बाघ जोगाउन विशेष कार्यक्रम घोषणा- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

बाघ जोगाउन विशेष कार्यक्रम घोषणा

मान्छेसँगको द्वन्द्व न्यूनीकरण हुने दाबी, आगामी पुस–माघमा नेपालमा बाघ गणना
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — खेतमा घाँस काट्न पसेका दुई जनालाई बाघले झम्टियो । गत शनिबार गुलरिया–३ हस्नापुरकट्टीमा घाइते हुनेमा स्थानीय वीरेन्द्र यादव र राकेश बानियाँ छन् । उनीहरूको बर्दिया जिल्ला अस्पताल गुलरियामा उपचार भइरहेको छ । बाघ भारतीय सीमा कतरनियाघाट वन्यजन्तु आरक्षबाट निस्केको आशंका बर्दिया वन कार्यालयको छ ।

गत चैत तेस्रो साता कञ्चलपुरको शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्जको घाँसे मैदानमा पर्यटकले एउटा बाघ निदाएको जस्तो देखे । निकुञ्ज कर्मचारी पुगेर हेर्दा थाहा भयो त्यो मरेको थियो । पासोमा परेको जस्तो लाग्ने बाघको घाँटीमा गहिरो घाउ थियो । त्यही चोटले मरेको हुनुपर्ने अनुमान निकुञ्जले गर्‍यो । सोही साता बर्दिया निकुञ्जमा गैंडा गणनामा खटिएका हात्तीसारका एक कर्मचारीको बाघको आक्रमणमा मृत्यु भयो ।

धेरैमध्येका यी केही प्रतिनिधि घटना हुन् । बाघ बढे मान्छेलाई जोखिम, मान्छेका बस्ती र आवागमनका क्षेत्रमा पुगे बाघको ज्यानमा संकट बढेको छ । निकुञ्जभित्र र बाहिरसमेत पाटे बाघको संख्या उल्लेख्य बढेर नजिकका बस्तीमा दुःख दिएका घटना बढेपछि सरकारले ‘बाघ संरक्षण विशेष कार्यक्रम’ घोषणा गरेको छ । बालुवाटारमा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको अध्यक्षतामा शनिबार बसेको राष्ट्रिय बाघ संरक्षण समितिको बैठकले हरेक वर्ष १५ करोड रुपैयाँ खर्चने गरी उक्त कार्यक्रम घोषणा गरेको हो ।

केही वर्षअघिसम्म हरेक वर्ष बाघ संरक्षणका गतिविधिका लागि वार्षिक ५ करोड रुपैयाँ खर्च गर्ने गरिएकामा ६ वर्षदेखि रोकिएको थियो । प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहने समितिको बैठक यसअघि ओली नै प्रधानमन्त्री हुँदा २०७३ को असार पहिलो साता भएको थियो । पुष्पकमल दाहाल र शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री रहेका बेला भने समितिको बैठक बसेको थिएन । विश्व बाघ दिवसको पूर्वसन्ध्यामा बैठक भएको हो । बाघ पाइने संसारका १२ देशले बर्सेनि जुलाई २९ मा यो दिवस मनाउँछन् ।

समितिको सातौं बैठकले बाघको द्वन्द्व घटाउन आहार र बासस्थान व्यवस्थापनमा विशेष जोड दिनुपर्ने ठहरसमेत गरेको छ । ‘बासस्थान र आहारको उचित व्यवस्थापन गर्न सकियो भने बाघको मान्छेसँगको द्वन्द्व घट्न मद्दत पुग्छ,’ बैठकमा अध्यक्ष ओलीले भनेका थिए, ‘बाघ बढाउन हामी सफल भयौं, अब यसको उचित व्यवस्थापन गर्न सकियो भने विश्वकै लागि सन्देश हुन्छ ।’

संरक्षण रणनीति र कार्ययोजनामा प्रस्ताव गरिएबमोजिम बाघ संरक्षणसम्बन्धी विषयमा सरकारलाई नीतिगत सहयोग गर्न २०६७ जेठ २ मा प्रधानमन्त्री अध्यक्ष रहने गरी समिति बनाइएको थियो । समितिमा गृह, अर्थ, रक्षा, वन तथा वातावरण र कानुनमन्त्री सदस्य हुन्छन् भने बाघमा काम गर्नेमध्येबाट २ र बाघ संरक्षणमा काम गर्ने संस्थामध्येबाट एक जना प्रतिनिधि सदस्य रहने व्यवस्था छ ।

बाघको संख्या बढेसँगै मुलुकका विभिन्न जिल्लामा समस्या आएका छन् । वन तथा वातावरण मन्त्रालयका एक अधिकारीले आइतबार कान्तिपुरसँग भने, ‘नयाँ आर्थिक वर्षदेखि विशेष कार्यक्रम सञ्चालन हुनेछ ।’ बाघको वैज्ञानिक अनुसन्धानका साथै आवश्यक जनशक्ति र प्रविधिको विकासमा समेत जोड दिइने उनले बताए ।

सन् २०१८ को गणनाअनुसार नेपालमा बाघको संख्या २ सय ३५ छ । पर्सा, चितवन, बर्दिया, बाँके र शुक्लाफाँटा निकुञ्जमा बाघ पाइन्छन् । पछिल्लो पटक डडेलधुरामा २५०० मिटर र इलाममा करिब ३२०० मिटर उचाइमा समेत बाघ पुगेको भेटिएको छ । संख्या बढेसँगै बाघ र मान्छेबीच द्वन्द्वसमेत बढेको छ । बर्दिया निकुञ्ज आसपासमा २०७६ को साउनदेखि यो वर्षको असारसम्म बाघको आक्रमणबाट १८ जनाको मृत्यु भएको छ । बाँकेमा पनि बाघको आक्रमणबाट ज्यान गुमाउनेको संख्या बढिरहेको छ ।

सन् २०१० मा रुसको सेन्ट पिटर्सवर्गमा बाघ पाइने देशका राष्ट्रप्रमुखको भेलाले सन् २०२२ सम्म बाघको संख्या दोब्बर पार्ने संकल्प गरेका थिए । नेपालसहितका केही देश त्यो लक्ष्यको नजिक पुगेका छन् । त्यो बेला नेपालमा बाघको संख्या १ सय २१ थियो । त्यसअनुसार नेपालले बाघको संख्या २ सय ५० पुर्‍याउने संकल्प गरेको थियो ।

बाघ पाइने दक्षिण एसियाली मुलुकमध्ये नेपाल अग्रस्थानमा छ । दोब्बर पार्ने घोषणाताका विश्वभर बाघको संख्या ३ हजार २ सय हाराहारी थियो । सन् २०२२ सम्म ६५०० पुर्‍याउने लक्ष्य राखिएको छ । बाघको आउजाउ हुने करिडोर र बासस्थल भएको क्षेत्रमा ठूला संरचनाहरू पुल र नहर निर्माण गर्दा वन्यजन्तुमैत्री संरचनामा जोड दिने गरी निर्देशिकाहरू संशोधन गरिने भएको छ ।

यसअघिको बाघ संरक्षण कार्ययोजना (सन् २०१६–२०२०) को अवधि सकिएकाले निकुञ्ज विभागले सरोकारवालाहरूसँग सहकार्य गर्दै समितिले नयाँ कार्ययोजना पनि तयार गरिरहेको छ ।

पुस–माघमा बाघ गणना

गामी पुस–माघमा नेपालमा बाघ गणना गरिने भएको छ । निकुञ्ज विभागका सूचना अधिकारी इकोलोजिस्ट हरिभद्र आचार्यका अनुसार गणनाका लागि सरकारले आगामी आर्थिक वर्ष २०७८/७९ मा एक करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेको छ । यसअघि सन् २०१८ मा गणना गरिएको थियो । अहिले चुरे र महाझारतसम्मै बाघ देखिएकाले संख्या बढेको अनुमान विशेषज्ञहरूको छ ।

प्रकाशित : असार २७, २०७८ २२:००
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मनसुनको पहिलो महिनामै औसतभन्दा बढी वर्षा

करिब तीन सातामा ३७९.५ मिमि वर्षा, सबैभन्दा बढी कास्कीको लुम्लेमा
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — यो वर्ष मनसुनको पहिलो महिना (जुन) मै औसतभन्दा बढी वर्षा भएको छ । विगतमा मनसुनको पहिलो महिना मनसुन यति धेरै सक्रिय हुँदैनथ्यो । मनसुन सुरु भएलगत्तै लगातार भएको वर्षाले सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची–हेलम्बु, मनाङ–मुस्ताङमा बढी क्षति गरेको छ । 

यसपालि जेठ २८ (जुन ११) मा मनसुन भित्रिएको थियो । नेपालमा सामान्यतया जुन १० मा मनसुन भित्रिएर करिब १ सय दिन वर्षा हुन्छ । मनसुन अवधिमा दिनहुँ वर्षा हुनैपर्छ भन्नेचाहिँ छैन । जुन महिनाभरिमा औसत (सन् १९९१ यता) २७१.६ मिमि वर्षा हुने गरेकामा यो वर्षको जुनका करिब तीन सातामा ३७९.५ मिमि वर्षा भएको जल तथा मौसम विज्ञान विभागकी वरिष्ठ मौसमविद् इन्दिरा कँडेलले बताइन् । मुलुकका मुख्य २० वटा स्टेसनमा रेकर्ड भएको वर्षाका आधारमा यो तथ्यांक निकालिएको हो । ‘जुनमा सामान्यतया १९.३ प्रतिशत वर्षा हुनुपर्ने हो,’ कँडेलले भनिन्, ‘यो वर्ष जुनमा २७ प्रतिशत वर्षा भएको छ ।’ जुलाईमा ३३.४, अगस्टमा २९.१ र सेप्टेम्बरमा १८ प्रतिशत औसत वर्षा हुन्छ ।

यस वर्ष कर्णाली, लुम्बिनी, सुदूरपश्चिमका जिल्लामा बढी वर्षा भएको कँडेलले बताइन् । उनका अनुसार जेठ १८ देखि असार २१ सम्म (जुन १ देखि जुलाई ५ सम्म) मात्र ५१४.४ मिमि वर्षा भएको छ । यो औसतभन्दा बढी वर्षा हो । २० वटा स्टेशनको आँकडालाई विश्लेषण गर्दा मनसुनका करिब १ सय दिनमा १ हजार ४ सय २ मिमि वर्षा हुन्छ । यो वर्षभरिमा पर्ने वर्षाको करिब ८० प्रतिशत वर्षा ।

विभागका अनुसार यसपालि सबैभन्दा बढी वर्षा कास्कीको लुम्लेमा भएको छ । मनसुन सुरु भएदेखि असार २१ सम्म लुम्लेमा १५१६.३, पोखरामा १२८५, सिमरामा ८१२.५, भैरहवामा ७०५.१, दाङमा ६०१.८, धरानमा ५२६.८ र विराटनगरमा ५१६.७ मिमि वर्षा भएको छ । यस्तै, जनकपुरमा ४९०.६, सुर्खेतमा ४८३.८, जिरीमा ४६७.९, डडेलधुरामा ३९५.९, काठमाडौंमा ३७०.२, धनगढीमा ३५३.७, ताप्लेजुङमा ३३०.४ र दिपायलमा २९६.८ मिमि वर्षा भएको छ । नेपालगन्जमा २७५.५, ओखलढुंगामा २५९, धनकुटामा २०३.५, जुम्लामा १९९ र जोमसोममा १९७ मिमि वर्षा भएको छ ।

केही वर्षयता पहाडी र हिमाली क्षेत्रसम्मै थोरै ठाउँमा केन्द्रित भएर वर्षा हुने क्रम बढेको र त्यसले बाढीपहिरोजन्य विपद् निम्त्याएको विज्ञहरूको विश्लेषण छ । विज्ञहरूले त्यस्तो वर्षालाई हाँडीघोप्टे–मुसलधारे वर्षा भन्ने गरेका छन् । ‘मनाङ र सिन्धुपाल्चोकमा पनि थोरै अवधिमा धेरै वर्षा भएको देखिन्छ,’ कँडेलले भनिन्, ‘त्यही वर्षाले विपद् निम्त्यायो ।’ जल तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले तीन दिनको मौसमको पूर्वानुमान गरे पनि कुन क्षेत्रमा बढी वर्षा हुन सक्छ भन्ने गरेको छैन ।

महाशाखाले हरेक दिन बेलुकी ६ बजे मौसम पूर्वानुमान बुलेटिन सार्वजनिक गर्ने गरेको छ । बुलेटिनमा ३ दिनसम्म कुन प्रदेशमा वर्षा, भारी वर्षा र चट्याङको सम्भावना छ भन्ने उल्लेख हुन्छ । वर्षाको सम्भावना भएको क्षेत्रमा भूक्षय, पहिरो तथा गेग्रान बहाव (डेब्रिस फ्लो) को जोखिम हुने र नदीनाला तथा खहरे खोलामा पानीको सतह बढ्ने भएकाले सतर्कता अपनाउन अनुरोध गर्ने गरिएको छ ।

विभागका महानिर्देशक सरजुकुमार वैद्य केही वर्षयता सानो क्षेत्र भएर हुने वर्षाको संख्या बढेको सुनाउँछन् । तर, मौसमी मोडलहरूमा सुधार नगरी हामीले स–सानो क्षेत्रको वर्षाको आकलन गर्न सक्दैनौं,’ उनले भने । वैद्यले केही वर्षयता विभागले प्रदेशस्तरमा हुने वर्षा, भारी वर्षा र अति वर्षाको सम्भावनाबारे आकलन गरिरहेको र त्यो धेरै हदसम्म मिलेको समेत बताए । ‘यो क्षेत्रमा ठ्याक्कै यो स्तरको वर्षा हुन सक्छ भनेर त विश्वमा कहीं पनि आकलन गर्ने गरिएको छैन,’ उनले भने ।

प्रकाशित : असार २३, २०७८ ०८:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×