खासा र केरुङमै थन्किए दसैंका सामान- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement
मर्कामा व्यापारी

खासा र केरुङमै थन्किए दसैंका सामान

नेपाली व्यवसायीका हजारभन्दा बढी कन्टेनर नाकामा रोकिए
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — दसैंका लागि नेपाली व्यवसायीले झिकाएका सामान बोकेका कन्टेनरका लस्कर सीमापारि चिनियाँ नाकामा रोकिएका छन् । हजारभन्दा बढी कन्टेनरले पालो पर्खिँदा चिनियाँ अधिकारी खटाइखटाइ पठाउँदैछन्, जसलाई हेरेर आयातकर्ताले मालसामान दसैंमा बेच्न पाउने आश मारेका छन् ।

तातोपानी र रसुवा स्थलमार्गबाट हुँदै आएको निर्यात व्यापार ६ वर्षदेखि पूर्ण रूपमा बन्द छ । भूकम्पपछि लगातार बन्द तातोपानी नाका चार वर्षपछि खुले पनि दैनिक १० कन्टेनरभन्दा बढी सामान आयात गर्न बन्देज लगाइएको छ । चीनले रसुवाबाट पनि दैनिक ९ कन्टेनर मात्र आयात गर्ने अनुमति दिएको छ । नेपालीले चीनमा खरिद गरेको सामान ल्याउन पाए पनि यताको व्यापारिक वस्तु उता बेच्न भने पाइँदैन । दुवै नाकाबाट नेपालीको आउजाउमा ‘अघोषित प्रतिबन्ध’ छ । नाकाको सडक वर्षौंदेखि जीर्ण भए पनि यसको निर्माण र मर्मत सरकारको प्राथमिकतामा देखिँदैन । सीमा भन्सारका उच्च पदाधिकारबीच हुँदै आएको बैठक दुई वर्षदेखि बसेको छैन ।

चीनसँग जोडिएका यी दुई नाकालाई असजिलो पर्दा सघाउने वैकल्पिक मार्गका रुपमा हेरिने गरे पनि आयात–निर्यातमा देखिएको समस्या हल गर्न दुवै मुलुकको अग्रसरता देखिएको छैन । यसको प्रभाव व्यापारिक कारोबारमा सबैभन्दा धेरै परेको छ । चीनका लागि नेपालका पूर्वराजदूत लीलामणि पौडेल सरकारले आफ्नो प्रस्ताव प्रस्ट रूपमा राख्नुपर्ने बताउँछन् । चीनसँग प्रोएक्टिभ भएर आफ्ना कुरा राख्न सके समस्या हल हुने धारणा उनको छ । ‘समाधानसहितको प्रस्ताव राखेर छलफल गर्ने परिस्थिति बनाउने कर्तव्य सरकारको हो,’ उनले भने, ‘ठूलो समस्या छ जस्तो लाग्दैन ।’

चीनले कोभिड–१९ संक्रमणको मुख्य कारण देखाएर सीमा नाकाबाट नेपाल आयात हुने कन्टेनरलाई सीमित गर्दै आएको छ । पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको पहिलो कार्यकाल २०१६ मार्चमा चीनसँग भएको व्यापार तथा पारबहन सम्झौतापछि आयात व्यापारका लागि दक्षिणको एकलौटी वर्चस्व हट्ने अनुमान गरिँदै आएको छ । तर चीनले यो वा त्यो बहानामा नेपाललाई असजिलो भएका बेला सहयोगी बन्न नसक्दा व्यापारिक कारोबार दक्षिणी नाका केन्द्रित हुन थालेको छ ।

चीनका लागि पूर्वराजदूत महेश मास्के नेपालले वैकल्पिक नाकाको रूपमा भरोसा गरेपछि चीनले पनि आफ्नो समस्या खुलाएर भए पनि सहज वातावरण बनाउनुपर्ने बताए । केरुङबाट रेल ल्याउने भएकाले चीनले तातोपानी नाकालाई धेरै प्राथमिकतामा नराखेको हुन सक्ने अनुमान उनको छ । ‘तर रेल आउने कहिले हो कहिले सडक यातायात सहज बनाएर व्यापारको वातावरण बनाउन दुवै मुलुकले गाँठो फुकाउनुपर्छ,’ उनले भने । आफूसँगको भेटमा चिनियाँ अधिकारीहरुले तातोपानी नाकाको भौगोलिक अवस्था कमजोर भएकाले मानव बसोबास गर्न उचित नहुने धारणा राखेको उनले बताए ।

सधैं समस्यामा व्यापारी

आयातमा लगाइएको सीमाका कारण यस वर्ष पनि दसैंका सामान झिकाइएका हजारभन्दा बढी कन्टेनर तातोपानीतर्फको खासा र रसुवातर्फको केरुङमा थन्केको छ । सीमित कन्टेनरबाट हुने आयातका कारण दसैंको सामान काठमाडौं भित्रन महिनौं लाग्ने सम्बन्धित भन्सारका अधिकारीहरु बताउँछन् । उत्तरी नाकाको विश्वास गुम्दै गएपछि व्यवसायीहरु आयातका लागि भारतीय नाकामा निर्भर हुन थालेका छन् । निर्यात व्यापारी सबै पलायन भएका छन् । व्यापारीहरुले नाका सहज बनाउन माग गर्दै ६–६ महिनामा प्रधानमन्त्री, मन्त्री र कर्मचारीलाई ज्ञापनपत्र बुझाउँदै आएका छन् । तर उत्तरको नाकाको समस्या दुवै मुलुकका सरकारको प्राथमिकतामा परेको देखिँदैन । निजी क्षेत्रले गर्ने अनुरोधलाई चीनले रेस्पोन्स गर्दैन । ,‘यसमा सरकारले ठोस योजनासहितको प्रस्ताव राखेको देखिँदैन । एक जानकारले भने, ‘बाहिर–बाहिर एउटा कुरा गर्ने यथार्थमा चुपचाप बस्ने भएपछि कसरी समस्या हल हुन्छ, ।’

नेपाल हिमालय सीमापार वाणिज्य संघका अध्यक्ष अशोककुमार श्रेष्ठले नाका सहज बनाउन ज्ञापनपत्र बोकेर ढोकाढोका धाउन थालेको महिनौं बितेको अनुभव सुनाउँछन् । उनका अनुसार भूकम्प, बाढीपहिरो र कोभिडको बहानामा चीनले स्थल नाकाबाट हुँदै आएको आयात–निर्यात व्यापारलाई निरुत्साहित गरेको देखिएको छ । उत्तरी नाकाबाट व्यापार गर्दै आएका सयौं व्यवसायी चिनियाँ कठोर नीतिका कारण दक्षिणको भर पर्न बाध्य भएको उनी बताउँछन् । उत्तरी नाकाबाट आयात गर्दा ढुवानी भाडा कम पर्ने र सामान पनि छोटो समयमा भित्रिने भएकाले व्यवसायी सकभर दक्षिण जान चाहँदैनन् । अध्यक्ष श्रेष्ठ प्रश्न गर्छन्, ‘दैनिक ८–१० वटा कन्टेनर छाडेर कति दिनमा सामान ल्याउने ? बैंकको ब्याज, गोदाम भाडा र कर्मचारी तलबका कारण सयौं व्यापारी पेसाबाटै पलायन भएको उनले बताए । कतिपय व्यापारी विदेश पलायन भएका छन् । आयातित सामान समयमा भित्र्याउन नसके पुन: बिक्री गर्न कठिन हुने व्यवसायीको गुनासो रहेको छ ।

सीमाका संरचना प्रयोगविहीन

तातोपानी भन्सारका प्रमुख भन्सार अधिकृत नारद गौतमका अनुसार अरर्बौ खर्चेर लार्चामा बनाएको सुक्खा बन्दरगाहको प्रयोग १५ प्रतिशत मात्र भएको छ । सामान नआएपछि भवन सबै खाली छन् । उनले भने ‘माथिल्लो तहबाटै पहल गरेर सामानको आयात बढाउनु जरुरी छ ।’ उक्त बन्दरगाह चीनकै लागानीमा बनेको हो । बदरगाह जाने पुल पनि भोटेकोसीमाथि बनाइएको छ । दैनिक दुई सय भन्दा बढी कन्टेनर जाँचपास गर्ने क्षमता रहेको गौतमले बताए ।

यसैगरी रसुवा भन्सार हातमा दुई अर्बभन्दा बढी लगानीमा भौतिक संरचना बनिरहेको छ । प्रमुख भन्सार अधिकृत रामप्रसाद रेग्मीका अनुसार आयात–निर्यात व्यापारको अवस्थामा नसुधार्ने हो भने सरकारको लगानी खेर जान सक्छ । चीनले रसुवा नाकामा संरचना नभएकाले एकै पटक धेरै कन्टेनर छाड्न अप्ठेरो भएको नेपाली पक्षलाई बताउँदै आएको छ । रेग्मी भन्छन्, ‘अहिले संरचना नबन्दै पनि दैनिक सयभन्दा बढी कन्टेर जाँच पास गर्न सकिन्छ ।’

राजस्व संकलनमा ह्रास

आयात व्यापार न्यून भएपछि तातोपानी र रसुवा भन्सारको राजस्व संकलनमा ह्रास आएको छ । तातोपानीले गत आर्थिक वर्षमा लक्ष्यको १८ प्रतिशत र रसुवाले करिब ५० प्रतिशत राजस्व संकलन गरेको छ । उत्तरको व्यापार झन्डै ८० प्रतिशत नै दक्षिण गएको अनुमान व्यवसायीको रहेको छ । रसुवाका प्रमुख भन्सार अधिकृत रेग्मी आयात व्यापारमा सीमा तोक्न नहुने बताउँछन् । ‘हामी सामान्य अवस्थामा जसरी काम गर्न सक्छौं,’ उनले अगाडि भने, ‘व्यापार यसरी नै कम हुँदै जाने हो भने रसुवा सीमामा २ अर्बभन्दा बढी लगानी गरेर निर्माण गरिएको संरचना प्रयोगविहीन हुन सक्छ ।’

तातोपानी बन्द भएपछि २०७२ मंसिरदेखि रसुवा भन्सारको कारोबार बढेको हो । उनले नेपाली कन्टेनर पनि केरुङ जान दिनुपर्ने बताए । रेग्मीका अनुसार गत आर्थिक वर्षमा तीन अर्ब ५४ करोड राजस्व संकलन भएको थियो । यो लक्ष्यको ५० प्रतिशत मात्र हो । चालु वर्षका लागि ६ अर्ब २८ करोड लक्ष्य तोकिएको छ । चालु वर्षको दुई महिनामा एक अर्ब २० करोड संकलन भएको छ । तातोपानीका प्रमुख नारद गौतम सीमित परिणाम्मा हुने आयातले राजस्व वृद्ध हुन नसकेको बताउँछन् । उनका अनुसार सडक अवरुद्ध भइरहने समस्या छ भने आयात भएका सामान पनि भन्सार शुल्क मिनाहा हुने खालका छन् । कोभिडका बेला यो नाकाबाट स्वास्थ्यसम्बन्धी सामग्री पर्याप्त आयात भए पनि भन्सार शुल्क लाग्दैनथ्यो । आयत हुने सामान पनि ‘कमर्सियल वस्तु’ को परिमाण न्यून छ ।

अनौपचारिक संवाद जारी छ : परराष्ट्र

परराष्ट्र मन्त्रालयकी प्रवक्ता सेवा लम्सालले नाकाहरुलाई सहज रूपमा सञ्चालन गर्न अनौपचारिक छलफल भइरहेको बताइन । सरोकारवालाहरुले दिएको सूचनाका आधारमा कूटनीतिक तहमा संवाद भइरहेको उनले बताइन् । ‘कोभिडलगायतका समस्याले औपचारिक बैठक हुन सकेको छैन,’ उनले भनिन् । व्यवसायीले नाकाको अप्ठेरो फुकाउन अनुरोध आएको भन्दै उनले त्यसकै आधारमा पनि व्यवसाय सहज बनाउने विषयमा पहल भइरहेको बताइन् । वाणिज्य मन्त्रालयले व्यापार सहजीकरणका लागि पहल भइरहेको जानकारी दिएको छ । व्यवसायी भने सरकारी संयन्त्रले सधंै पहल गर्दैछौं भन्दाभन्दै वर्षौं बितेको गुनासो गर्छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ५, २०७८ ०६:१३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेयर बजारको आकार डेढ खर्ब रुपैयाँ खुम्चियो

११४ अंक घट्यो नेप्से
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — अघिल्ला तीन कारोबार दिन लगातार ओरालो लागेको सेयर बजारमा सोमबार पनि सोही प्रवृत्ति दोहोरियो, जसका कारण सेयर कारोबार मापक नेप्से परिसूचक १ सय १४ अंक घट्यो ।

यो गिरावटसँगै समग्र नेप्से परिसूचक २ हजार ६ सय ९८.२४ बिन्दुमा ओर्लिएको छ । अघिल्लो कारोबार दिन (गत बिहीबार) को तुलनामा सोमबारको नेप्से ४.०५ प्रतिशत घटेको हो । राष्ट्र बैंकले सेयर कर्जामा गरेको कडाइ, ब्याजदर वृद्धि र लगानीकर्ता अतालिएकाले नेप्से घटेको जानकारहरू बताउँछन् ।

नेप्से घटेपछि लगानीकर्ताको सम्पत्तिको मूल्य (कुल बजार पुँजीकरण) साढे १ खर्ब रुपैयाँभन्दा धेरै घटेको छ । यसअनुसार सोमबार कुल बजार पुँजीकरण ३७ खर्ब ७६ अर्ब रुपैयाँ कायम भएको छ । गत बिहीबार यो ३९ खर्ब ३५ अर्ब रुपैयाँ थियो । केही दिनयता सेयर बजार उच्च अंकले घट्नुको एक मात्र कारण राष्ट्र बैंकले सेयर कर्जामा गरेको कडाइ नै रहेको लगानीकर्ता निर्मल प्रधानको भनाइ छ ।

‘मानिसले ब्याजदर वृद्धिलाई पनि बजार घट्नुको कारण मानिरहेका छन्, जुन सत्य होइन । सेयरमा लगानी गर्न होमिएका व्यक्तिका लागि १/२ प्रतिशत ब्याज बढ्दैमा केही असर पर्दैन,’ उनले भने, ‘एक संस्थाबाट ४ करोड र सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट १२ करोडभन्दा बढी कर्जा लिन नपाइने व्यवस्था नै बजार घट्नुको प्रमुख कारण हो ।’

उक्त व्यवस्थाका कारण बजारमा ठूला लगानीकर्ताले ऋण लिन नसक्ने अवस्था आएको उनले बताए । ‘बजारमा ठूलो परिमाणमा सेयर खरिद गर्ने भनेको ठूलो लगानीकर्ताले नै हो,’ उनले भने, ‘उनीहरूले कर्जा लिन नपाएपछि बजार प्रभावित हुने नै भयो ।’ उक्त व्यवस्था परिमार्जन नहुँदासम्म सेयर बजार तीव्र रूपमा बढ्न नसक्ने उनको भनाइ छ ।

पछिल्ला केही सातायता धेरैजसो दिन सेयर बजार ओरालो लागेको छ । गत साताका पाँच कारोबार दिनमध्ये दुई दिन नेप्से बढ्यो भने तीन दिन घट्यो । दुई दिन बजार बढ्दा करिब ७२ अंक माथि उक्लियो । तीन दिन घट्दा १ सय ३५.४५ अंक तल ओर्लियो । तर साप्ताहिक कारोबारमा भने नेप्से करिब साढे ६३ अंक मात्र घटेको देखिन्छ । सार्वजनिक बिदाका कारण आइतबार सेयर कारोबार बन्द रह्यो ।

नियामक निकायले हस्तक्षेप गरेकै कारण बजारमा ठूलो गिरावट आएको नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ पुँजी बजार फोरमका सभापति अम्बिका पौडेलले बताए । ‘नियामक निकायहरू आफ्नो नियमन, अनुगमन र सुपरिवेक्षण क्षमता/संयन्त्र बलियो बनाउन लाग्नुको साटो बजार हस्तक्षेपमा लागे,’ उनले भने, ‘५१ कम्पनीको विवरण सार्वजनिक, बैंक तथा वित्तीय संस्थाको सेयर लगानीमा कडाइ, सेयर कर्जामा ४ करोड र १२ करोडको सीमा तोक्नुलगायत काम, कारबाही र नीतिगत व्यवस्थामार्फत बजार हस्तक्षेप भयो ।’

पछिल्ला दिन सेयर बजारको गिरावट स्वाभाविक भएको एक ब्रोकरको भनाइ छ । यसअघि करेक्सनबिना बजार निरन्तर रूपमा बढेको, तरलता अभाव भन्दै ब्याजदर बढेकोलगायत कारण बजार घटेको उनको अनुमान छ । ‘बजारमा धेरै लगानीकर्ता हल्लाकै पछि लाग्ने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘उनीहरूले कम्पनीको विश्लेषण नगरी हल्लाको भरमा लगानी निर्णय गर्दा समस्या भयो ।’

सोमबार बजार खुलेदेखि नै नेप्से तीव्र गतिले घट्न थालेको थियो । सोही कारण करिब दुई घण्टाको कारोबारमा नेप्से १ सय १३ अंक घटिसकेको थियो । त्यसपछि केही समय नेप्सेको घट्ने क्रममा कमी आयो । तर त्यो लामो समय टिकेन र बजार पुन: तीव्र गतिले घट्न थाल्यो ।

अन्तत: १ सय १४ अंक घटेर नेप्से बन्द भयो । सोमबार करिब १ लाख ७ हजार ६ सय कारोबारबाट २ सय २५ कम्पनीका १ करोड ७३ लाख ३० हजार ५ सय ३८ कित्ता सेयर किनेबच भए । ती किनबेचबाट ८ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ । अघिल्लो दिनको तुलनामा कारोबार रकम बढी हो । गत बिहीबार ९ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको थियो । सो दिन कारोबारमा आएका सबै उपसूचकको परिसूचक घटेपछि समग्र नेप्सेमा दबाब परेको हो ।

प्रकाशित : आश्विन ४, २०७८ २२:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×