहेको अनुमान गरिएको छ,’ उनले भने ।

‘तथ्यांक ऐन २०१५ अनुसार राष्ट्रिय जनगणनामा लिइने हरेक व्यक्ति र परिवारको विवरण गोप्य रहन्छ,’ निर्देशक लामिछानेले भने, ‘त्यसैले ढुक्क भएर विवरण दिन र भराउन सबै नागरिकलाई अनुरोध छ ।’ यही असोज १८ गते पहिलो चरणको सूचीकरण सम्पन्न हुनेछ । मुख्य जनगणना आगामी कात्तिक २५ गतेबाट मंसिर ९ भित्र देशभरि एकसाथ हुनेछ । त्यसका निम्ति ३९ हजार जना गणक छनोट प्रक्रिया अघि बढाएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १४, २०७८ ०८:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खेतबारी र चरन छिचोल्दै गणक

निर्देशिकाले जनगणनाको विवरण घरघरमा पुगेर लिनुपर्ने उल्लेख गरे पनि वर्षा बित्न लागेको समय भएकाले परिवारका मुलीहरू भेटिन्छन् खेतबारीमा
गणेश राई

काठमाडौँ — झापाका सुपरिवेक्षक उज्ज्वल प्रकाश खतिवडाले शुक्रबार बिहान गौरीगन्ज–२ तल्लो लालमाटी नेपाल र भारत सीमानामै पुगेर जनगणनाको पहिलो लगत भरेका छन् । महत्त्वपूर्ण सीमास्तम्भ ‘नेपाल १४०/१५’ छेउमै बसेर फोटो खिचाएका छन् ।

सुपरिवेक्षक खतिवडा गौरीगन्ज–२ तुलाचन टोलका हुन् । उनी राष्ट्रिय जनगणनाको पहिलो चरण घर तथा घरपरिवार सूचीकरण कार्यमा तीन दिनदेखि निरन्तर यसरी घरदैलोमा खटिँदै छन् । ‘तल्लो लालमाटीमा ४ घर सन्थाल समुदायको घर छ, जुन टोल भारतको सिमानामा जोडिन्छ,’ खतिवडाले भने, ‘बिहान सखारै खाना खाएर सन्थाल परिवारको लगत भर्दै गएँ । तर एक परिवारका मुली भैंसी लिएर कमल खोलातिर गएछन् । सोधीखोजी गर्दै जाँदा राँगालाई नुहाइदिँदै भेटें । छेउमै सीमास्तम्भ पनि रहेछ । त्यही बसेर सोधपुछ गर्दै सर्वेक्षण फारम भरें ।’

खतिवडाले त्रिवि वातावरण विज्ञान केन्द्रीय विभाग कीर्तिपुरबाट भरखरै स्नातकोत्तर पूरा गरेका छन् । पढ्दै गर्दा काठमाडौंबाट सुपरिवेक्षक फाराम अनलाइनबाट भरेको उनले सुनाए । ‘ऐतिहासिक जनगणनामा सुपरिवेक्षकमा छानिएर आफ्नै गाउँमा काम गर्ने मौका पाउँदा खुसी लागेको छ,’ दुई चरणमा सुपरिवेक्षक तालिम लिएको सुनाउँदै खतिवडाले भने, ‘घरघरमा पुग्दा काममा गइसकेका हुन्छन् । खेतबारीमा काम गर्दै गरेका ठाउँमा पुगेर सोधीबुझी फाराम भर्ने र फर्केर जनगणना लिएको संकेत दिन त्यस घरमा देखिने गरी नम्बर दिने गरेको छु । गाउँघरमा जनगणनाबारे त्यत्ति धेरै थाहा रहेनछ । कात्तिकमा फेरि गणक आउँछन् र त्यतिखेर धेरै कुरा सोध्नु हुन्छ बताइदिनोस् भनेको छु ।’

सुपरिवेक्षक खतिवडाले तीन दिनमा ९० घरको लगत लिइसकेको जनाए । अब सत्र दिनभित्र एक हजार घर भ्याइसक्नु पर्नेछ । उनलाई भाग लगाइएको वडा क्षेत्रमा के कति वटा र कस्ता किसिमका घर तथा घरपरिवार छन् भन्नेबारे जानकारी नरहेको उनले बताए । गाई, भैंसी, बाख्रा, कुखुरा, हाँसजस्ता पशुपंक्षी संख्या कति छन् । जग्गाजमिन, बैंक खाता छ/छैन सोध्ने छन् ।

काठमाडौंपछि ठूलो जिल्ला झापा हो । त्यहाँ दुईवटा जिल्ला जनगणना कार्यालय राखिएका छन् भने देशैभरि सात प्रदेशसहित ८७ कार्यालय छन् । झापाका सुपरिवेक्षक खतिवडा एक उदाहरणमात्र हुन् । यतिखेर ८ हजार ५ सय सुपरिवेक्षक खटिरहेका छन् । प्रत्येक सुपरिवेक्षकलाई झोला, छाता, टर्च लाइट, क्याप, घरपरिवार सूचीकरण प्रश्नावली, डटपेन, मार्कर दिइएका छन् । असोज १८ गतेभित्र सर्वेक्षण कार्य पूरा हुनेछ ।

केन्द्रीय तथ्यांक विभागको निर्देशिकाअनुसार प्रत्येक परिवारलाई घरमै भेट्ने उल्लेख छ । विभागका निर्देशक ढुण्डिराज लामिछानेले घर तथा घरपरिवार सूचीकरण कार्य व्यवहारिक रूपमा खेतीकिसानी गर्ने समय भएकाले कुनै परिवारका मुलीलाई घरवरिपरि मेलापातमा भेटेर जानकारी लिनु अन्यथा नरहेको बताए । ‘तर मान्छे नभेटी अनुमानमा लेख्ने वा चौतारीमा सामूहिक भेटेर लेख्नचाहिँ कानुनविपरीत हो,’ निर्देशक लामिछानेले भने, ‘र, मूल जनगणनाको बेलाचाहिँ प्रत्येक घरको परिवारमुलीलाई घरमै भेटेर विवरण लिनु पर्ने हुन्छ ।’

‘मेरो जनगणना, मेरो सहभागिता’ नारासहित १२औं राष्ट्रिय जनगणनाको पहिलो चरण यही असोज १८ गतेभित्र सम्पन्न हुनेछ । त्यसलगत्तै ३९ हजार गणक नियुक्त गरी तालिम दिइने छ । त्यससपछि कात्तिक २५ गतेबाट मंसिर ९ गते देशभरि एक साथ मूल जनगणना हुनेछ । उक्त कार्यमा सुपरिवेक्षकले प्रत्येक वडा कार्यालयमा सामुदायिक प्रश्नावली सोध्ने छन् भने गणकले प्रत्येक घरमा पुगेर ‘मूल प्रश्नावली’ सोधेर भर्ने छन् ।

प्रकाशित : आश्विन १, २०७८ २०:३४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×