मेलम्ची पुनर्निर्माणमा अन्योल- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मेलम्ची पुनर्निर्माणमा अन्योल

करिब २ अर्बको क्षति, ५७ करोड मात्र बजेट
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — बाढीपहिरोका कारण मेलम्ची खानेपानी आयोजनाको सिन्धुपाल्चोकस्थित हेडवर्क्समा क्षति पुगेको करिब डेढ महिना बितिससक्दा पनि पुनर्निर्माणको प्रारम्भिक खाका तयार हुन सकेको छैन । कुन काम कहाँबाट सुरु गर्ने ? कसले गर्ने ? नयाँ योजनाबारे अझै अन्योल कायमै छ । मेलम्ची खोलामा असार १ गते आएको बाढीले आयोजनाको हेडवर्क्सलगायत संरचनामा क्षति पुगेको थियो । 

आफ्नो घर त्यहीँ इन्द्रावती खोला बगेको ठाउँमा थियो भन्ने देखाउँदै बुद्धिप्रसाद गौतम । बेकरी चलाएका उनको बाढीले सबै सम्पत्ति बगाएको छ । तस्बिर : ऋषिराम पौड्याल/कान्तिपुर

सरकारले विशेष निर्णय गरेर नयाँ व्यवस्था नगरेसम्म आयोजनासँग पुनर्निर्माणका लागि बजेटसमेत छैन । जसका कारण मेलम्चीको पानी वितरण कहिलेसम्म ठप्प हुने टुंगो छैन । आयोजनाका प्राविधिकहरू नै यसको जवाफ दिन सक्ने अवस्थामा छैनन् । आयोजनाका कार्यकारी निर्देशक रामकुमार श्रेष्ठ परामर्शदाताको सहयोगमा निर्माणको खाका तयार भइरहेको दाबी गर्छन् । ‘हामीले आयोजनाका लागि आवश्यक बजेटको व्यवस्था गराउन माथिल्लो निकायलाई अनुरोध गरिसकेका छौं,’ श्रेष्ठले भने, ‘वर्षात् सकिएलगत्तै काम थाल्ने तयारी भइरहेको छ ।’

तर कार्यकारीले दाबी गरेजस्तै पुनर्निर्माण सहज नभएको प्राविधिकहरू बताउँछन् । उनीहरू भन्छन्, ‘निर्माण कसले र कसरी गर्ने भन्ने अन्योल कायमै छ ।’ मुहानमा निर्मित हेडवर्क्समा कुन तहको क्षति भएको छ ? पुनर्निर्माण कसरी गर्न सकिन्छ ? खानेपानी विकास समितिले आफ्नै क्षमताले पुनर्निर्माण गर्न सक्छ वा सक्दैन ? बजेटको व्यवस्थापन कसरी गर्ने ? जस्ता समस्यामा अल्झेको मेलम्चीको क्षतिसमेत हालसम्म यकिन भइसकेको छैन । बाढीले सडक र पुल बगाएपछि सहज रूपमा आयोजना क्षेत्रमा पुग्न तथा विवरण संकलन गर्न कठिन भएको प्राविधिकहरूको भनाइ छ । आयोजना स्रोतले भने परामर्शदाता इप्टिसाले क्षतिको विवरण र पुनर्निर्माणको प्रस्ताव तयार गरिरहेको जनाएको छ । तर मुहानस्थलमा पुगेर विस्तृत रूपमा प्रतिवेदन तयार गर्ने अवस्था नभएको आयोजनाका प्राविधिकहरू बताउँछन् ।

बाढीले अस्तव्यस्त भएको मेलम्ची बजारबाट देखिने इन्द्रावती । बाढीले भत्काएर बगरमा ल्याएको मेलम्ची पुलको संरचना । तस्बिरमा देखिएको बालुवाले पुरेको भागमा धान खेत र मेलम्ची नगरपालिकाले बनाउँदै गरेको पार्क थियो । तस्बिर : ऋषिराम पौड्याल/कान्तिपुर

मेलम्ची आयोजना क्षेत्रको पुल, सडक, हेडवर्क्सलगायत संरचना पुनर्निर्माणका लागि करिब २ अर्ब लाग्ने प्रारम्भिक अनुमान छ । क्षतिको विवरण यकिन नभएकाले यो अनुमान बढ्न सक्ने आयोजनाका प्राविधिकहरू बताउँछन् । पुरिएको स्थल बाहिरबाट हेर्दा यो अनुमान गरिएको हो । खास क्षति यकिन भएपछि थप विवरण आउने बताइएको छ । तर हेडवर्क्सको पुरिएकै स्थानमा पुग्न कठिन भएको आयोजनाका प्रवक्ता तथा सिनियर डिभिजन इन्जिनियर राजेन्द्रप्रसाद पन्तले जानकारी दिए ।

मेलम्ची विपद् : आश्वासन आयो, सहयोग आएन

आयोजनासँग चालु वर्षको बजेट कर्मचारीको तलबभत्तासमेत ५७ करोड छ । आयोजनाका प्रवक्ता पन्तका अनुसार विनियोजित बजेट पुनर्निर्माणका लागि खर्च गर्न सक्ने अवस्था छैन । उक्त बजेटमध्ये ४७ करोड पुँजीगत र ८ करोड चालु शीर्षकमा छ । ‘उक्त बजेट साविकका १४ गाविसमा सञ्चालित सामाजिक उत्थान कार्यक्रमसमेतलाई हो,’ पन्तले भने, ‘आयोजनाको निर्माण अन्तिम चरणमा पुगेकाले पनि चालु वर्षका लागि न्युन बजेट छुट्याइएको हो । बजेट बनाउने समयमा बाढी नआएकाले प्राथमिकतामा नपरेको उनले बताए । तर अहिले मुहान क्षेत्र र हेडवर्क्समा डोजर लगाएर पुरिएको बालुवा, माटो र ढुंगा सफा गर्न मात्र ४० करोडभन्दा बढी खर्च हुने अनुमान छ । पन्तका अनुसार आयोजनाको प्रवेश मार्गको स्तरोन्नतिका लागि गत आर्थिक वर्षमा खर्च गर्ने गरी ५ करोड उपलब्ध गराइएको थियो । पन्तका अनुसार त्यो निकै न्यून रकम हो । त्यसमध्ये पनि करिब ५० प्रतिशत घटेर प्रस्ताव गरेको टेन्डर स्वीकृत भए पनि प्रवेश मार्ग निर्माणको काम भएको छैन । उनका अनुसार अतिरिक्त बजेट नभए बाढीले क्षति पुगेको स्थानमा काम गर्न सक्ने अवस्था छैन ।

आयोजनाको अन्तिम ठेक्का लगाएर चीनको सिनो हाइड्रोले हेडवर्क्सको काम गरिरहेको थियो । उक्त काम अन्तिम चरणमा पुगेका बेला बाढीले क्षति पुर्‍याएको हो । हेडवर्क्स १० देखि २० मिटर पुरेको अनुमान छ । आयोजनाको हेडवर्क्स पुग्न दुई/दुई वटा पक्की पुल र बेलिब्रिज निर्माण गर्नुपर्छ । साथै मुहान नजिकैको ७ किमि सडक पूरै बगाएको छ । मुहान नजिकैको अम्बाथानबाट हेडवर्क्ससम्मको सडकको नामनिसान छैन । चनौटेको रातोपुलदेखि गणेशेबगरसम्मको करिब ५ सय मिटर सडक सबै मेलम्ची खोलामा खसेको छ । किउलको करिब सय मिटर सडक बगरमा परिणत भएको छ । पन्तले भने सरोकारवाला मन्त्रालयसँगको समन्वयमा पुनर्निर्माण गरिने दाबी गरे ।

सुरुङ खाली गरिँदै

फागुनमा परीक्षणका लागि पानी पठाएर प्रयोगमा ल्याइएको सुरुङ खाली गर्न लागिएको छ । काठमाडौंको सुन्दरीजलदेखि मुहान क्षेत्र हेलम्बुसम्मको २६ किमि सुरुङलाई तीन भागमा विभाजन गरिएको छ । सुरुङको लम्बाइ सुन्दरीजल–सिन्धु ९ दशमलव ४, सिन्धु–ग्याल्थुम ८ दशमलव २ र ग्याल्थुम–अम्बाथान ८ दशमलव २ किमि छ । असार १ गते बाढी आएकै दिन दिउँसो सुरुङ खाली गर्न सुरु गरिएको थियो । त्यसका लागि विभिन्न स्थानमा रहेको सुरुङको गेट बन्द गरिएको थियो भने अर्डिट आउटलेटबाट पानी निकाल्न सुरु गरिएको थियो ।

त्यसै दिन बेलुकीदेखि बाढी आउन थालेको थियो । बाढीले ढोका नै बन्द गरेपछि सुरुङको पानी निकाल्न कठिन भएको हो । प्रवक्ता पन्तका अनुसार अन्य भागको पानी बाहिर पठाउने काम भइरहेको छ । सुन्दरीजल–सिन्धु सुरुङको सबै पानी निकालिसकिएको छ । केही दिनमा अन्य करिब ४ किमिबाहेकको सबै पानी बाहिर निकालेर सुरुङ खाली गरिने पन्तले बताए । मुहानको सुरुङको मुख बाढीले बन्द भएकाले पानी निकाल्न नसकिएको हो ।

कसले गर्ने ?

बाढीले क्षति पुर्‍याएको प्रवेश मार्ग र पुलहरू कसले गर्ने सरोकारवाला निकाय नै अलमलमा छन् । विगतमा आयोजनाअन्तर्गत रहेका सडक र पुल बाढीले बगाएपछि पुनर्निर्माणको जिम्मेवारी कसले लिनेमै अलमल भएको हो । बाढीले विनाश गरेको मेलम्ची पुलबजारदेखि मुहान क्षेत्र अम्बाथानसम्मको १८ किमि प्रवेश मार्गको मर्मत तथा पुनर्निर्माण वर्षौंदेखि मेलम्ची आयोजनाको जिम्मामा छ । बाढीले उक्त खण्डको सबैजसो भागमा क्षति गरेको छ ।

बाढीपहिरोपछिको हेलम्बु-मेलम्ची : ‘ऊ त्यहीँ मुल्कोमै थियो मेरो घर’

चनौटेदेखि मुहानसम्मको करिब ६ किमि क्षेत्र सडक धेरैजसो खोलाले बगाएको छ । उक्त प्रवेश मार्ग बनाउन आयोजनाले सडक विभागलाई अनुरोध गरेको छ । तर उक्त खण्ड सडक विभागअन्तर्गत छैन । सरकारले बजेट विनियोजन गरेमात्र उक्त सडकको पुनर्निर्माण हुन सक्छ । अन्यथा सामान्य मर्मत गरेर सुक्खा मौसममा यातायात सञ्चालन गर्न सकिने पन्तले बताए । सडकखण्डमा दुई दशकदेखि बर्सेनि करोडौं रुपैयाँ खर्च हुँदै आएको छ । तर हरेक वर्षात्मा भने सडक बगाउने गरेको छ । अहिले पनि आयोजनाको मुख्य अन्तिम प्रवेश मार्ग मेलम्ची–तारामाराङ–अम्बाथान सडक खाल्डैखाल्डा र हिलाम्य छ । सडक विभागका महानिर्देशक अर्जुनजंग थापाका अनुसार सरकारले अतिरिक्त बजेटको व्यवस्था नगरेसम्म बगाएको पुल र सडकको पुनर्निर्माण गर्न सकिँदैन ।

हेलम्बुको चनौटे बजार । बजार मेलम्ची खोलाभन्दा निकै तल थियो तर बाढीले बजारसम्मै ढुंगामाटो थुपारेको छ । बजारमा कुनै पनि बेला खोला पस्न सक्ने भएको छ । तस्बिर : ऋषिराम पौड्याल/कान्तिपुर

आयोजनाले अनुरोध गरेर प्रक्रिया पुर्‍याएमा दुई स्थानमा राख्ने बेलिब्रिज उपलब्ध गराउन सकिने उनको भनाइ छ । ‘मन्त्रिपरिषद्ले योजना र बजेट दिएर काम गर्ने अनुमति दियो भने हामी तयार छौं,’ थापाले भने, ‘कुरा चले पनि कुनै निर्णय भएको छैन ।’ आयोजनाको मुहान जोड्ने हल्दे र तिम्बुका दुई पक्की पुल बगाएको छ । सडकको केही भाग पूर्ण रूपमा बगाएकाले नयाँ ट्र्याक खोल्नुपर्ने अवस्था छ । त्यसका लागि सर्वसाधारणको जमिन प्रयोग नगरी उपाय छैन । सडक सञ्चालन नभई हेडवर्क्समा काम गर्न सक्ने अवस्था छैन ।

प्रकाशित : श्रावण ११, २०७८ ०९:१७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

एमाले नेता नेम्वाङलाई प्रधानमन्त्रीको प्रश्न- ‘संविधानमा धारा ७६ (५) किन लेखेको ?’

 पूर्वसभामुख नेम्वाङ अदालतप्रति आक्रामक, ओलीको अहंकारले दुई तिहाइको सरकार ढल्यो : सत्तापक्ष
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले आफूलाई सर्वोच्च अदालतले नियुक्ति दिलाएको भन्ने प्रमुख प्रतिपक्षी दलको अभिव्यक्तिप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै प्रतिवाद गरेका छन् । प्रतिनिधिसभामा शुक्रबार देउवाले प्रमुख प्रतिपक्ष एमालेका संसदीय दल उपनेता सुवासचन्द्र नेम्वाङलाई लक्ष्य गर्दै संविधानको धारा ७६ (५) को व्यवस्थाअनुसार नै आफू प्रधानमन्त्री बनेको बताए ।

तस्बिर : अंगद ढकाल

प्रधानमन्त्रीलाई बधाई दिने क्रममा नेम्वाङले जनताबाट निर्वाचित नभई देउवालाई अदालतले प्रधानमन्त्री बनाएको भनाइ राखेका थिए । देउवाले जवाफ दिने क्रममा ‘संविधानको धारा ७६ उपधारा ५ किन लेखेको ?’ भनी प्रश्न गरेका थिए ।

सदनमा धारणा राखेपछि नेम्वाङ बाहिरिएका थिए । दलहरूले शुभकामना दिएपछि अन्तिममा धन्यवाद दिन उभिएका देउवाले संसद्मा प्रधानमन्त्री बोल्दा प्रमुख प्रतिपक्षी दलका नेताको उपस्थिति हुनुपर्ने बताए । बैठकमा पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको उपस्थिति थिएन ।

तत्कालीन संविधानसभाका अध्यक्ष नेम्वाङले संविधान जारी भएपछि सार्वजनिक रूपमा ‘अब कहिल्यै यो संविधान भत्कने छैन, संसद् विघटन हुँदैन’ भनेको देउवाले स्मरण गरेका थिए । उपनेता नेम्वाङले दलहरूबीच राजनीतिक संस्कृति विकास हुनुपर्ने धारणा राखेका थिए । त्यसमाथि पनि टिप्पणी गर्दै देउवाले भने, ‘नेम्वाङ आफूले बोलेर अरूको कुरा नसुनी हिँडेर कस्तो नयाँ संस्कृतिको विकास गर्न खोजिएको हो ?’

राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले संविधानको धारा ७६ (५) अनुसार सरकार बनाउन आह्वान गरेकाले आफूले बहुमत सांसदको हस्ताक्षर गरेर बुझाएको देउवाले बताए । राष्ट्रपतिले त्यतिबेलै आफूलाई प्रधानमन्त्रीमा नियुक्त गरेर बहुमत सांसदको विश्वासको मत लिन पठाउनुपर्ने उनको भनाइ थियो ।

प्रधानमन्त्री देउवाले कोरोनाविरुद्धको खोपलाई आफूले पहिलो प्राथमिकता दिने बताए । ‘जति महँगो भए पनि ऋण वा सापटीमा ल्याएर पनि सबै नागरिकलाई खोप लगाएर छाडिनेछ,’ उनले भने । सरकारले देखिने गरी काम गर्ने बचन देउवाको थियो ।

सत्ता–प्रतिपक्ष घोचपेच

प्रधानमन्त्री देउवालाई बधाई दिने क्रममा शुक्रबार प्रतिनिधिसभामा प्रमुख प्रतिपक्ष एमालेभन्दा सत्तापक्ष कांग्रेस, माओवादी केन्द्र र जनता समाजवादी पार्टी (जसपा) का सांसद आक्रामक देखिए । उनीहरूले सरकारबाट हालै हटेका एमाले अध्यक्ष ओलीप्रति आक्रोश पोखेका थिए ।

एमाले संसदीय दलका उपनेता नेम्वाङले अदालतबाट बनेको सरकार मर्ने/बाँच्ने ठेगान नभएको ७ महिने बच्चा जस्तो रहेको उदाहरण दिए । उनले सर्वोच्चको फैसलाले पटकपटक प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना गरेको, सांसदलाई ह्वीप नलाग्ने आदेश दिएको तथा कार्यपालिका, व्यवस्थापिका र न्यायपालिकाबीचको शक्ति सन्तुलन बिगारेको टिप्पणी गरे । कांग्रेसले विगतमा सत्तामा हुँदा गरेको गल्ती नदोहोरिने विश्वास व्यक्त गर्दै नेम्वाङले २०४८ सालमा देउवा गृहमन्त्री भएका बेला गोली हानेर मान्छे मारिएको र आफूहरू सांसद भएर पनि प्रहरीको कुटाइ खाएको प्रसंग निकाले । ‘कसको पालामा हो नाम सम्झना भएन’ भन्दै उनले अप्रत्यक्ष रूपमा देउवालाई विगतमा जस्तै गल्ती नगर्न सुझाव दिएका थिए ।

आवधिक निर्वाचनमार्फत जनताको मन जितेर प्रधानमन्त्री हुने व्यवस्थामा देउवा अदालतबाट प्रधानमन्त्री बनेको प्रसंग नेम्वाङले पटक–पटक दोहोर्‍याएका थिए । केही समयअघि संसद्मा प्रस्तुत देउवाको भनाइ कोट्याउँदै उनले भने, ‘प्रधानमन्त्री हुने जनादेश कहिले प्राप्त भएछ थाहा छैन । यो पहिलो पटक हो, संसद्बाट होइन, जनादेशबाट होइन, सर्वोच्च अदालतको परमादेशबाट प्रधानमन्त्री पाएका छौं ।’ सर्वोच्च अदालतको फैसलामा धेरै प्रश्न उठेको उनले बताए ।

‘ह्वीप नलाग्ने हो भने जुन दलका नाममा भोट प्राप्त गरेर आयो, त्यसको अवस्था के हुन्छ ?’ उनले भने, ‘एउटा दलबाट निर्वाचित भएर आएका सांसद सभामुखको दायाँ र बायाँ बस्न सक्ने अवस्था हुन्छ कि हुँदैन ?’ उनले अदालतको फैसलाले बहुदलीयतामाथि प्रहार गरेको र संविधानको प्रस्तावनालाई कमजोर बनाएको धारणा राखे । कांग्रेस र माओवादीलाई आफ्नो पार्टीमा विभाजन ल्याउन खोजेको आरोप पनि नेम्वाङले लगाए । ‘आफ्नो पार्टीमा अनुशासन चाहिने, अरू पार्टीलाई अनुशासन नचाहिने हो ?’ उनले भने ।

‘अब भ्रष्टाचारको भाइरस नियन्त्रण’

कांग्रेस नेता प्रकाशमान सिंहले ओलीको अहंकार र विधि उल्लंघनले मुलुकलाई संकटमा धकेलेको बताए । विधि नमान्नुको परिणाम दुई तिहाइ बहुमतको सरकार ढलेको उनको टिप्पणी थियो ।

तस्बिर : अंगद ढकाल/कान्तिपुर

‘संविधान बनाउँदा धारा ७६ उपधारा ५ राख्ने अनि अहिले राजनीतिक भ्यालु र कल्चरको कुरा गर्ने ?,’ सिंहले भने । उनले अब कोरोना मात्र नभएर भ्रष्टाचारको भाइरस पनि नियन्त्रण गर्नुपर्ने बताए । सिंहले मुलुक अप्ठेरो परेका बेला कांग्रेसले नेतृत्व सम्हालेको उदाहरण दिँदै प्रधानमन्त्री देउवालाई राम्रो काम गरेर देखाउन सुझाए । उनले व्यंग्य गर्दै भनेका थिए, ‘सडक, एयरपोर्ट, चुच्चे पानी जहाज र रेलवेलगायत विकास ओलीले पूरा गरेकाले प्रधानमन्त्रीलाई सजिलो हुन्छ ।’

माओवादी केन्द्रका सांसद हरिबोल गजुरेलले ओली संविधान मिचेर जनआन्दोलनको भावना कुल्चेर अघि बढेको बताए । ओलीले संसद् बचाउन नसकेको उनको भनाइ थियो । उनले संसदीय व्यवस्था पुरानै ढर्रामा चल्ने हो भने मुलुकको विकास नहुने बताए । जसपा सांसद अनिलकुमार झाले विगतको सरकारले गरेको गल्ती नदोहोर्‍याउन देउवालाई आग्रह गरे । उनले मधेसका समस्या समाधान गर्न आग्रह गरे ।

सोही पार्टीका सांसद महेन्द्र राय यादवले ओलीमाथि जसपा फुटाउन खोजेको आरोप लगाए । राष्ट्रिय जनमोर्चाकी सांसद दुर्गा पौडेल, राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका राजेन्द्रप्रसाद लिङ्देन, नेपाल मजदुर किसान पार्टीका प्रेम सुवाललगायतले देउवालाई बधाई दिए ।

प्रकाशित : श्रावण ९, २०७८ ०७:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×