भारतीय सडकले नेपाली भूमिमा पुर्‍याएको क्षतिबारे परराष्ट्रबाट निर्देशन आएको छैन : आचार्य- समाचार - कान्तिपुर समाचार

भारतीय सडकले नेपाली भूमिमा पुर्‍याएको क्षतिबारे परराष्ट्रबाट निर्देशन आएको छैन : आचार्य

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — भारतले बनाइरहेको धारचुला–लिपुलेक सडकका कारण नेपाली भूभाग र दशगजा क्षेत्रमा समेत क्षति आइपरेको बारे प्रामाणिक सूचना आए पनि परराष्ट्र मन्त्रालय र दिल्लीस्थित नेपाली दूतावास ‘बेखबर’ छन् ।

परराष्ट्रमन्त्रीमा गत शुक्रबार नियुक्त रघुवीर महासेठले सोमबार अपराह्नसम्म पनि मन्त्रालयको वस्तुस्थितिबारे ‘ब्रिफिङ’ मा व्यस्त रहेको जानकारी दिएका छन् भने परराष्ट्र प्रवक्ता सम्पर्कमा आउनै चाहिनन् । ‘यो त पुरानै कुरा हो, नयाँ कुराका रूपमा केही आएको छैन, न कुनै ‘इन्स्ट्रक्सन’ आएको छ, महाकाली क्षेत्रमा ठूला चट्टानहरू खसेको र त्यसले हाम्रो बाटोलाई अवरुद्ध गरेकोबारे विगतमा पनि जानकारी आएकै हो, अहिलेको पछिल्लो सूचना भने केही आएको छैन,’ दिल्लीस्थित राजदूत नीलाम्बर आचार्यले कान्तिपुरसँग भने ।

नेपालको दार्चुला जिल्लाअन्तर्गत लिपुलेक जोड्ने भारतीय सडकले दार्चुलाको व्यास–२ स्थित कल्जु क्षेत्रको बाटो भत्किएको बारे गत बुधबार नै सूचना सार्वजनिक भइसकेको छ । तर, यो पछिल्लो स्थितिबारे परराष्ट्र मन्त्रालय र दिल्लीस्थित दूतावास बेखबर छन् । यस सम्बन्धमा काठमाडौंबाट परराष्ट्र मन्त्रालयले कुनै प्रकारको सूचना वा आदेश नदिएको बताउँदै राजदूत आचार्यले भने, ‘कुनै त्यस प्रकारको इन्स्ट्रक्सन आएमा थाहा पाइहाल्नुहुन्छ नि ।’ द्विदेशीय सीमा विवाद र बहसका मामिलामा तत्काल कुनै प्रकारको दुईपक्षीय ‘वार्ता’ को सम्भावना आफूले नदेखेको उनले बताए ।

भारतीय रक्षामन्त्री राजनाथ सिंहले गत वर्ष वैशाख २६ मा बोर्डर रोड अर्गनाइजेसन (बीआरओ) ले निर्माण गर्न लागेको मानसरोवरसम्म जोड्ने ७८ किलोमिटर लामो सडकको ‘भर्चुअल’ उद्घाटन गरेका थिए । त्यही सडकको प्रगतिमा सन्तोष मान्दै गत शुक्रबार रक्षामन्त्री सिंहले ‘बीआरओको उल्लेखनीय उपलब्धि’ भनेर सराहना गरेका थिए ।

जबकि यही साता मात्रै भारतीय पक्षबाट द्विदेशीय दशगजा सीमावर्ती सडकमा विस्फोट गराइने क्रममा नेपाली भूभागमा रहेको घोडेटो बाटो पुरिएको छ । जबकि यो राष्ट्रिय संवेदनशीलताका विषयमा बोल्न भनेर दार्चुलास्थित जिल्ला प्रशासन कार्यालयलाई अख्तियारी दिइएको छ तर केन्द्रमा सरोकारसम्बद्ध परराष्ट्र वा गृह मन्त्रालय भने मौन छन् ।

भारतले १९ किलोमिटर भूभागमा नेपालको जानकारी र अनुमतिबिनै बाटो बनाएको बारे तत्कालीन परराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले संसद्को अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध समितिमा जानकारी दिइसकेका छन् । गत वर्ष वैशाख २६ मा भारतीय रक्षामन्त्रीले नेपाली भूमि हुँदै कैलाश मानसरोवर जाने भारतीय सडकको शिलान्यास गर्नासाथै नेपालबाट परराष्ट्र मन्त्रालयले ‘कूटनीतिक नोट’ पठाउँदै उक्त गतिविधिमा आपत्ति जनाएको थियो ।

सम्बन्धित समाचार

प्रकाशित : असार १, २०७८ ०८:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सिकागोमा तलेजुको हार !

देवेन्द्र भट्टराई

काठमाडौँ — मल्लकालीन समयदेखि नेवार समुदायले इष्टदेवीका रूपमा पुज्दै आएको तलेजु भवानीको गलामा रहने हार (नेकलेस) अमेरिकाको सिकागोमा भेटिएको छ ।

काठमाडौंस्थित तलेजु भवानी मन्दिर र अमेरिकाको सिकागोस्थित संग्रहालयमा राखिएको हार । हारको तस्बिर : श्वेताज्ञानु बानियाँको सौजन्यमा

सिकागो आर्ट इन्स्टिच्युटअन्तर्गतको म्युजियममा प्रदर्शनीमा रहेको उक्त हारबारे जानकारी शनिबार सामाजिक सञ्जालमा आएपछि तलेजु मन्दिरकै मूल पुजारीले आश्चर्य मानेका छन् । अमेरिकामा रहेकी कला–सम्पदा एवं साहित्यकी जानकार श्वेताज्ञानु बानियाँले शनिबार सिकागो म्युजियममा भेटिएको ‘तलेजु नेकलेस’ को सूचना ट्वीटरमार्फत सार्वजनिक गरेकी थिइन् ।

तलेजु भवानीका मूल पुजारी उद्धवमान कर्माचार्यका अनुसार झन्डै ४ सय वर्षअघि (संवत् १६९८ मा) राजा प्रताप मल्लले तलेजु मन्दिरमा पूजा गर्ने चलन बसाएका थिए । ‘हामी कर्माचार्यहरू यो मन्दिरमा मूल पुजारी रहिआएका छौं,’ उनले कान्तिपुरसँग भने, ‘वर्षौंदेखि हराइरहेको हार सिकागोमा भेटिएको सुन्दा अचम्म लागेको छ ।’ मूल पुजारी उद्धवमानका अनुसार उनका बाबु–बाजेसमेत तलेजु भवानीको पुजारी थिए । २०२७ सालमा तलेजुको गरगहना छानबिन तथा लगत निर्धारण भनेर अध्ययन गरिएपछि तलेजु हारलगायतका गरगहना उठाएर लगिएको थियो । ‘त्यस बेला मेरा बुबा केशवमान तलेजुको मूल पुजारी हुनुहुन्थ्यो,’ ६३ वर्षीय उद्धवमानले सम्झिए, ‘गरगहना छानबिन गर्ने भनेर आएको टोलीमा राजदरबारका सदस्यसहित गुठी संस्थान, अञ्चलाधीश कार्यालय, संस्कृति मन्त्रालयसमेतका अधिकारी थिए । यहाँ रहेका ३ सयभन्दा बढी गरगहना, प्राचीन भाँडाकुँडा र सम्पत्तिको अभिलेख (लिखत) राखिएको थियो । झन्डै एक महिना लगाएर तलेजुका सबै सरसम्पत्ति उठाइएको थियो । तर, ती सामान र त्यसको लगत कहाँ लगिएको हो, कहिल्यै थाहा भएन ।’

बडादसैंको नवमीका दिन मात्रै खुल्ने तलेजु भवानीको सम्पत्ति र मल्लकालदेखिको सम्पदाबारे जानकारी गुठी संस्थान वा भद्रकालीको गुठी, लगत शाखामा हुन सक्ने मूल पुजारी उद्धवमानले बताए । ‘कसैले चियाएर पनि मन्दिरभित्र हेर्न नसक्ने’ प्रबन्धसहित बनाइएको तलेजुका भित्री गरगहना र सम्पदा उठाएर जबर्जस्ती लगिएकामा कहिल्यै बहस नभएको उनले सुनाए । ‘मल्लकालीन केही भाँडाकुँडा र चीजबिज तल मूलचोक (तलेजु) मै होलान्,’ उनले भने, ‘अरू केही पनि सम्पदा यतिखेर हामीसँग छैन ।’ विगतमा हनुमानढोका हेरचाह समितिअन्तर्गत रहेको तलेजु मन्दिरमा नित्य पूजाआजा हुँदै आएको छ । पूजा गरेर प्रसाद चढाउन हनुमानढोका जाँदा संयोगवश दरबारमा रहेका राजासँग भेट हुन सके फल प्राप्ति हुने आशामा सयौं श्रद्धालु तलेजु आउने गरेको इतिहास छ ।

तलेजु भवानीको हार सिकागो म्युजियममा रहेको जानकारी आएपछि अमेरिकाको न्युयोर्कस्थित आर्ट–क्राइमकी प्राध्यापक इरिन एल थोम्सनले यो सम्पदा चोरीको नैतिक जिम्मेवारी सिकागो म्युजियमले लिनैपर्ने बताइन् । ‘यो सम्पदा जुन २२, १९७६ (संवत् २०३३) मा जेम्स डब्लु एल्सडर्फ र मार्लिन ब्रुडर एल्सडर्फ दम्पतीले खरिद गरेको र सन् २०१० मा सिकागो म्युजियमलाई प्रदान गरिएको विवरण म्युजियमकै सूचीपत्रमा पनि उल्लेख छ,’ थोम्सनले कान्तिपुरसँग भनिन्, ‘सन् ७० को दशकदेखि हराइरहेको यो नेपाली बहुमूल्य सम्पदा उत्पत्तिको मुलुक (कन्ट्री अफ ओरिजिन) लाई फर्काउनेबारेमा भने म्युजियमले केही बोल्न चाहेकै देखिँदैन ।’

अमेरिकाका खर्बपति जेम्स डब्लु एल्सडर्फ दम्पतीले यसअघि पशुपतिनाथ मन्दिर परिसरबाट हराएको लिच्छविकालीन चतुर्मुखी शिवलिंगसमेत उक्त सिकागो म्युजियमलाई स्वेच्छाले दिएको सूचना बाहिर आएको थियो । मूर्ति संकलक श्रीमती एल्सडर्फको गत वर्ष निधन भएपछि उनले छाडेको इच्छापत्रअनुसार उक्त शिवलिंग नेपालको भएको र आफ्नो निधनपछि त्यसलाई नेपाल फर्काउनू भनिएका आधारमा सबै कानुनी प्रक्रिया पूरा गरेर फिर्ता ल्याइने भएको छ । जेम्स डब्लु एल्सडर्फ दम्पतीले सिकागोसहितका अन्य म्युजियममा उपहारमा दिएका नेपालका दर्जनौं पुरातात्त्विक सम्पदा अहिले पनि अमेरिकामै रहेको पाइन्छ ।

सम्पदाविद् गोविन्द टन्डनले तलेजु भवानीको गलाको हार हराइरहेको भन्नेबारे सूचना आफूले धेरैअघि पाएको भए पनि यसबारे यकिन हुन नसकेको बताए । ‘यो पुरातात्त्विक सम्पदा आधा शताब्दीदेखि कतै लुकाएर राखिएको रहेछ भन्ने सुन्दा आश्चर्यमा परेको छु,’ उनले भने । २०२७ सालमा तत्कालीन पञ्चायत सरकारले तलेजु मन्दिरको लगत राखेपछि ती सामग्रीको अभिलेख र पुरातात्त्विकका सरसामान कता लगियो भन्ने कहिल्यै थाहा नभएको मूल पुजारी उद्धवमानले बताएका छन् । ‘मल्ल राजाहरूले चढाएका बहुमूल्य सामग्री यहाँ थिए । त्यसपछि सयौं वर्षसम्म यहाँ चढाइएका सहस्र कुरा थिए,’ उनले भने, ‘हामीले श्रद्धाले ढोग्ने गरेको भगवान्कै सम्पदा तस्करी कसले गरेको होला, अचम्ममा परेको छु ।’

मल्ल्कालदेखि नै तलेजु भवानीको पाठपूजा र रीतिथिति चलाउन काठमाडौं उपत्यका (मूलतः साँगा, साँखु) मा मात्रै ३० हजार रोपनी जग्गा रहेकामा हाल मुस्किलले ८ सय रोपनी मात्रै जमिन रहेको मूल पुजारीले जानकारी दिए । ‘त्यसको आम्दानी र हिसाबकिताब हामीलाई थाहा छैन, गुठीलाई थाहा होला,’ उनले भने, ‘गुठीले दिने मासिक २/४ हजार रुपैयाँका भरमा तलेजुको नित्य पूजा चलाइरहेको छु ।’ २०५२ सालमा तलेजुका मूल पुजारी केशवमानको निधन भएपछि उनका छोरा उद्धवमान मूल पुजारी छन् ।

यो पनि पढ्नुहोस्ः

हराएको ३६ वर्षपछि चतुर्मुखी शिवलिंग अमेरिकामा

प्रकाशित : जेष्ठ ३०, २०७८ ०७:००
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×