सेती थुन्ने आयोजना रोक्न ध्यानाकर्षण- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

सेती थुन्ने आयोजना रोक्न ध्यानाकर्षण

महानगरको योजना खारेज गर्न मुख्यमन्त्रीलाई पाँच दलको ध्यानाकर्षण, सरकारले नसुने सडक आन्दोलनसँगै मुद्दाको बाटो, अख्तियारले थाल्यो छानबिन
दीपक परियार

पोखरा — सेती नदी, सेती खोंच, डेभिज फल्स र फेवाताल ३५ देखि ४० वर्षसम्मका लागि निजी कम्पनीलाई भाडामा दिने तयारीको नागरिक समाज, संरक्षणसँग सम्बन्धित संस्था र राजनीतिक दलले विरोध गरेका छन् ।

गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेललाई मंगलबार ध्यानाकर्षणपत्र बुझाउँदै पाँच दलका प्रतिनिधि । तस्बिर : कान्तिपुर

पोखरा उपत्यकाको जैविक विविधतामै प्रतिकूल असर पर्ने काम महानगरपालिकालाई गर्न नदिन पाँच दलले गण्डकी प्रदेशका मुख्यमन्त्री कृष्णचन्द्र नेपाली पोखरेललाई मंगलबार ध्यानाकर्षणपत्र बुझाएका छन् । कांग्रेस, माओवादी केन्द्र, जनता समाजवादी पार्टी (जसपा), एमाले (माधव समूह) र राष्ट्रिय जनमोर्चाले मुख्यमन्त्रीसहित आर्थिक मामिलामन्त्री रामजी बराललाई समेत ध्यानाकर्षणपत्र बुझाए । प्राकृतिक सम्पदा कौडीको मूल्यमा निजी क्षेत्रलाई भाडामा लगाउन गरिएको तयारी तत्काल रोक्न उनीहरूले मुख्यमन्त्रीसँग माग गरे । विज्ञ समूहको सुझावलाई समेत बेवास्ता गरी विभिन्न कम्पनीसँग सम्झौता गर्ने दुष्प्रयास भएकाले यी योजना खारेज गर्नुपर्ने पाँच दलको माग छ । विज्ञद्वारा अध्ययन अनुसन्धान गरी बृहत् प्राकृतिक सम्पदा संरक्षणसम्बन्धी योजना ल्याउन आवश्यक पहल गरिदिन उनीहरूले मुख्यमन्त्री र अर्थमन्त्रीसँग माग गरे ।

कांग्रेसका महानगर सभापति बजिरमान श्रेष्ठ, माओवादी केन्द्रका सचिव विश्वप्रकाश लामिछाने, जसपाका अध्यक्ष टीकाराम पौडेल, एमाले (माधव समूह) का अध्यक्ष मुक्ति पौडेल र राष्ट्रिय जनमोर्चाका अध्यक्ष विष्णु पुरीले ध्यानाकर्षणपत्र बुझाएका हुन् । पोखरा महानगरपालिकाले रामघाट र मोरेखरे घाटमा कृत्रिम बाँध बनाएर सेती थुन्ने र ३५ वर्षसम्म ढुंगा–गिट्टी, बालुवा उत्खनन गर्ने गरी बतास अर्गनाइजेसनको बी रिभर माइनिङ प्रालि र विजय भट्टराईको मोरेखरे रिभर माइनिङ प्रालिलाई दिने तयारी गरेको छ । सेती खोंच र डेभिज फल्समा साहसिक पर्यटन गतिविधि सञ्चालन गर्ने गरी ४० वर्षका लागि भाडामा लिन कर्केनकुमार गुरुङको सेती क्यान्योन प्रालिले सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा गरी सम्झौताको तयारी गरेको छ । फेवातालमा वाटर स्पोटर््सका गतिविधि सञ्चालन गर्न मनसायपत्र आह्वान गरेकोमा दुई कम्पनीले प्रस्ताव बुझाएका छन् ।

माओवादी केन्द्रका महानगर सचिव लामिछानले कौडीको भाउमा ठेक्कापट्टामा लगाइएको सन्दर्भमा ती कार्यलाई रोकी व्यवस्थापन र नियमन गर्न माग गरेको बताए । फेवातालमा वाटर स्पोटर््स सञ्चालन गर्ने गरी भाडामा लगाउन लागिएकोमा समेत पाँच दलको असहमति रहेको उनले सुनाए । ‘सेती संरक्षण, फेवाताल संरक्षणमा बजेट छुट्याउन ध्यानाकर्षण गरायौं,’ पोखरा नगर विकास समितिका पूर्वअध्यक्षसमेत रहेका उनले भने, ‘पोखराको भविष्य नै संकटमा पार्ने गरी आएका आयोजना खारेजी गर्न जस्तोसुकै आन्दोलन गर्न पछि हट्दैनौं ।’ पाँच दलसँगको भेटमा मुख्यमन्त्री पोखरेलले यस सम्बन्धमा थप अध्ययन गरी प्राकृतिक स्रोतसाधनको संरक्षणमा आवश्यक पहलकदमी लिने प्रतिक्रिया दिए ।

संरक्षणसँग सम्बन्धित संघसंस्था एवं नागरिक समाजले समेत महानगरको योजनाविरुद्ध आन्दोलनको तयारी गरेका छन् । राष्ट्रिय सम्पदा तथा जनअधिकारी संरक्षण समितिका अध्यक्ष विष्णुहरि अधिकारीले आयोजना खारेजीको माग गर्दै बुधबार महानगरमा ज्ञापनपत्र बुझाउने बताए । सेती नदी र खोंच भू–धरातलीय हिसाबले अत्यन्त कमजोर रहेकाले नदी थुनेर अत्याधुनिक मेसिनले उत्खनन गर्दा झन् जोखिम बढ्ने उनी बताउँछन् । ‘आफ्नै लयमा बगेको सेती नदीलाई रोक्न खोज्दा दीर्घकालीन वातावरणीय समस्या देखापर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘सेती डिल खस्ने र जमिन भासिने क्रम बढ्न सक्छ ।’ सेती नदी धार्मिक आस्थासँग जोडिएको र लामो समयसम्म भाडामा दिन लागिएकाले महानगरलाई घाटा पर्ने गरी ठूलो आर्थिक हिनामिना हुने देखिएको उनको भनाइ छन् । उनी थप्छन्, ‘आर्थिक रूपमा समेत अपारदर्शी, वातावरणीय र धार्मिक हिसाबले समेत उपयुक्त नभएकाले आयोजना रोक्नुपर्छ ।’ उनले ज्ञापनपत्र बुझाउँदासमेत आफ्ना माग सम्बोधन नभए चरणबद्ध आन्दोलनका कार्यक्रम घोषणा गर्ने बताए ।

सिटिजन्स जुरीका अध्यक्ष तिलक पराजुलीले ज्ञापनपत्र बुझाएपछि नागरिक अगुवाको संलग्नतामा धर्नासहितका आन्दोलनका कार्यक्रम सार्वजनिक गर्ने बताए । यी आयोजना धार्मिक, सांस्कृतिक, आर्थिक, पर्यावरणलगायत क्षेत्रमा बहुआयामिक क्षति पुग्ने भएकाले आन्दोलनको विकल्प नरहेको उनी बताउँछन् । ‘कुनै अध्ययनबिनै अँध्यारो कोठामा योजना बनाइएको छ,’ उनले भने, ‘अपारदर्शी छ नै, भ्रष्ट मनोवृत्तिले पनि काम गरेको छ ।’ वातावरण सन्तुलन र जैविक विविधता संरक्षणको योजना ल्याउनुपर्नेमा झन् जोखिम बढाउने गरी निजी क्षेत्रलाई सम्पदा सुम्पनु गलत रहेको उनले बताए । नागरिक अगुवा एवं संरक्षणकर्मी रामबहादुर पौडेल यी आयोजना पोखरा र यहाँको नागरिकको हितमा नरहेको बताउँछन् । कुनै अध्ययनबिना, विज्ञसँग परामर्शसमेत नलिई आफूखुसी ठेक्कापट्टा लगाउने महानगरको कदमको विरोधमा नागरिक समाज उत्रने उनले बताए । ‘अहिले हामी कानुनी परामर्शमा छौं,’ उनले भने, ‘ज्ञापनपत्र बुझाउँछौं । कानुनी उपचारको बाटो रोजेर अदालत पनि जान्छौं ।’

अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले समेत यी आयोजनाको छानबिन गरिरहेको छ । आयोगको पोखरा कार्यालयका सूचना अधिकारी मेघनाथ रिजालले रामघाट, सेती खोंच र डेभिज फल्सका सम्बन्धमा महानगरले बढाएको प्रक्रियाको छानबिन भइरहेको बताए । अख्तियारले यससम्बन्धमा महानगरसँग माग गरेको आवश्यक विवरण बुझाइसकेको सार्वजनिक–निजी साझेदारी समितिका फोकल व्यक्ति इन्जिनियर महेन्द्र गोदारले बताए ।

यसअघि सानिसा (पीपीपी) मोडलमै महानगरले फेवा तालमा मिसिने खोलामा निर्मित ४ वटा सिल्टेसन डयामबाट उत्खनन गर्न फेवा सिल्टेसन प्रालिलाई वार्षिक २ करोड ९३ लाख रुपैयाँ बुझाउने गरी २४ वर्षका लागि अनुमति दिएर जेठबाट काम सुरु भइसकेको छ । डयाममा जम्मा हुने गेग्रान उत्खनन गर्न मात्रै अनुमति दिइए पनि त्यसभन्दा बाहिरबाट समेत उत्खनन गरेपछि पोखरा–२३ का स्थानीय विरोधमै उत्रिएका थिए ।

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७८ २२:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘रामघाटमा सेती थुने अकल्पनीय विपत्ति’

दीपक परियार

पोखरा — पोखराको रामघाटमा ड्याम बाँधेर सेती नदी थुने अकल्पनीय विपत्ति आउने चेतावनी प्राविधिकले दिएका छन् । पोखरा महानगरले नदी थुनेर ढुंगा–गिट्टी–बालुवा उत्खनन गर्ने र सेती खोंचमा साहसिक पर्यटन गतिविधि सञ्चालन गर्ने गरी निजी क्षेत्रलाई सुम्पने तयारी अघि बढाएपछि उनीहरूले त्यसो गर्दा नदी बजारतिर सोझिनसक्ने बताएका हुन् । 

पोखरास्थित सेती नदीको रामघाट क्षेत्र, जहाँ निजी कम्पनीको व्यापारका लागि स्थायी बाँध बनाउने तयारी छ । तस्बिर : दीपक परियार/कान्तिपुर

सार्वजनिक निजी साझेदारी (सानिसा) अवधारणाअन्तर्गत पोखराकै व्यापारिक घराना बतास अर्गनाइजेसनको बी रिभर माइनिङ प्रालिको प्रस्ताव महानगरले स्वीकृत गरिसकेको छ । सेती थुनेर ताल बनाउने, ढुंगा–गिट्टी, बालुवा उत्खनन गर्ने र रामघाटवरिपरि पर्यटकीय गतिविधि सञ्चालन गर्ने प्रालिको योजना छ । प्राकृतिक विपत्तिमा विद्यावारिधि गरिरहेका इन्जिनियर नारायण गुरुङले रामघाटमा नदी थुनिए अकल्पनीय विपत्ति आउने चेतावनी दिएका छन् ।

‘इन्जिनियरिङको हिसाबले बाँध बाँधौंला तर प्रकृतिसँग लडेर सकिँदैन,’ उनले भने, ‘अहिले नै सेती थुनिँदा जोखिम छ । बाँध बाँधेर अवरोध गर्दा झनै जोखिम निम्तिन्छ ।’बाँधमा खोल्ने र बन्द गर्ने ढोका राखिए पनि सेतीको प्राकृतिक बहावलाई धाराको पानी खोल्ने र बन्द गर्ने जसरी नियन्त्रण गर्न नसकिने उनले बताए । अहिले भइरहेकै उत्खननलाई सन्तुलित बनाउनुपर्नेमा व्यापारीलाई घाट सुम्पिँदा झन् धेरै उत्खनन हुनेतर्फ उनले सचेत गराए । ‘महानगरले तत्कालको फाइदा हेरेर भएन, आउन सक्ने विपत्तिको पनि आकलन गर्न सक्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘रामघाटमा ड्याम बनाएर सेती थुन्नु आगोमा घिउ थप्नुजस्तै हो ।’

ढुंगा-गिट्टी निकाल्न ३५ वर्षसम्म सेती थुन्‍ने योजना

सेती खोंचमा सेती क्यान्योन प्रालिले सानिसा अवधारणामै साहसिक पर्यटकीय गतिविधि सञ्चालन गर्न सबै प्रक्रिया पूरा गरी महानगरसँग सम्झौता गर्ने तयारी गरेको छ । भूगोलविद् प्रा.डा. विश्व श्रेष्ठ उत्खननकै कारण सेती गहिरिँदै गएकोमा सहमत छन् । रामघाटमा सेती नदी थुन्दा गहिरिनबाट जोगिने उनको तर्क छ । सेती थुनेर ताल बनाउँदा त्यसले पर्यावरणलाई सन्तुलित राख्ने उनले तर्क गरे ।

‘ताल बनाउने हो भने वरपरको वातावरणमा शीतलता प्रदान गर्छ । चुन थिग्रिएर नदी गहिरिनबाट रोक्छ,’ उनले भने, ‘पर्यटनका गतिविधि सञ्चालन गर्दा अर्थतन्त्रमा पनि सहयोग पुग्छ ।’ निजी क्षेत्रलाई दिँदा उत्खननको सन्तुलत भने मिलाउनुपर्ने उनले बताए । प्रकृतिलाई मानवहितमै प्रयोग गर्नुपर्ने बताउँदै उनले बतास अर्गनाइजेसनको योजनालाई सकारात्मक रूपमा लिनुपर्ने बताए । भने, ‘जथाभावी उत्खनन भयो, दोहन भयो भने कारबाही गर्ने निकाय छँदै छ नि ।’

बतास अर्गनाइजेसनका अध्यक्ष आनन्दराज बतास रामघाटमा ताल बनाउने योजना पोखराको भविष्यसँग जोडिएको बताउँछन् । आफूले उक्त योजना लगेको नभई महानगरले आह्वान गरेको सूचनाबमोजिम मनसायपत्र बुझाएको दाबी उनले गरे । ‘महानगरले आफ्नै प्रारम्भिक अध्ययन प्रतिवेदनका आधारमा मनसायपत्र माग गरेको हो,’ उनले भने, ‘महानगरले अन्यत्र पनि यो योजना लागू गर्दै छ ।’ सेती गहिरिनबाट रोक्न, हाल रामघाटमा भइरहेका कटान रोक्न, व्यवस्थित घाट बनाउन र किनारको सौन्दर्यीकरण गर्न आफ्नो योजना वैज्ञानिक रहेको दाबी उनले गरे ।

प्रकाशित : श्रावण १२, २०७८ ०७:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×