आइफल टावर चढेजस्तो अनुभूति : ओली- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आइफल टावर चढेजस्तो अनुभूति : ओली

– धरहरामा ज्यान गुमाएकाको परिवारलाई रोजगारी दिइने
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले धरहरा चढ्दा आइफल टावर चढेजस्तो अनुभूति भएको बताएका छन् । लिफ्ट चढ्ने सुविधासहितको आधुनिक धरहरा उद्घाटन गरेपछि सम्बोधन गर्ने क्रममा ओलीले भने, ‘माथिबाट घुमेर हेरें । भव्य रमाइलो देखिन्छ । माथि भएर होला, वेगका साथ हावा चल्छ । हावाको वेगलाई कसैले रोकेको जस्तो देखिँदैन ।’

धरहराको निर्माण पूरै नसकीकनै प्रधानमन्त्री ओलीले शनिबार उद्घाटन गरेका हुन् । धरहरा क्षेत्रको पुनर्निर्माण हुन अझै ९ महिना लाग्नेछ । धरहराको लिफ्ट, रङरोगनलगायतका काम सकिए पनि बाहिरी निर्माण बाँकी छ । बिजुलीबाट चल्ने लिफ्टबाहेक फलामको भर्‍याङ राख्ने योजना छ । आधुनिक धरहरामा फोटो खिच्ने ठाउँ, पानीका फोहोरा, फोहोरा हुँदै संग्रहालय जाने बाटो, पुरानो ऐतिहासिक धरहरामा भएका पुरातात्त्विक वस्तु, टक्सार विभागमा भएका सिक्का छाप्ने मेसिनलगायतका सामानको संग्रहालय, तीनतले पार्किङलगायतका संरचना निर्माण हुनै बाँकी छन् । त्यसैगरी दुई तलाको संग्रहालय, गिफ्ट सप, सानो थिएटरजस्ता पूर्वाधार पनि बन्न बाँकी छ ।

प्रधानमन्त्री ओलीले बीसौ तलामा रहेको भ्यु स्टेसनमा पुगेर आधुनिक धरहरा उद्घाटन गरेका थिए । यही ठाउँबाट पुष्पवृष्टिसमेत गरिएको थियो । ‘रातदिन लगाएर धरहरा पुनर्निर्माण भयो । राति पनि काम गरेको देखेको थिएँ,’ ओलीले भने, ‘यो काममा रातदिन खटेर सहयोग गर्नुहुने धन्यवादको पात्र हुनुहुन्छ ।’ प्रधानमन्त्री ओलीले आधुनिक धरहरालाई ऐतिहासिक गौरव भएको दाबी पनि गरे । ‘यो ऐतिहासिक गौरवलाई हामीले कायम राख्न सक्यौं,’ उनले भने, ‘ऐतिहासिक गौरवलाई प्रकृतिले पटकपटक धोका दियो । भत्काइदियो । अब बलियो धरहरा बनेको छ ।’

धरहरा क्षेत्रमा सञ्चालन हुने संग्रहालय, पार्किङ, गिफ्ट सफ, सानो थिएटरलगायत क्षेत्र सञ्चालनका क्रममा धरहरा ढल्दा मृत्यु भएकाको परिवारलाई रोजगारी दिइने प्रधानमन्त्री ओलीले बताए । ‘प्रत्येक परिवारको एक जना पर्ने गरी रोजगारी दिन्छौं,’ उनले भने, ‘यहाँ खपत गर्न नसके अन्यत्र व्यवस्था गर्छौं ।’ २०७२ वैशाख १२ गतेको भुइँचालोले धरहरा ढल्दा ६० जनाको ज्यान गएको थियो । उद्घाटन कार्यक्रममा भूकम्पमा परेर ज्यान गुमाएकालाई सम्मान पनि गरिएको हो ।

राष्ट्रिय विभूति भीमसेन थापाले बनाएको धरहराको भने ठुटो नै छ । ठूटोलाई पनि संरक्षण गर्ने सरकारको योजना छ । संरक्षण कार्य सुरु नभएकाले ठुटो जीर्ण हुँदै गएको छ । आधुनिक धरहरा निर्माण हुनुभन्दा अगाडि प्राचीन धरहराको सिँढी राम्रो अवस्थामा थियो । अहिले भने सिँढी सबै भत्किएका छन् । निर्माणस्थलमा प्रयोग भएका निर्माण सामग्रीले ठुटोमा असर परेको संरक्षणकर्मीले गुनासो गरेका छन् ।

ओलीले धरहराको पुनर्निर्माण भने पनि पुरातत्त्वविद्ले यसलाई नवर्निर्माण भनेका छन् । नयाँ धरहरा प्राचीन धरहराजस्तै देखिए पनि फरक ठाउँमा बनाइएको, स्वरूप परिवर्तन गरेकाले नवनिर्माण भन्नुपर्ने उनीहरुको भनाइ छ । प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनअनुसार सम्पदाको स्थान परिवर्तन गर्न मिल्दैन । स्वरूप परिवर्तन गर्न पाइँदैन । ‘त्यही भएर यो पुनर्निर्माण नभई नवनिर्माण हो,’ वास्तुकलाविद् ज्ञानेन्द्र देवकोटाले भने, ‘यो संरक्षणको सिद्धान्तविपरीत छ । ऐतिहासिक धरहरा भनेर प्रचार गरिएको छ । यो अर्को टावर हो । धरहरा होइन ।’ सम्पदा संरक्षण अभियन्ताले यो निर्माणले इतिहास मेटिएको तर्क गरेका छन् । ‘आज भीमसेन थापाको इतिहास, कला, वास्तुकला नामेट पारेको दिन हो,’ अभियन्ता सागर थापाले भने, ‘ऐतिहासिक र पुरातात्त्विक धरहरा उठायौं भन्नु बेइमानी हो । धरहरा त उठेकै छैन, ठुटो बनेर बसेको छ ।’

राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका कार्यकारी अधिकृत सुशील ज्ञवालीले अब बृहत् टुँडिखेल पार्कको काम अघि बढाइने जानकारी दिए । बृहत् टुँडिखेल पार्क कस्तो हुन्छ भनेर कार्यक्रममा देखाइएको थियो । रानीपोखरीदेखि दशरथ रंगशालासम्म जोड्ने गरी बृहत् टुँडिखेलको अवधारणा ल्याएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७८ २१:५८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

उठ्यो धरहरा

पुरानोको ठुटोसँगै उभ्याइएको नयाँ धरहरा बलियो त छँदै छ, अपांगता भएकाहरुले पनि लिफ्टबाट चढेर सजिलै हेर्न–घुम्न मिल्छ ।
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — लडेका घर उभिए । पुराना संरचनामा धेरै ठाउँ लगाइएका टेकाहरू हटाइए । मुलुकलाई २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पको त्रासदी सम्झाउने सबैभन्दा गतिलो चिनो थियो सुन्धाराको धरहराको ठुटो । अब यो ठुटोसँगै नयाँ संरचना तयार भएको छ, जसले मुलुक निर्माणको नयाँ युगमा प्रवेश गरेको सम्झाउनेछ । 

उद्‍घाटनको पूर्वसन्ध्यामा शुक्रबार साँझ देखिएको धरहरा । तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

नयाँ धरहरा आधुनिक सुविधायुक्त र बलियो बनाइएको छ । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका सम्पदा विज्ञ राजुमान मानन्धरका अनुसार धरहराको मूल टावर निर्माणको काम पूरा भएको छ । दुइटा लिफ्ट राख्ने र रङरोगन गर्ने काम सकिएको छ । दुईमध्ये एउटा लिफ्ट सञ्चालनमा आएको छ । अबको धरहरा अपांगता भएकाहरूले पनि चढ्न–हेर्न सजिलो छ । बाहिरीस्वरूप पुरानो धरहराजस्तै देखिने बनाइएको भए पनि भित्री संरचना धेरै फरक छ । यसमा प्राचीन धरहराको गजुरबाहेक अरू कुनै पनि सामग्री प्रयोग भएको छैन । भूकम्पले धरहरा ढालेपछि गजुर राष्ट्रिय संग्रहालय छाउनीमा राखिएको थियो । त्यसलाई मर्मत गरेर जलप लगाई नयाँ संरचनाको टुप्पामा राखिएको मानन्धरले जानकारी दिए । जलप लगाउन ९५ तोला सुन खर्च भएको छ ।

नयाँ धरहरामा फोटो खिच्ने ठाउँ र पानीका फोहोरा जस्ता संरचना पनि हुनेछन् । तिनै फोहोरा हुँदै संग्रहालय जाने बाटो बनिरहेको छ । धरहरामा भएका पुरातात्त्विक वस्तु, टक्सार विभागमा भएका सिक्का छाप्ने मेसिनलगायतका सामान संग्रहालयमा राख्ने योजना छ । तीनतले पार्किङमा ३ सय ४७ वटा गाडी र ७ सय मोटरसाइकल अट्ने मानन्धरले जानकारी दिए ।

तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

दुई तलाको संग्रहालय, गिफ्ट सप, सानो थिएटर आदि पूर्वाधारसमेत हुनेछन् । यी सबै सुविधा भने धरहरा क्षेत्रको निर्माण पूरै सकिएपछि उपलब्ध हुनेछ । पटक–पटक डिजाइन गरेर अहिलेको स्वरूप फाइनल गरिएको हो । निर्माण थाल्नुअघि उचाइ २ सय ४५ फिट हुने भनिएको थियो । त्यो उचाइमा बाहिर ९ तले, भित्र ११ तले हुने गरी डिजाइन गरिएको थियो । पछि यसलाई परिमार्जन गरी २२ तले डिजाइन बनाइएको हो । नयाँ धरहराको उचाइ २६२.४६ फिटको बनेको छ ।

निर्माण सामग्री पनि भीमसेन थापाको धरहरा र नयाँमा फरक छ । थापाको धरहरामा चुना, सुर्कीको जोडाइ र इँटाको गारो थियो । आधुनिक धरहरामा सिमेन्ट, छड जस्ता आधुनिक निर्माण सामग्री प्रयोग भएका छन् । थापाको धरहराको डिजाइन मुगल कालिगडले गरेका थिए । सबभन्दा माथिल्लो भागमा गुम्बज बनाई सुनको जलप लगाइएको धातुको गजुर थियो । यसको वास्तुमा मुस्लिम संस्कृतिको प्रभाव भेटिन्थ्यो । नयाँ धरहरामा पनि यो शैलीमा भने प्राचीन वास्तुकला नै अपनाइएको छ ।

वास्तुमा मुस्लिम प्रभाव परे पनि संरचनामा हिन्दुको आस्था झल्कने गरी बनाइएको थियो थापाको पालाको धरहरा । टुप्पामा गजुर र माथिल्लो तलामा शिवलिंग राखिएको थियो । आधुनिक धरहरामा पनि शिवलिंग राखिएको छ । कुनै राष्ट्रिय पर्वमा यो स्मारकमा बत्ती बालेर दीपावली गरिन्थ्यो । थापाले बनाएको धरहरा २०७२ सालको भुइँचालोले भत्काएको थियो । त्यसको भग्नावशेषको छेवैमा नयाँ संरचना उभ्याइएको हो । पुरानो ठुटोलाई संरक्षण गरेर संग्रहालयजस्तै गरी राखिएको छ ।

थापाले बनाएको धरहरा जमिनको सतहदेखि गजुरसम्म उचाइ २ सय ३ फिट थियो । गजुरमात्रै १७ फिटको थियो । पूर्व फर्केको थियो मोहडा । अहिलेको पनि मोहडा पूर्वै फर्केको छ । ढोका पूर्वतिरै थिए, चारैतिरबाट गोलाकार पर्खालले घेरिएका । ३ मिटर ३२ सेन्टिमिटर अग्लो थियो पर्खाल । पर्खालमा ५६ वटा खम्बा थिए । पर्खाल पनि युरोपेली वास्तुकलाअनुसारै थिए । यस्तो पर्खालको नमुना धरहरामा मात्रै देख्न सकिन्थ्यो 

तस्बिर : अंगद ढकाल/कान्तिपुर

पर्खालबाट छिर्नासाथ ढुंगाले छापेको प्रांगण आउँथ्यो । चार मिटर चौडा प्रांगणबाट अघि बढेपछि ढुंगाको पेटीमा पुगिन्थ्यो । यो पेटी अहिले पनि छ । सिँढीका २५ खुड्किला माथि चढेपछि धरहरा सुरु हुन्थ्यो । २१ फिट १० इन्च गोलाइ थियो धरहराको, जुन भग्नावशेषका रूपमा अहिले पनि देखिन्छ । सिँढीमा जम्मा २ सय १३ खुड्किला थिए । १ सय ८८ खुड्किला चढेपछि आठौं तलामा पुगिन्थ्यो । त्यहाँ वरिपरि बार्दली थियो, चारैतिर घुम्न सकिने । बार्दलीमा पूर्वतिरको ढोकाबाट पस्ने व्यवस्था थियो । बार्दलीको चौघेरामा फलामका रेलिङ थिए । नवौं तलामा चारैतिर झ्याल थिए ।

पहिलाको धरहरा ११ तले थियो । १९९२ सालमा जुद्धशमशेरले पुनर्निर्माण गर्दा यसलाई ९ तलामा झारेका थिए । पुरानो धरहराको जग भने संरक्षण हुने भएको छ । जगमाथि सिँढी छ । सिँढीमाथि केही गारो बाँकी छ । बाँकी रहेको त्यही ठुटो पनि जोगाएर त्यहाँ ‘भुइँचालो स्मृतिपार्क’ बनाउन सुझाव दिएका थिए सम्पदाविद्हरूले । प्रधानमन्त्रीले ओलीले २०७२ फागुन ४ मा ‘आफ्नो धरहरा आफैं बनाउने’ घोषणा गरेका थिए । त्यतिबेला उनले ‘अब हेर्दा दुरुस्त, बलियो प्रशस्तै भएको धरहरा बन्ने’ बताएका थिए । ‘मेरो धरहरा मैं बनाउँछु’ अभियानमा पैसा नउठेपछि यसको निर्माणको जिम्मा पुनर्निर्माण प्राधिकरणले लिएको थियो ।

३ अर्ब ४५ करोडको लागतमा निर्माण भएको आधुनिक धरहराको टावरको काम पूरा भए पनि बाहिरी संरचनाको काम सम्पन्न हुन अझै ९ महिना लाग्ने प्राधिकरणका सम्पदा विज्ञ मानन्धरले बताए । ठेकेदारसँग २०७८ पुस १० मा काम सम्पन्न गर्ने सम्झौता छ । शनिबार उद्घाटनको कार्यक्रम राखिएको यो धरहरा सर्वसाधारणले तत्कालै अवलोकन भने गर्न पाउने छैनन् । योजनाअनुसारको तयारी पूरा भएको केही समयपछि खुला गर्ने योजना सरकारको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७८ ०७:३२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×