बाघ लोभ्याउन पाडोको पासो- समाचार - कान्तिपुर समाचार

बाघ लोभ्याउन पाडोको पासो

मान्छेमाथि आक्रमण गर्ने बाघलाई बेहोस पारेर नियन्त्रणमा लिन प्राविधिक टोली जंगलमा
रुपा गहतराज

नेपालगन्ज — पूर्व–पश्चिम राजमार्गअन्तर्गत बाँकेको अगैया–कुसुम सडक खण्डमा गत आइतबार दुईवटा पाटेबाघको आक्रमणबाट ४५ वर्षीय पुरुषको मृत्यु भयो । त्यसपछि बस्तीमा त्रास छ । ती बाघलाई बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जले खोजी गरिरहेको छ । 

मान्छेलाई आक्रमण गर्नु अघिल्लो दिन ती दुई बाघले गाउँमै पसेर एउटा गाई र एउटा बाच्छो मारेका थिए । मान्छेमाथि आक्रमण भएपछि भने निकुञ्जले नियन्त्रणमा लिन प्रयास थालेको हो ।

बाघ हिँड्ने शंका गरिएको बाटोमा ६ वटा क्यामेरा ट्र्याप राखिएका छन् । दुइटा घरपालुवा हात्तीसहित नेपाली सेना परिचालन गरेको निकुञ्जले जनाएको छ । बाघलाई सिकारका लागि लोभ्याउन पाडो राखिएको छ । पाडो बाँधेको ठाउँमा बाघ भने आइसकेको छैन ।

बाघले मान्छे मारेको भोलिपल्ट नेपाली सेनासहितको टोलीले जंगलका केही भागमा खोजी गरेको थियो । बाघ भेटिएनन् । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष बर्दियाको टोली पनि नेपालगन्ज आइपुग्यो । एक जना भेटेनरी डाक्टरसहित चार जनाको टोली एक सातादेखि नेपालगन्जमा छ । यतिबेला उक्त बाघ नियन्त्रणमा लिन खोरसहित प्राविधिक टोली जंगलमै छ ।

‘गाभरबाट ल्याएर दुइटा हात्ती वनमा छोडेका छौं । रात्रि गस्ती गराइरहेका छौं,’ निकुञ्जका रेन्जर राजन पण्डितले भने, ‘मंगलबारदेखि जंगलमा पाडो पनि राखेका छौं । एकपटक सिकार गरेको आहारा नसकुन्जेल पटक–पटक बाघले सिकार गरेको आहारा खान आउँछ ।’ आफूले सिकार गरेको आहारा खान बाघ कम्तीमा तीन दिन आउने उनले बताए । त्यो आहारा नसडेसम्म बाघ आइरहन्छ ।

स्थानीय बासिन्दा नजिकै राजमार्गमा बाघ दिउँसै हिँडेको देखिने बताउँछन् । बाघ देखिन थालेपछि डरले दैनिक कामसमेत गर्न नसकेको भन्दै सरकारले बस्ती नै सारिदिनुपर्ने वा बाघलाई नियन्त्रणमा लिनुपर्ने आवाज उठाउँदै आएका छन् । राप्तीसोनारी–१ का वडाध्यक्ष चन्द्रबहादुर वलीले वन नजिकैको बस्ती भएकाले स्थानीयले असुरक्षित महसुस गरिरहेको बताए । ‘दुइटा बाघले राजमार्गभन्दा सय मिटरभित्र गाभर बस्तीमा आएर मान्छे मार्‍यो । सुरक्षा प्रबन्ध गतिलो नहुँदा डराउनु स्वाभाविक हो,’ उनले भने ।

हाल यहाँ बाघको संख्या २१ पुगेको निकुञ्जले जनाएको छ । २० महिनामा बर्दिया निकुञ्जभित्र, मध्यवर्ती क्षेत्र र सँगै जोडिएको बाँके निकुञ्जमा बाघको आक्रमणबाट १९ जनाको ज्यान गएको छ । पटक–पटक मान्छेलाई आक्रमण गर्ने बाघको भने यकिन हुन सकेको छैन । ५ सय ५० वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको मुलुकको सबैभन्दा कान्छो राष्ट्रिय निकुञ्ज बाँकेमा बाह्रै महिना पानी बग्ने नदी खोला छैनन् । यसले गर्दा गर्मी सुरु भएसँगै वन्यजन्तु पानीको खोजीमा निकुञ्जबाहिर निस्कने गरेका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ६, २०७८ १२:१८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

राजमार्गमा मारिने वन्यजन्तु बढ्दै

बढ्दो सवारी चाप र चालकको लापरबाहीले जोगाउन मुस्किल
रुपा गहतराज

नेपालगन्ज — बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जभित्रका सडक वन्यजन्तुका लागि खतरा बनेका छन् । तीव्र गतिमा चलाइने सवारीसाधनका कारण राजमार्गमा वन्यजन्तु मारिने क्रम बढेको हो ।निकुञ्जअन्तर्गत पूर्व–पश्चिम राजमार्ग र कोहलपुर–सुर्खेत (रत्न) राजमार्गमा सवारीसाधनको ठक्करबाट वन्यजन्तु मारिएका छन् ।

गत आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा मात्रै ४३ वन्यजन्तु सवारीसाधनको ठक्करबाट र २५ वटा अन्य कारणले मारिएका निकुञ्ज प्रशासनले जनाएको छ । ‘बर्सेनि बढ्दो यो संख्याले निकुञ्ज क्षेत्रमा पर्ने राजमार्ग वन्यजन्तुका लागि जोखिम बनिरहेको देखिन्छ,’ निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत महेश न्यौपानेले भने, ‘तीव्र गतिमा गुड्ने यातायातका साधनले सडक वारपार गरिरहेका वन्यजन्तुलाई ठक्कर दिने गर्छन् ।’ यसरी सडक दुर्घटनाकै कारण मर्ने जनावरहरूमा चित्तल, बँदेल र बाँदर प्रजातिका वन्यजन्तु बढी रहेको उनको भनाइ छ । राजमार्गमा बढ्दो सवारी चाप र चालकको लापरबाहीले वन्यजन्तु जोगाउन मुस्किल परेको उनले बताए ।

पूर्व–पश्चिम राजमार्गको ७२ किलोमिटर र रत्न राजमार्गको ३२ किलोमिटर खण्ड बाँके निकुञ्जभित्र पर्छ । निकुञ्जको तथ्यांकअनुसार आव ०७१/७२ मा सडक दुर्घटनामा परी १६ वन्यजन्तु मारिएका थिए भने कुकुरको टोकाइ र अन्य कारणबाट ८ वन्यजन्तु मरेका थिए । यसैगरी, आव ०७२/७३ मा सडक दुर्घटनाबाट ४३, कुकुरको टोकाइबाट ३ र अन्य कारणले ४ वन्यजन्तु मरेका थिए । आव ०७३/७४ मा सडक दुर्घटनामा परी ६१ र अन्य कारणले १५ वन्यजन्तु मारिएका निकुञ्जको भनाइ छ ।

यातायातका साधनको ठक्करले मृत्यु हुने वन्यजन्तुको संख्या हरेक वर्ष बढ्दै गएको छ । आव ०७४/०७५ मा ७२ वन्यजन्तु सडक दुर्घटनामा परी मारिएका थिए । सोही आवमा कुकुरको टोकाइबाट चार र अन्य कारणले ६ वन्यजन्तु मारिए । सहायक संरक्षण अधिकृत न्यौपानेका अनुसार आव ०७५/०७६ मा सडक दुर्घटनामा ४४, कुकुरको टोकाइबाट १३ र अन्य कारणले ९ वन्यजन्तु मारिए । आव ०७६/०७७ मा ५४ वन्यजन्तु मारिएका थिए । सवारी साधनको ठक्करबाट वन्यजन्तु मारिने क्रम नरोकिएपछि निकुञ्जले राजमार्ग क्षेत्रमा टाइम कार्डको व्यवस्था गरेको छ । राजमार्गमा गुड्ने सवारीसाधनको गति कम गरी वन्यजन्तुलाई जोगाउन टाइम कार्डको व्यवस्था गरिएको सहायक संरक्षण अधिकृत न्यौपानेले बताए । उनका अनुसार वन्यजन्तु जोगाउन राजमार्गका विभिन्न क्षेत्रमा सचेतनामूलक होर्डिङ बोर्डसमेत राखिएको छ ।

वन्यजन्तुलाई सडक वारपारका लागि राजमार्गका विभिन्न स्थानमा आकाशे पुल (क्यानोफी ब्रिज) समेत बनाइएको छ । ‘लोखर्के, बाँदर, सर्प, प्रजातिका वन्यजन्तु सडक दुर्घटनामा नपरून् भन्ने उद्देश्यले निकुञ्जमा पर्ने राजमार्गका विभिन्न स्थानमा आकाशे पुल निर्माण गरेका हौं,’ न्यौपानेले भने, ‘सवारीसाधनको गति मापन गर्न राडार गन ल्याउने तयारी छ ।’ निकुञ्जले वन्यजन्तु जोगाउन विभिन्न प्रयासहरू गरेको दाबी गरे पनि वन्यजन्तु मर्ने क्रम भने उस्तै छ ।

रेन्जर प्रनयकुमार झाका अनुसार घटना भएको स्थलमा कारबाही पोस्टले नै गर्छ । यस आर्थिक वर्षमा ९ वटा मुद्दा दर्ता भएका छन् । ०७६/७७ मा २० वटा मुद्दा दर्ता भएका थिए । ०७७/७८ साउन २० गतेसम्म ६४ वटा मुद्दा दर्ता भएका छन् । ‘कारबाहीको अवस्था भनेको कार्यालयमा सम्झाइबुझाइ गरेर १० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गर्ने ब्यवस्था छ,’ रेन्जर झाले भने ।

सवारी साधनको ठक्करबाट हुने मृत्यु कमगर्न राजमार्गमा गुड्ने सवारी साधनलाई नियन्त्रित गर्न जरुरी रहेको सरक्षणकर्मी कृष्ण चौधरीले बताए । ‘वन्यजन्तुमैत्री सडकका लागि आकाशे पुल बनाउन आवश्यक छ,’ उनले भने, ‘राजमार्गमा टाइम कार्ड अझै व्यवस्थित गर्न सकेका छैनौ । एउटै टाइम कार्डले प्रभावकारी हुँदैन । निकुञ्ज क्षेत्रभित्रै टाइमकार्ड राखेर व्यवस्थापन गर्न जरुरी छ ।’

५ सय ५० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएको बाँके निकुञ्ज बाह्रै महिना पानी बग्ने नदी र खोलाविहीन छ । वन्यजन्तुका लागि पिउन, आहाल बस्नलगायतका लागि प्राकृतिक र कृत्रिम गरी निकुञ्जभित्र सयभन्दा बढी पानीका स्रोत छन् । तर अधिकांश खोला खहरे भएकाले वर्षापछि सुक्छन् । जसका कारण गर्मी सुरु भएसँगै वन्यजन्तु पानीको खोजीमा निकुञ्जबाहिर निस्कने गर्छन् । यसै क्रममा धेरै वन्यजन्तु विभिन्न कारणले मारिने गरेको निकुञ्जको बुझाइ छ ।

सवारीसाधनको ठक्करबाट ठूला जनावर भने मारिएका छैनन् । प्राकृतिक रूपमा यसबीचमा एक हात्ती र दुइटा बाघको मृत्यु भएको पाइएको छ । ०७८ वैशाखमा हात्ती र ०७६/७७ मा दुइटा बाघको मृत्यु भएको हो । निकुञ्जभित्र रहेका पानीका तीन तिहाइ स्रोत सुकिसकेको प्रमुख संरक्षण अधिकृत श्याम शाहले बताए । ‘एक चौथाइ स्रोतमा धेरथोर पानी छ । बाँकी सुकिसके । अरू सुक्ने क्रममा छन्,’ उनले भने, ‘पानीका कारणले पनि हुन सक्छ, गर्मीसँगै निकुञ्जमा वन्यजन्तुको चहलपहल बढी देखिन थालेको छ ।’

प्रकाशित : श्रावण २३, २०७८ १२:५७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×