प्रदेश-१ र वाग्मती : बहुमतको ठेगान छैन, घमाधम मन्त्रिपरिषद् विस्तार - समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रदेश-१ र वाग्मती : बहुमतको ठेगान छैन, घमाधम मन्त्रिपरिषद् विस्तार 

मणि दाहाल

काठमाडौँ — एमाले विभाजनसँगै राजनीतिक रुपमा अल्पमतमा परेका प्रदेश–१ मुख्यमन्त्री भीम आचार्य र वाग्मती प्रदेशकी मुख्यमन्त्री अष्टलक्ष्मी शाक्यले विश्वासको मत लिनुअघि नै सरकार विस्तार गरेका छन् । 

भदौ ९ मा नेकपा (एस) गठन भएसँगै स्थानमा दुवै प्रदेशमा एमालेले बहुमत गुमाए पनि मुख्यमन्त्रीहरूले विश्वासको मत लिने जिम्मेवारी पूरा नगरी सरकार विस्तारमा जोड दिएका हुन् ।

संविधानको धारा १८८ (२) मा मुख्यमन्त्रीले प्रतिनिधित्व गर्ने दल विभाजित भए वा समर्थन गर्ने दल फिर्ता गरे ३० दिनभित्र विश्वासको मत लिनुपर्ने व्यवस्था छ ।

निर्वाचन आयोगले विभाजित भएपछि दल छनौटका लागि प्रदेशका सांसद, स्थानीय तहका पदाधिकारी तथा सदस्यहरू भदौ २२ सम्मको समय दिएको थियो । सो व्यवस्थाअनुसार एमालेका प्रदेश १ का १० र वाग्मती प्रदेशका १३ सांसदले नेकपा (एस) रोजीसकेका छन् ।

भदौ २ मा शाक्य वाग्मतीको र भदौ १० आचार्य प्रदेश १ को मुख्यमन्त्री भएका थिए । दुवै नेताहरू संविधानको धारा १६६ (१)अनुसार बहुमत प्राप्त संसदीय दलका नेता भएर मुख्यमन्त्री बनेका हुन् ।

कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, नेकपा (एस)ले केन्द्रमा रहेको गठबन्धनलाई प्रदेशमा पनि जारी राख्ने बताएका छन् । जसले एमाले सबै प्रदेशबाट बाहिरिने निश्चित भएको छ । कुनै ठूलो राजनीतिक उथलपुथल भएमा बाहेक बहुमत प्राप्त गर्ने अवस्था देखिँदैन । आफ्नो लागि राजनीतिक परिस्थिति अनुकूल नहुँदा पनि मुख्यमन्त्रीहरूले सरकार विस्तार गर्न भने छाडेका छैनन् ।

वाग्मती प्रदेशको आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री रचना खड्काले सरकार विस्तार गर्दा प्रदेशमा एमालेको संसदीय दलको औपचारिक रुपमा विभाजन भैसकेको तर्क गरेकी छन् ।

‘प्रदेशमा मन्त्रिपरिषद् विस्तार हुँदा एमाले संसदीय दल औपचारिक रुपमा विभाजन भैसकेको थिएन । यस्तो हुन्छ भन्ने आधारमा कुरेर बस्ने कुरा भएन’ मन्त्री खड्काले भनिन्, ‘हामी लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताको खिलाफ हुनेगरी कुनै पनि गतिविधि गर्ने छैनौं । मुख्यमन्त्रीले दल विभाजन भएपछि तीस दिनभित्र विश्वासको मत लिनुपर्ने हुन्छ हामी त्यस्तै गर्छौं ।’ खड्काले विश्वासको मत लिने भने पनि कहिले भन्ने अझै स्पष्ट नभएको बताइन् ।

प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री आचार्यले बुधबार २ मन्त्री र ३ राज्यमन्त्री गरी पाँच सदस्य मन्त्रिपरिषद्मा‌ थप गरेका छन् । बुधबार आचार्यले मन्त्रीमा तुलसीप्रसाद न्यौपाने (आर्थिक मामिला तथा योजना), हिरा थापा (भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी) नियुक्त गरेका हुन् । त्यसैगरी राज्यमन्त्रीमा लिलावल्लभ अधिकारी (आन्तरिक मामिला तथा कानुन), ज्ञानेश्वर राजववंशी (भूमि व्यवस्था, कृषि), उत्तमकुमार बस्नेत (उद्योग, पर्यटन, वन, वातावरण) नियुक्त गरेका हुन् । यसअघि लछुमन तिवारीलाई उद्योग पर्यटनमन्त्री बनाएका थिए ।

गत बुधबारमात्रै मुख्यमन्त्री शाक्यले सात मन्त्री र चार राज्यमन्त्री नियुक्त गरेकी थिइन् । मन्त्रीहरूमा केशव पाण्डे (भौतिक पूर्वाधार विकास), रचना खड्का (आर्थिक मामिला तथा योजना), विजय सुवेदी (सामाजिक विकास), शान्तिप्रसाद पौडेल (उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण), प्रदीपकुमार कटुवाल क्षेत्री (स्वास्थ्य) बनाइन् ।

त्यसैगरी डा. अजय क्रान्ति शाक्य(मामिला तथा कानुन), चन्द्र लामा (भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी) नियुक्त गरेकी थिइन् । त्यसैगरी राज्यमन्त्रीमा जीवन खड्का (भौतिक पूर्वाधार विकास), सरस्वती बाटी (उद्योग), जुनेली श्रेष्ठ (सामाजिक विकास) र बद्री मैनाली (भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी) नियुक्त गरेकी थिइन् । वाग्मती प्रदेशमा मुख्यमन्त्री शाक्य एक कदम अघि बढेर प्रदेश योजना आयोगमा नयाँ नियुक्ति गरेकी छिन् ।

प्रदेश १ मा एमालेका १० जना सांसद नेकपा (एस)तर्फ लागेका छन् । ९३ सदस्य रहेको प्रदेशसभामा एमालेमा ४१ सांसद रहेका छन् । सामान्य बहुमतका लागि ४७ सांसदको समर्थन आवश्यक पर्छ । सो प्रदेशमा नेकपा (एस) तर्फ १० सांसद रहेका छन् । त्यसैगरी वाग्मती प्रदेशमा पनि एमालेले बुहमत गुमाउँदै ४३ स्थानमा खुम्चिएको छ । सो प्रदेशमा सामान्य बहुमतका लागि ५६ जना सांसदको समर्थन आवश्यक हुन्छ । विभाजनअघि एमालेको ५६ स्थान रहेको थियो । २०७४ मंसिरमा भएको प्रदेशसभा चुनावमा एमालेले प्रदेश १ र वाग्मती प्रदेशमा स्पष्ट बहुमत ल्याएको थियो ।

विराटनगरस्थित राजनीतिक विश्लेषक भेषप्रसाद धमला राजनीतिक दलहरूमा नैतिक ह्रास भएपछि अहिलेको आएको बताउँछन् ।

‘नैतिकताको समस्या हो । बहुमत हुनेले शासन गर्ने प्रणाली हो । पहिले संसद्मा‌ बहुमत देखाएर मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरेको भए नैतिक हुने थियो,’ धमलाले भने, ‘केन्द्रमा देखिएको रोग प्रदेशतर्फ सरेको छ । परिवर्तनमा नेतृत्व गर्ने वा जीत शक्तिले थप उत्तरदायित्व हुनुपर्ने देखाउँछ । तर नैतिक रुपमा पनि शक्तिशाली हुनुपर्ने हो । तर त्यस्तो भएको छैन ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ २१:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

'गोन्जालो'को नेपाल साइनो 

मणि दाहाल

काठमाडौँ — नेत्रविक्रम चन्द नेतृत्वको नेकपाको अन्तर्राष्ट्रिय विभागले शनिबार माओवादी धारका नेताहरू जम्मा पारेर राजधानीमा एउटा कार्यक्रम गर्‍यो । कार्यक्रम थियो– 'गोन्जालो'को रिहाईबारे । हरेक वर्ष सेप्टेम्बर १२ को छेको पारेर विशेषगरी कम्युनिष्ट घटकहरूले यस्तै कार्यक्रम गर्छन् । जसको उद्देश्य २९ वर्षअघि पक्राउ परेका पेरुका कम्युनिष्ट नेता गोन्जालोप्रतिको ऐक्यबद्धता हो ।

शनिबार पनि कम्युनिष्ट घटकका नेताहरूले दिउँसो गोन्जालोको रिहाइको माग गरेका थिए । तर शनिबारको संयोग अलिक फरक पर्‍यो । जसको रिहाई माग गरिएको थियो, तीनै व्यक्ति गोन्जालोको हिरासतमै निधन भएको खबर अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूमा आयो ।

गोन्जालोका निधनको खबरले नेपालका कम्युनिष्ट नेताहरूलाई पनि भावनात्मक रुपमा छोएको छ । माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले आइतबार बिहान गोन्जालोको प्रति दु:ख व्यक्त गरेका छन् । फेसबुकमा उनले लेखेका छन्, ‘पेरु कम्युनिस्ट पार्टीका नेता कमरेड गोन्जालोको निधनले क्रान्तिको एउटा मोडेलको तत्कालका लागि अन्त्य भएको छ । वैचारिक निष्ठा, त्याग र समर्पणका प्रतिक बनेका कमरेड गोन्जालोप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली प्रकट गर्दछु ।’

त्यसैगरी पूर्वप्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले पनि दुः ख व्यक्त गरेका छन् । उनले नेपालको माओवादी आन्दोलनको थालनी र विकासमा गोन्जालोको योगदान रहेको उल्लेख गरेका छन् । ‘पेरूका क्रान्तिकारी नेता अबिमाइल गुज्मन ‘गोन्जालो’को निधनको खबरले अत्यन्त दुखित छु । नेपालको माओवादी आन्दोलनको थालनी र विकासमा वाहकको विचारले ठूलो प्रेरणादायी भूमिका खेलेको थियो । उहाँको गिरफ्तारीपछि पेरूको आन्दोलनले धक्का खाएको अनुभवबाट पनि हामीले सिकेका थियौं; हार्दिक श्रद्धान्जली’ भट्टराईले ट्विटरमा लेखेका छन् ।

विशेषगरी नेपालमा माओवादी धारको पार्टी र नेताहरूका लागि गोन्जालोको विशेष साइनो छ । उनले सुरु गरेको सशस्त्र विद्रोहको मोडललाई नेपालका माओवादीहरूले पनि आफ्नो आन्दोलनको एउटा आदर्श मोडल मान्छन् ।

पेरुमा माओवादी सशस्त्रको नेतृत्व गर्ने अभिमाइल गुज्मन जो गोन्जालो उपनामले चिनिन्छन् । गोन्जालोको नामले चिनिने दर्शनशास्त्रका पूर्वप्राध्यापक गुज्मन विगत २९ वर्षदेखि जेल जीवन बिताउँदै आएका थिए । उनलाई आजीवन कारावास भएको थियो । गोन्जालोको नेतृत्वमा १९८० को दशकमा पेरुमा सशस्त्र माओवादी विद्रोह सुरु भएको थियो । करिब १० हजार सशस्त्र लडाकुको सहयोगमा विद्रोह उत्कर्षमा पुगेको समयमा उनले देशको ८० प्रतिशत भूभाग कब्जा गरेका थिए ।

नेपालभन्दा हवाइ दूरीमै करिब १७ हजार किलोमिटर टाढा रहेको दक्षिणी गोलार्द्धको त्यो ल्याटिन अमेरिकी मुलुकमा त्यही गोन्जालोको कारण धेरै नेपाली जोडिन पुगेका थिए । २०५२ सालमा नेकपा माओवादीले सशस्त्र विद्रोह सुरु गर्दा गोन्जालो र उनले अघि बढाएको 'साइनिङ पाथ'लाई प्रेरणाको स्रोतको रुपमा लिइन्थ्यो । नेपालमा माओवादीहरुले साइनिङ पाथको सफलताबारेमा गीत रचेका थिए ।

‘संसारभर सशस्त्र विद्रोहबाट सत्ताकब्जा गर्ने विषयमा कमजोर हुँदै गएको समयमा उनले माओ र चे ग्वेभरा दुवैको विद्रोहलाई संयोजन गरेर विद्रोह गरेका थिए । उनले अलि बढी नै हिंसाको साहारा लिए । बम पड्काउनेदेखि व्यक्ति हत्या समेत गरे’ राजनीतिक विश्लेषक झलक सुवेदीले भने, ‘सन् १९७९ मा साण्डानिस्टाहरुले निकारागुवामा कब्जा गरेपछि सांसदभरबाट माओवादी आन्दोलन एक प्रकारले कमजोर हुँदै गएको थियो ।’

गोन्जालोको नेतृत्वमा पेरुमा सशस्त्र विद्रोह उत्कर्षतर्फ जाँदै गर्दा विश्वका अन्य देशमा भने परिवर्तन हुन सुरु गरिसकेको थियो । कम्युनिष्ट शासन रहेका प्रमुख देशहरू तत्कालीन सोभियत संघ र चीनमा ठूलो परिवर्तन आइसकेको । चीनले आर्थिक उदारीकरणको बाटो लिएको थियो भने रुसमा मिखाइल गोर्वाचोभको नेतृत्वमा पेरेस्त्रोइका (सुधार) र ग्लात्स्नोस्क (खुलापन) नीति अघि बढीको थियो ।

‘मार्क्सवादी लेनिनवादी (माले)पनि सुधारवादी अवस्था गएका थिए उनीहरु पनि केही गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेका थिए । त्यसमा विनोद मिश्राले नेतृत्वमा गर्ने भाकपा मालेदेखि नेकपा (माले)सम्म रहेका थिए’, सुवेदीले भने,‘त्यस समयमा माओवादी क्रान्तिको विषयमा अस्पष्ट थालेको र विस्तारै सुधारवाद हुँदै संसद्त‌र्फ जान खोजेका थिए ।’

साइनिङ पाथको विद्रोहको समयमा करिब ७० हजार जनाको मृत्यु भएको थियो । तर सन् १९९२ गोन्जालो राजधानी लिमाबाट पक्राउ परेपछि विद्रोह धरासायी बन्न पुगेको थियो । सैनिक अदालतमा गोन्जालोलाई आजीवन कारावासको सजाय सुनाइएको थियो । त्रासको कारण उनको मुद्दा हेर्ने न्यायाधीशको नाम छोप्ने गरिएको थियो ।

माओवादी केन्द्रका नेता राम कार्की गोन्जालोको गिरफ्तारीको अघिदेखि नै सशस्त्र विद्रोह ओरालो लाग्न जान थालेको र गिरफ्तारीपछि धरासायी भएको बताउँछन् ।

‘यो वीरतापूर्ण विद्रोह थियो । तर नेपालमा गोन्जालोको चर्चा हुन लाग्दा त्यो ओरालो लागिसकेको थियो । त्यो आदिवासीमा आधारित विद्रोह थियो । त्यसमा ‘इन्का जाति’ केन्द्रमा थिए’ कार्कीले भने, ‘त्यो आफ्नो प्रशंसा आफै गर्ने आत्माश्लाघाको सिकार बनिसकेको थियो । त्यो सामूहिक नेतृत्वभन्दा पनि एक व्यक्तिमा थोपरिएको थियो । एक व्यक्ति खत्तम हुँदा सबै सकियो ।’ नेपालमा त्यो विद्रोहको बारेमा ठीकठाकको मात्रै जानकारी रहेकाको अवस्थामा आत्माश्लाघाको माओवादी सशस्त्र विद्रोहमा अनुकरण भएको कार्की बताउँछन् ।

माओका प्रशंसक गोन्जालोले चीनको भ्रमणबाट फर्केपछि विश्वविद्यालयका वैचारिक रुपमा एकै प्रकारको धारणा राख्ने प्राज्ञहरुलाई संगठित गरेर सन् १९६९ मा साइनिङ पाथ नामको माओवादी कम्युनिष्ट पार्टी गठन गरेका थिए । ‘माओवादीका प्रशंसक थिए र सुधारवादी चीनको विरोधमा रहेका थिए’, कार्कीले भने । गोन्जालो सन् १९३४ धनी बाबुका बिहेइतर सम्बन्धबाट जन्मेका सन्तान थिए । सन् १९६२ मा विश्वविद्यालयका दर्शनशास्त्रको प्राध्यापक बनेका थिए ।

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७८ १६:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×