कलिलैमा गहिरो शोक- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कलिलैमा गहिरो शोक

जनकराज सापकोटा

काठमाडौँ — पाँचथरको कुम्याक गाउँपालिका–५ की एक बालिकाले न्वारनअघि नै कोरोना संक्रमणका कारण आमा गुमाइन् । उनीमाथिका २, ६ र ८ वर्षका तीन दिदीसमेत आमाविहीन भए । कमजोर आर्थिक अवस्थाका बाबु चार छोरीले आमा गुमाएकामा मात्रै होइन उनीहरूको भविष्यप्रति पनि चिन्तित छन् । 

कोरोना महामारीमा यी बालिकाजस्तै कलिलैमा अभिभावक गुमाउने अरू पनि धेरै छन् । असार मसान्तसम्म ७ सय ५३ स्थानीय तहमध्ये ६५ बाट प्राप्त तथ्यांक हेर्दा पनि १ सय ८४ बालबालिकाले आमा वा बाबु अथवा आमाबाबु दुवै गुमाएको देखिन्छ । राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्ले स्थानीय तहबाट संक्रमणका कारण अभिभावकविहीन बालबालिकाको तथ्यांक संकलन गरिरहेको छ । असार मसान्तसम्मको विवरण केलाउँदा १ सय ११ बालबालिकाले संक्रमणकै कारण बाबु गुमाए भने २६ जनाले आमा र ४ जनाले बाबुआमा दुवै गुमाएको देखिन्छ । त्यस्तै, बाबुआमाविहीन हुर्किरहेका ४ बालबालिकाले हजुरबुबा र हजुरआमा दुवै गुमाएका छन् । पूर्ण विवरण नआएकाले ३९ बालबालिकाले को गुमाए भनेर प्रस्ट खुलेको छैन ।

कुम्याकका अध्यक्ष जयबहादुर चेम्जोङले अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको हुर्काइ संघर्षपूर्ण हुने बताए । उनको गाउँपालिकामा मात्रै ४ बालिका आमाविहीन र एक ११ वर्षीय बालक बाबुविहीन बनेका छन् । ‘महिना दिनभन्दा कम उमेरका बच्चाले पछि आमाको मृत्युको कारण सुन्दा कति मानसिक असर पर्ला ?’ उनले भने, ‘मर्ने त मरेर गइगए । तर बाँच्ने कलिला बालबालिकामा मानसिक स्वास्थ्य र पढाइमा पछिसम्मै समस्या पर्छ । त्यसैले उनीहरूलाई विशेष संरक्षणको खाँचो छ ।’

अभिभावक गुमाएकामध्ये १ जना १ वर्षमुनिका छन् भने २४ जना २ देखि ५ वर्ष उमेर समूहका छन् । त्यस्तै, ४५ जना ६ देखि १० वर्ष उमेर समूहका, ५२ जना ११ देखि १५ वर्ष उमेर समूहका, २९ जना १६ देखि १८ वर्ष उमेर समूहका छन् । त्यस्तै स्थानीय तहबाट पठाइएको विवरण अपुरो भएकाले २९ जना बालबालिकाको भने उमेर समूह खुल्न सकेन ।

काभ्रेको पाँचखाल नगरपालिकामा मात्रै कोरोनाका कारण बाबुआमा दुवै गुमाएका बालबालिका २ जना छन् । संक्रमणकै कारण आमा र भवितव्यका कारण बाबुसमेत गुमाएर बाबुआमाविहीन बनेका अरू २ बालबालिका पनि छन् । वडा–१ का अध्यक्ष अष्टबहादुर तामाङका अनुसार कोरोनाका कारण आमा बितेको केही समयपछि रक्सीको अम्मली रहेका बाबु आगलागीमा परेर बिते । उनले भने, ‘आमाको शोक सकिन नपाउँदै बाबु पनि गुमाएका १६ र १४ वर्षका दुई बालबालिका अहिले दाइको शरणमा पुगेका छन् ।’ सामान्य ज्यालादारी गर्ने परिवारका दुई बालबालिका अभिभावकविहीन हुँदा उनीहरूको भविष्य नै अन्योलमा परेको उनले बताए ।

सातै प्रदेशका ६५ स्थानीय तहबाट प्राप्त तथ्यांक केलाउँदा सुदूरपश्चिम प्रदेशमा सबैभन्दा धेरै ६१ जना बालबालिकाले कोरोनाका कारण बाबु वा आमामध्ये एक जना गुमाएका छन् । दोस्रोमा लुम्बिनी प्रदेशका ४४ बालबालिकाले पनि बाबु वा आमामध्ये एक गुमाएको देखिन्छ । बझाङको थलारा गाउँपालिकाका मात्रै २९ जना बालबालिकाले बाबु अथवा आमामध्ये एक जना गुमाएका छन् । त्यस्तै, कैलालीको टीकापुर नगरपालिकाका १२ जना बालकले बाबु र १ जना बालकले आमा गुमाएको देखिन्छ । जसमध्ये ४ जना बालबालिका त ३ वर्षमुनिका छन् ।

राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्का कार्यकारी निर्देशक मिलनराज धरेलले कोरोना संक्रमणको गहिरो असर ठूलो संख्यामा रहेका बालबालिकामा परेको बताए । कम्तीमा ३ सयभन्दा धेरै बालबालिकाले बाबु अथवा आमा वा दुवै गुमाएको हुन सक्ने आकलन गरिएको उनको भनाइ छ ।

‘यस्ता बालबालिकालाई सकेसम्म स्थानीय तहकै समन्वयमा संरक्षणका निम्ति परिवारमै सहजीकरणको पहिलो प्रयास गर्नेछौं,’ उनले भने, ‘त्यो सम्भव नभए नजिकको नातेदारमा संरक्षणको व्यवस्था मिलाउने वा दीर्घकालीन संरक्षणका निम्ति सम्बन्धित जिल्ला/प्रदेशका बालगृहमा राख्ने पहल भइरहेको छ,’ उनले भने । संक्रमणले बालबालिकामा कति असर पारिरहेको छ भन्नेबारे अझै विस्तृत अध्ययनको खाँचो रहेको उनले बताए ।

दोस्रो लहरमा राष्ट्रिय बाल अधिकार परिषद्ले १ सय ४७ जना स्वयंसेवक खटाएर संक्रमणको प्रभावबारे अध्ययन गरेको थियो । कार्यकारी निर्देशक धरेलले संक्रमणको प्रभावस्वरूप देखिएको बढ्दो बेरोजगारी र गरिबीको सोझो असर बालबालिकामा परेको बताए । ‘खाद्य संकट र बेरोजगारीका कारण अभिभावकमा उत्पन्न द्वन्द्वको मारमा पनि बालबालिका नै परिरहेका छन्,’ उनले भने ।

बालबालिकाको सिकाइ र विकासमा विद्यावारिधि गरेकी मीनाक्षी दाहाल लामो समयको लकडाउन/निषेधाज्ञाका कारण मनोविज्ञानमा असर परिरहेका बेला अभिभावक गुमाउँदा उनीहरूमा झनै गहिरो असर पर्ने बताउँछिन् । अभिभावकको मृत्युपछि पर्ने दीर्घकालीन अभाव कसैले पूर्ति गर्न नसक्ने भएकाले राज्य वा परिवारका सदस्यले निरन्तर सहयोग पुर्‍याउन सके मनोवैज्ञानिक आघातबाट केही हदसम्म भए पनि जोगाउन सकिने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : श्रावण १०, २०७८ ०८:२७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

हरेक क्षेत्रमा किन पातलिए युवा ?

कुत असुल्न, दलाली र गुन्डागर्दी गर्न अनि नेतृत्वमा रहेकाहरूको परजीवी हुन लगाई युवाहरूलाई अन्तहीन भविष्यको अनिश्चित राजनीतिमा झोस्ने काम राजनीतिक दलहरूबाट हुनु हुँदैन ।
गोविन्दराज पोखरेल

ठिटा, इँटा र बिटा’ शब्दहरू नेपालमा निर्वाचनताका निकै प्रचलनमा आउने गर्छन्, जसले नेपाली युवाहरूको मानमर्दन गर्छन् । पैसा खर्च गरेर युवाहरू परिचालन गरी, डर–धम्की देखाई जित्न सकिन्छ भन्ने मानसिकता धेरै नेतामा देखिन्छ, चाहे दलहरूको आन्तरिक चुनाव होस् या देशमा हुने जुनसुकै तहका निर्वाचन ।

यसले देखाउँछ, राजनीतिक दलहरूले युवाहरूमा राजनीतिक चेतना, बहस गर्ने संस्कार र लोकतान्त्रिक आचरणको विकास गराउनुभन्दा निहित राजनीतिक स्वार्थका लागि ‘मनी’ र ‘मसल’ को प्रयोग गर्नतिर उद्यत गराउँदै लगेका छन् । यही संस्कारको विकासले युवाहरूमा निराशा, तिक्तता र आक्रोश बढिरहेका कारण राजनीति लोकरिझ्याइँ (पपुलिज्म) बाट निर्देशित भई गलत दिशातिर लाग्न थालेको छ । लेखक पल कोलिएरका अनुसार, यस्तो अवस्थाले थप राजनीतिक अस्थिरता निम्त्याउँछ । कोरोना महामारीबीच बढ्दो राजनीतिक अन्योल र संवैधानिक संकटले त्यसमा झन् बल पुर्‍यायो । पछिल्लो समय सर्वोच्च अदालतको आदेशपछि राजनीति फेरि स्थिरतातिर जान्छ कि भन्ने झिनो आशाचाहिँ पलाएको छ ।

राजनीतिक परिवर्तनको हरेक आन्दोलनमा युवाहरूको प्रमुख भूमिका हुने गर्छ । तर, अनेक राजनीतिक आन्दोलनहरू भए पनि आन्दोलनपश्चात् युवाहरूका विभिन्न समस्याको व्यवस्थापन कसरी गर्ने भन्नेमा राजनीतिक दलहरू सधैं अस्पष्ट रहे । आन्दोलनको अग्रपंक्तिमा देखिएका असंख्य युवाको भविष्यको रूपरेखाले आन्दोलन हाँक्नेहरूको मनमस्तिष्कमा सायदै कहिल्यै बीजारोपण गर्‍यो ।

नेपाली युवाहरू सुगौली सन्धिभन्दा अघिदेखि परदेशमा काम गर्न जान थालेका थिए र त्यो क्रम निरन्तर छ जसले गर्दा अहिले नेपाली समाजमा युवाहरूको उपस्थिति झन्झन् पातलो हुँदै गएको छ । बर्सेनि यो क्रम बढ्दै जानेछ । औपचारिक र अनौपचारिक रूपमा भारतसहित करिब १३२ राष्ट्रमा गई काम गर्ने नेपाली करिब ६०–७० लाख छन् भन्ने गरिन्छ । यद्यपि राष्ट्रिय योजना आयोगको पछिल्लो प्रतिवेदन र अन्य सरकारी आँकडाअनुसार, भारतमा समेत गरेर ५० लाखजति नेपाली नागरिक वैदेशिक रोजगारीमा छन् । १ लाखभन्दा बढी युवा त अहिले विदेशमै अध्ययनरत छन् । सन् २०११ को जनगणनानुसार, दस नेपालीमा चार जना १६–४० वर्ष उमेर समूहका छन् जसको जनसंख्या १ करोडभन्दा बढी छ ।

यस हिसाबले उत्पादनशील यो उमेरका आधाभन्दा बढी नेपालीले अहिले परदेशमा सीप, ज्ञान र सृजनशीलता प्रयोग गरी आफू र परिवारका लागि रोजीरोटीको जोहो गरिरहेका छन्; तीमध्ये केहीले आर्थिक हैसियतसमेत बढाइरहेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकको पछिल्लो प्रतिवेदनअनुसार, नेपालका आधाभन्दा बढी घरपरिवारले विप्रेषण पाउँछन् । हाम्रो बढ्दो खपतमा विप्रेषणको ठूलो हिस्सा छ । विप्रेषणकै कारण केही मात्रामा गरिबी घटेको, आधारभूत शिक्षामा पहुँच बढेको छ । सँगै, युवाहरूको अनुपस्थितिले गर्दा जनसंख्या वृद्धिदर घटेको छ ।

पछिल्ला दिनमा राजनीतिक दल र सरकारहरूले कृषिमा उत्पादन र उत्पाकत्व बढाउने भनेका छन् । तर अस्थिर राजनीति, मर्यादित र दिगो रोजागारी र स्वरोजगारी सृजना गर्ने दृष्टिकोण एवं कार्यक्रमको अभावका कारण युवाहरू बिदेसिनाले ग्रामीण क्षेत्रमा जग्गा बाँझो रहने, श्रमिकको अभाव हुने र अरू कारणले समेत गर्दा जमिनको उत्पादकत्व घट्ने क्रम जारी छ । गुजारामुखी कृषिमा आवश्यक श्रमिकहरूको अभाव महिलाहरूमाथि बोझ थपेर केही मात्रामा पूर्ति गरिएको छ । नेपालमा गत २० वर्षमा १०५,००० हेक्टरभन्दा बढी खेतीयोग्य जमिनमा विभिन्न पूर्वाधारको निर्माण गरिएकाले अब त्यो खेती गर्न लायक हुनेछैन । नेपालको कृषिको उत्पादकत्व करिब २.८२ टन प्रतिहेक्टर मात्र छ जुन दक्षिण एसियामा अफगानिस्तानबाहेक सबैभन्दा कम हो । नेपालमा करिब ५३ प्रतिशत परिवारसँग आधा हेक्टरभन्दा कम जमिन छ । केही वर्षअघिको अध्ययनअनुसार, झन्डै ४१ प्रतिशत

नेपालीले आफूलाई चाहिने क्यालोरी पाउँदैनन् । अवस्था नसुधार्ने हो भने एकतिहाइभन्दा बढी बालबालिका पछि पुड्का हुन सक्छन् । राजनीतिमा संख्यात्मक हिसाबले युवा नेतृत्वको संख्यामा कमी छैन । ठूला दलका केन्द्रीय नेतृत्वहरूमा युवाहरूको मनग्य उपस्थिति छ । तर तिनीहरूले विकसित देशहरूका विकासका पहललाई हाम्रो परिवेशमा ढालेर जनतामाझ देशको वर्तमान आर्थिक–सामाजिक समस्याको समाधानका लागि दिगो रूपमा कार्यान्वयन गर्न सक्ने दृष्टिकोण प्रस्तुत गरेको अपवादबाहेक विरलै देखिन्छ । युवाहरूलाई दलका विभिन्न संरचनामा समावेश गरी राजनीतिमा संलग्न गराएर मात्रै दीर्घकालीन रूपमा तिनको क्षमतालाई उत्पादनशील रूपले परिचालन गर्न सकिन्न । कुत असुल्न, दलाली र गुन्डागर्दी गर्न अनि नेतृत्वमा रहेकाहरूको परजीवी हुन लगाई युवाहरूलाई अन्तहीन भविष्यको अनिश्चित राजनीतिमा झोस्ने काम राजनीतिक दलहरूबाट हुनु हुँदैन । विडम्बना, नेपालको राजनीति त्यतैतिर बढिरहेको छ ।

अर्कातिर, मिहिनेती र जाँगरिला धेरै युवा बिदेसिएपछि राजनीतिक दल, नेतृत्व र सबै सरकारलाई राहत मिलेको पनि छ । रोजगारीका अवसरहरू माग्दै रोजगारीको अधिकारका लागि आन्दोलन गर्ने मानिसहरू पहिलेभन्दा धेरै कम छन् । सामाजिक आन्दोलनको मैदानमा पनि धेरै युवाको उपस्थिति देखिँदैन । सहर होस् या गाउँघर, राजनीतिमा अहिले सैद्धान्तिक बहसमा युवाको उपस्थिति कम छ । वर्तमानमा भोगेका अप्ठ्याराहरू र उज्यालो भविष्यको अनिश्चितताको चिन्ताले युवा वर्गमा निराशा छाएको छ । धेरै युवा मानसिक रूपले विक्षिप्त भएका छन् । सरकारको अध्ययनअनुसार पनि युवा वर्गमा मानसिक स्वास्थ्यको अवस्था गम्भीर छ ।

देश र समाजलाई संस्कार र मर्यादासहित आधुनिक युगमा डोर्‍याउने युवा वर्गले नै हो । तर, देशमा व्याप्त विभेद र कुसंस्कार हटाउन युवाहरू जागृत हुन अझै धेरै बाँकी छ । बलजफ्तीको आन्दोलनले भन्दा चेतना बाँड्ने अभियानले समाजमा दिगो परिवर्तन गराउन सजिलो हुन्छ । तर चेतना बाँड्दै दिगो परिवर्तनको बाटो अपनाउने सामाजिक आन्दोलन या अभियानमा मुख्य राजनीतिक दलहरूका युवाहरूको उपस्थिति भने पातलिएको छ । ‘एनफ इज एनफ’ जस्तो सामाजिक आन्दोलनमा राजनीतिक दलहरूका युवाको कमजोर उपस्थितिले पनि तिनको अजेन्डा र संगठनको वजन र नियतको गाम्भीर्यलाई झल्काउँछ । देशमा कुनै पनि राजनीतिक–सामाजिक परिवर्तन दिगो र चाँडो गर्नका लागि दलका युवाहरू नै अहिंसात्मक रूपमा कसिनुपर्छ । ऊर्जाविहीन, विचारविहीन र कर्मकाण्डी पाराको आन्दोलनको उपलब्धि पूर्ण र दिगो हुँदैन ।

ढोङ र लोकरिझ्याइँको धारमा डुबेको अहिलेको राजनीतिमा धेरै युवा नेतृत्वमा या युवालाई नेतृत्व गर्नेहरूमा अपेक्षित प्रतिकार र प्रतिरोध गर्दै गहन, सबल र दीर्घकालीन पृथक् सोच देखिँदैन । कहालीलाग्दो त के छ भने, मन्त्री वा सरकारको कुनै पदमा रहेकाहरू, जसले नीतिगत सुधार, स्रोत परिचालन र भएका संरचनाहरूलाई सुधार गरी राष्ट्रको अत्यावश्यक ठाउँमा सेवा प्रवाहमा तीव्रता ल्याउन सक्ने कानुनी र राजनीतिक हैसियत राख्छन्, लाजै नमानी आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रको परिधिभित्र केही थान अक्सिजन सिलिन्डर र चामल वितरण अनि व्यक्तिगत सहयोग गर्नमै रमाइरहेका छन् । उमेरले युवा देखिए पनि तिनीहरूमा आत्मबल, सोच, कार्यशैली र क्षमता पुरातनवादी, संकीर्ण र कमजोर छ । युवा सोच, कार्यशैली र क्षमता धेरै कम नेताहरूमा छ । त्यसैले राजनीतिमा पनि युवा विचार र युवा सोचको युवाको उपस्थिति पातलिएको छ । युवा उमेरले मात्र हुने होइन, सोचमा पनि युवा चाहिन्छ । प्रवृत्ति र संस्कार नबदल्ने हो अहिलेको युवा वर्गले पुरानो विचारको पुस्तालाई आगामी धेरै वर्षसम्म नयाँ सोच र विचारले प्रतिस्थापन गर्ने हैसियत राख्ने देखिँदैन ।

विभिन्न प्रतिवेदन र अध्ययनहरूले नेपालको विकासका लागि युवा जनशक्ति अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्रोत भनी औंलाएका छन् । नेपालमा ६५ वर्ष नाघेका नागरिकको जनसंख्या २०८४ सालमा ७ प्रतिशत र २१११ सालमा १४ प्रतिशत पुग्ने राष्ट्रिय योजना आयोगको प्रक्षेपण छ । हामीलाई विकास गर्ने समय करिब २५ वर्षभन्दा कम छ भनिएको छ । यस हिसाबले द्रुत र दिगो विकास नगरिए युवा वर्ग विकासको प्रतिफल उपभोग गर्न नपाउँदै प्रौढ पुस्तामा पर्नेछ । उत्पादनशील युवाहरूलाई बाहिर पठाउनाले नेपाल र नेपाली समाजको समय जसरी विकास नभई गुज्रेको छ, त्यो निकै संवेदनशील छ ।

युवाहरूलाई विदेश पठाउनु हुन्न भन्ने होइन, किनकि नेपालको विकासको गति र यहाँको राजनीतिक अस्थिरताका कारण अझै केही वर्ष नेपाली युवाहरूलाई विदेश नगई सुखै छैन, तर उत्पादनशील युवाहरू बिदेसिन बाध्य हुँदा देशलाई थुप्रै नकारात्मक असर परेको छ । जुनसुकै राष्ट्रमा स्वदेशी लगानी बढाउन वा विदेशी लगानी भित्र्याउन, आधुनिक प्रविधिको प्रयोग र विस्तार गर्न गुणस्तरीय शिक्षा र सीप हासिल गरेको युवा जनशक्तिबिना सम्भव छैन । प्राकृतिक स्रोतको प्रचुरता भए पनि शिक्षित तथा गुणस्तरीय सीप हासिल गरेको युवा जनशक्तिबिना तिनबाट देशले फाइदा लिन सक्दैन । नेपालले पनि यस्ता अप्ठ्यारा बेहोर्नुपरेको छ र युवाहरूको उपस्थिति पातलिने क्रम जारी रहे भविष्यमा अप्ठ्याराहरू बढ्दै जानेछन् । आज नेपाली श्रम बजारमा उत्पादन र उद्योगमा मात्र हैन, सेवा क्षेत्रमा समेत आवश्यक सीपयुक्त जनशक्ति पाउन सजिलो छैन । अहिलेको धेरै युवा श्रमशक्ति बजारको मागभन्दा निकै टाढा छ ।

राजनीतिक दल र सरकारहरूले आर्थिक–सामाजिक विकासका लागि संरचनाहरूको निर्माण गरी, क्षमता विकासका कार्यक्रम ल्याई, लगानी बढाउने कानुन र नीतिको विकास गरी, युवामा भएको उद्यमशीलता, प्रविधिप्रतिको लगाव, सृजनशीलता र आत्मबलको प्रयोग गरी स्वाभिमान बन्न सक्ने सपनाहरू बाँड्न सक्नुपर्छ । हरेक युवामा कर्मशील भई खट्नका लागि उत्साह भर्नुपर्छ । समावेशी संरचना र सुशासनले यस्ता युवालाई सधैं प्रोत्साहन गर्छ जसले गर्दा व्यक्ति, समाज र राष्ट्रले आर्थिक–सामाजिक क्षेत्रमा फड्को मार्न सक्छन् । यस्तो माहोलको अभावमा अहिले धेरै युवा आफ्नो जाँगर, सीप र ऊर्जा प्रयोग गरी स्वाभिमान र स्वावलम्बी हुने अवसरबाट वञ्चित भएका छन् ।

‘कालो बादलमा चाँदीको घेरा’ भने देखिन्छ । निजी क्षेत्रमा युवाहरूको उपस्थिति बाक्लिँदै गएको छ । युवाहरूमा स्वदेशै बसी या विदेश गई सीप सिक्ने प्रचलन बढ्दै गएको छ । आधुनिक प्रविधिको प्रयोगमा युवाहरूको उल्लेख्य वृद्धि हुन थालेको छ । अनौपचारिक तथ्यांकअनुसार, करिब ३० हजार नेपाली युवा अहिले सूचना प्रविधि क्षेत्रमा नेपाल सरकारका संयन्त्रभन्दा बाहिर क्रियाशील छन् । बैंकिङ, पर्यटन, ऊर्जा क्षेत्रका साथै र केही सफल कृषि उद्यमीहरूमा युवाहरूको चम्किलो अनुहार देखिन थालेको छ । युवाहरू कि बजारमा उपलब्ध रोजगारीमा उपयोगी हुन सकून् कि त आफैंले स्वरोजगारीका उपायहरू अँगाल्न सकून् भनेर शिक्षा क्षेत्रमा व्यापक सुधार गर्नुपर्छ । आशा गरौं, आगामी दिनमा निष्ठा, सिद्धान्त, ज्ञान र चेतनाले भरिएका युवाहरू सामाजिक, आर्थिक र राजनीतिक क्षेत्रमा बाक्लिँदै जानेछन् र तिनको उपस्थितिका कारण देश विकासको हरेक पहल झन् प्रभावकारी हुनेछ; आगामी दिनमा यो देशमा युवाहरू हराएका छन् भन्नुपर्नेछैन ।

(पोखरेल राष्ट्रिय योजना आयोगका पूर्वउपाध्यक्ष हुन् ।)

प्रकाशित : श्रावण १०, २०७८ ०८:२५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×