प्रदेश-१ र वाग्मती : बहुमतको ठेगान छैन, घमाधम मन्त्रिपरिषद् विस्तार - समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

प्रदेश-१ र वाग्मती : बहुमतको ठेगान छैन, घमाधम मन्त्रिपरिषद् विस्तार 

मणि दाहाल

काठमाडौँ — एमाले विभाजनसँगै राजनीतिक रुपमा अल्पमतमा परेका प्रदेश–१ मुख्यमन्त्री भीम आचार्य र वाग्मती प्रदेशकी मुख्यमन्त्री अष्टलक्ष्मी शाक्यले विश्वासको मत लिनुअघि नै सरकार विस्तार गरेका छन् । 

भदौ ९ मा नेकपा (एस) गठन भएसँगै स्थानमा दुवै प्रदेशमा एमालेले बहुमत गुमाए पनि मुख्यमन्त्रीहरूले विश्वासको मत लिने जिम्मेवारी पूरा नगरी सरकार विस्तारमा जोड दिएका हुन् ।

संविधानको धारा १८८ (२) मा मुख्यमन्त्रीले प्रतिनिधित्व गर्ने दल विभाजित भए वा समर्थन गर्ने दल फिर्ता गरे ३० दिनभित्र विश्वासको मत लिनुपर्ने व्यवस्था छ ।

निर्वाचन आयोगले विभाजित भएपछि दल छनौटका लागि प्रदेशका सांसद, स्थानीय तहका पदाधिकारी तथा सदस्यहरू भदौ २२ सम्मको समय दिएको थियो । सो व्यवस्थाअनुसार एमालेका प्रदेश १ का १० र वाग्मती प्रदेशका १३ सांसदले नेकपा (एस) रोजीसकेका छन् ।

भदौ २ मा शाक्य वाग्मतीको र भदौ १० आचार्य प्रदेश १ को मुख्यमन्त्री भएका थिए । दुवै नेताहरू संविधानको धारा १६६ (१)अनुसार बहुमत प्राप्त संसदीय दलका नेता भएर मुख्यमन्त्री बनेका हुन् ।

कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, नेकपा (एस)ले केन्द्रमा रहेको गठबन्धनलाई प्रदेशमा पनि जारी राख्ने बताएका छन् । जसले एमाले सबै प्रदेशबाट बाहिरिने निश्चित भएको छ । कुनै ठूलो राजनीतिक उथलपुथल भएमा बाहेक बहुमत प्राप्त गर्ने अवस्था देखिँदैन । आफ्नो लागि राजनीतिक परिस्थिति अनुकूल नहुँदा पनि मुख्यमन्त्रीहरूले सरकार विस्तार गर्न भने छाडेका छैनन् ।

वाग्मती प्रदेशको आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री रचना खड्काले सरकार विस्तार गर्दा प्रदेशमा एमालेको संसदीय दलको औपचारिक रुपमा विभाजन भैसकेको तर्क गरेकी छन् ।

‘प्रदेशमा मन्त्रिपरिषद् विस्तार हुँदा एमाले संसदीय दल औपचारिक रुपमा विभाजन भैसकेको थिएन । यस्तो हुन्छ भन्ने आधारमा कुरेर बस्ने कुरा भएन’ मन्त्री खड्काले भनिन्, ‘हामी लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यताको खिलाफ हुनेगरी कुनै पनि गतिविधि गर्ने छैनौं । मुख्यमन्त्रीले दल विभाजन भएपछि तीस दिनभित्र विश्वासको मत लिनुपर्ने हुन्छ हामी त्यस्तै गर्छौं ।’ खड्काले विश्वासको मत लिने भने पनि कहिले भन्ने अझै स्पष्ट नभएको बताइन् ।

प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री आचार्यले बुधबार २ मन्त्री र ३ राज्यमन्त्री गरी पाँच सदस्य मन्त्रिपरिषद्मा‌ थप गरेका छन् । बुधबार आचार्यले मन्त्रीमा तुलसीप्रसाद न्यौपाने (आर्थिक मामिला तथा योजना), हिरा थापा (भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी) नियुक्त गरेका हुन् । त्यसैगरी राज्यमन्त्रीमा लिलावल्लभ अधिकारी (आन्तरिक मामिला तथा कानुन), ज्ञानेश्वर राजववंशी (भूमि व्यवस्था, कृषि), उत्तमकुमार बस्नेत (उद्योग, पर्यटन, वन, वातावरण) नियुक्त गरेका हुन् । यसअघि लछुमन तिवारीलाई उद्योग पर्यटनमन्त्री बनाएका थिए ।

गत बुधबारमात्रै मुख्यमन्त्री शाक्यले सात मन्त्री र चार राज्यमन्त्री नियुक्त गरेकी थिइन् । मन्त्रीहरूमा केशव पाण्डे (भौतिक पूर्वाधार विकास), रचना खड्का (आर्थिक मामिला तथा योजना), विजय सुवेदी (सामाजिक विकास), शान्तिप्रसाद पौडेल (उद्योग, पर्यटन, वन तथा वातावरण), प्रदीपकुमार कटुवाल क्षेत्री (स्वास्थ्य) बनाइन् ।

त्यसैगरी डा. अजय क्रान्ति शाक्य(मामिला तथा कानुन), चन्द्र लामा (भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी) नियुक्त गरेकी थिइन् । त्यसैगरी राज्यमन्त्रीमा जीवन खड्का (भौतिक पूर्वाधार विकास), सरस्वती बाटी (उद्योग), जुनेली श्रेष्ठ (सामाजिक विकास) र बद्री मैनाली (भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी) नियुक्त गरेकी थिइन् । वाग्मती प्रदेशमा मुख्यमन्त्री शाक्य एक कदम अघि बढेर प्रदेश योजना आयोगमा नयाँ नियुक्ति गरेकी छिन् ।

प्रदेश १ मा एमालेका १० जना सांसद नेकपा (एस)तर्फ लागेका छन् । ९३ सदस्य रहेको प्रदेशसभामा एमालेमा ४१ सांसद रहेका छन् । सामान्य बहुमतका लागि ४७ सांसदको समर्थन आवश्यक पर्छ । सो प्रदेशमा नेकपा (एस) तर्फ १० सांसद रहेका छन् । त्यसैगरी वाग्मती प्रदेशमा पनि एमालेले बुहमत गुमाउँदै ४३ स्थानमा खुम्चिएको छ । सो प्रदेशमा सामान्य बहुमतका लागि ५६ जना सांसदको समर्थन आवश्यक हुन्छ । विभाजनअघि एमालेको ५६ स्थान रहेको थियो । २०७४ मंसिरमा भएको प्रदेशसभा चुनावमा एमालेले प्रदेश १ र वाग्मती प्रदेशमा स्पष्ट बहुमत ल्याएको थियो ।

विराटनगरस्थित राजनीतिक विश्लेषक भेषप्रसाद धमला राजनीतिक दलहरूमा नैतिक ह्रास भएपछि अहिलेको आएको बताउँछन् ।

‘नैतिकताको समस्या हो । बहुमत हुनेले शासन गर्ने प्रणाली हो । पहिले संसद्मा‌ बहुमत देखाएर मन्त्रिपरिषद् विस्तार गरेको भए नैतिक हुने थियो,’ धमलाले भने, ‘केन्द्रमा देखिएको रोग प्रदेशतर्फ सरेको छ । परिवर्तनमा नेतृत्व गर्ने वा जीत शक्तिले थप उत्तरदायित्व हुनुपर्ने देखाउँछ । तर नैतिक रुपमा पनि शक्तिशाली हुनुपर्ने हो । तर त्यस्तो भएको छैन ।’

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ २१:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

के हो 'सापू' फैलाउने सेतो पुतली ?

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — सेतो पुतलीबाट 'सिजनल हाइपर एक्युट प्यानयुभाइटिस'(सापू) रोग सर्ने भन्दै चिकित्सकहरुले अहिले सचेत गराएका छन् । आँखा रातो हुने, आँखाको डिल सुनिने र आँखाको नानीमा सेतो टल्किने जस्ता लक्षणहरु सापू भएकाहरुमा देखिन्छ ।

विशेषतः बालबालिकाहरुमा यो रोग हरेक दुई वर्षमा नेपालमा देखिँदै आएको छ । सापू लगाउनका लागि मुख्य भूमिका खेल्ने भनिएको यो निसाचर पुतली(मोथ) को नेपाली नाम दिइएको छैन ।

पुतली प्रजातिसम्बन्धी अध्ययन तथा अनुसन्धान गर्दै आएका प्राध्यापक भैया खनालकाअनुसार ग्याजालिना जेनस अन्तर्गतको क्राइसोलोफा प्रजातिको निसाचर पुतलीबाट यो रोग लाग्छ ।

जेनस ग्याजालिनाका ६ प्रजाति भेटिएका छन् । तीमध्ये नेपालमा क्राइसोलोफा, एप्सरा र ट्रान्सभेरा पाइएको उनले बताए । सापू लगाउने चाही 'ग्याजालिना क्राइसोलोफा' हो । यो रातको समयमा सक्रिय हुन्छ । 'क्राइसोलोफा' मानवीय तथा वन क्षेत्रको आसापसमा पाइन्छ भने एप्सरा र ट्रान्सभेरा प्रजाति भित्री जंगलमा पाइन्छन् ।

प्राध्यापक खनालकाअनुसार क्राइसोलोफाको पोथी निसाचर पुतलीको पेट(एब्डोमिन)को पछाडि भाग केही पहेंलो हुन्छ । मसिना धर्सा जस्ता देखिने पहेंलो रौं(स्पाइक)का कारण यो भाग पहेंलो हुन्छ । सामान्य हावा चलेको अवस्थामा यी रौंहरु छुट्टिन्छन् । यही मसिना धर्साका कारण सापू देखिने गरेको उनले बताए ।

'यी पहेंला धर्सा सेतो निसासचर पुतलीको विष ग्रन्थीसँग जोडिएको हुन्छ,' प्राध्यापक खनालले भने,' फुलको सुरक्षाका विष ग्रन्थीबाट रौंहरु निस्किएका हुन्छन् ।' उक्त मसिना धर्सा सम्बन्धी नेपालमा अध्ययन नभएपनि पाकिस्तानमा गरिएको एक अध्ययनले हिस्टामिन र पोटासियम साइनेड पाइएको उनले जानकारी दिए । यिनीहरु चम्किलो प्रकाशतिर आकर्षित हुन्छन् । मुख्यगरी उत्तिसको पात खाने यो पुतली नेपालकाे पूर्वदेखि पश्चिम क्षेत्रसम्म पाइन्छ ।

प्रायः पुतलीहरुको जीवनचक्र एक वर्षमा समाप्त हुन्छ । यो प्रजातिका पुतलीको आयु ११ महिना मात्रै रहेको अनुसन्धानहरूले देखाएका छन् । एक पटकमा यीनीहरुले ३ सयवटा सम्म फुल पार्ने प्राध्यापक खनाल बताउँछन् ।

नेपालमा निसाचर पुतलीहरूको संख्या धेरै नै छ । हालसम्म ३ हजारभन्दा बढी पाइने उल्लेख भएपनि सबै प्रजाति भेटिएका छैनन् । निसाचर प्रजातिहरुमध्ये केही हानिकारक पनि छन् । केहि प्रजातिलाई छुने बित्तिकै एलर्जी हुन्छ भने केही भ्यागुतालगायतका जीवहरूको आहर प्रजाति पनि बन्छन् । विभिन्न रंगमा भेटिने यस्ता पुतलीका केही प्रजाति लार्भा अवस्थामा हानिकारक पनि छन् । जस्तो कि 'पुश मोथ'को लार्भाहरुमा हुने स्पाइकले एलर्जी गराउँछ । नेपालमा पुतली प्रजाति सम्बन्धी विस्तृत अध्ययनहरु नभएको प्राध्यापक खनालले जानकारी दिए ।

पुतलीहरुको जीवन चार चक्रमा बाँडिएकको हुन्छ । फुल, लार्भा, प्युपा र वयस्क अवस्था । प्रायः वयस्क पुतलीहरुको आयु २ देखि ४ महिनासम्म हुने गरेको अध्ययनहरुले देखाएको छ । स्फिङ्क्स निसासचर पुतली(मोथ) व्यस्क भएको २ देखि ३ महिनासम्म बाँच्छ भने रेशम किरा(मोथ) वयस्क भएको एक हप्ता र युका मोथ प्युपाबाट निस्किएको २ दिनपछि मर्ने गरेको पाइएको द लेपिडोप्टेरिस्टिस सोसाइटीले जनाएको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ३०, २०७८ २०:३१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×