उठ्यो धरहरा- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उठ्यो धरहरा

पुरानोको ठुटोसँगै उभ्याइएको नयाँ धरहरा बलियो त छँदै छ, अपांगता भएकाहरुले पनि लिफ्टबाट चढेर सजिलै हेर्न–घुम्न मिल्छ ।
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — लडेका घर उभिए । पुराना संरचनामा धेरै ठाउँ लगाइएका टेकाहरू हटाइए । मुलुकलाई २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पको त्रासदी सम्झाउने सबैभन्दा गतिलो चिनो थियो सुन्धाराको धरहराको ठुटो । अब यो ठुटोसँगै नयाँ संरचना तयार भएको छ, जसले मुलुक निर्माणको नयाँ युगमा प्रवेश गरेको सम्झाउनेछ । 

उद्‍घाटनको पूर्वसन्ध्यामा शुक्रबार साँझ देखिएको धरहरा । तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

नयाँ धरहरा आधुनिक सुविधायुक्त र बलियो बनाइएको छ । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका सम्पदा विज्ञ राजुमान मानन्धरका अनुसार धरहराको मूल टावर निर्माणको काम पूरा भएको छ । दुइटा लिफ्ट राख्ने र रङरोगन गर्ने काम सकिएको छ । दुईमध्ये एउटा लिफ्ट सञ्चालनमा आएको छ । अबको धरहरा अपांगता भएकाहरूले पनि चढ्न–हेर्न सजिलो छ । बाहिरीस्वरूप पुरानो धरहराजस्तै देखिने बनाइएको भए पनि भित्री संरचना धेरै फरक छ । यसमा प्राचीन धरहराको गजुरबाहेक अरू कुनै पनि सामग्री प्रयोग भएको छैन । भूकम्पले धरहरा ढालेपछि गजुर राष्ट्रिय संग्रहालय छाउनीमा राखिएको थियो । त्यसलाई मर्मत गरेर जलप लगाई नयाँ संरचनाको टुप्पामा राखिएको मानन्धरले जानकारी दिए । जलप लगाउन ९५ तोला सुन खर्च भएको छ ।

नयाँ धरहरामा फोटो खिच्ने ठाउँ र पानीका फोहोरा जस्ता संरचना पनि हुनेछन् । तिनै फोहोरा हुँदै संग्रहालय जाने बाटो बनिरहेको छ । धरहरामा भएका पुरातात्त्विक वस्तु, टक्सार विभागमा भएका सिक्का छाप्ने मेसिनलगायतका सामान संग्रहालयमा राख्ने योजना छ । तीनतले पार्किङमा ३ सय ४७ वटा गाडी र ७ सय मोटरसाइकल अट्ने मानन्धरले जानकारी दिए ।

तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

दुई तलाको संग्रहालय, गिफ्ट सप, सानो थिएटर आदि पूर्वाधारसमेत हुनेछन् । यी सबै सुविधा भने धरहरा क्षेत्रको निर्माण पूरै सकिएपछि उपलब्ध हुनेछ । पटक–पटक डिजाइन गरेर अहिलेको स्वरूप फाइनल गरिएको हो । निर्माण थाल्नुअघि उचाइ २ सय ४५ फिट हुने भनिएको थियो । त्यो उचाइमा बाहिर ९ तले, भित्र ११ तले हुने गरी डिजाइन गरिएको थियो । पछि यसलाई परिमार्जन गरी २२ तले डिजाइन बनाइएको हो । नयाँ धरहराको उचाइ २६२.४६ फिटको बनेको छ ।

निर्माण सामग्री पनि भीमसेन थापाको धरहरा र नयाँमा फरक छ । थापाको धरहरामा चुना, सुर्कीको जोडाइ र इँटाको गारो थियो । आधुनिक धरहरामा सिमेन्ट, छड जस्ता आधुनिक निर्माण सामग्री प्रयोग भएका छन् । थापाको धरहराको डिजाइन मुगल कालिगडले गरेका थिए । सबभन्दा माथिल्लो भागमा गुम्बज बनाई सुनको जलप लगाइएको धातुको गजुर थियो । यसको वास्तुमा मुस्लिम संस्कृतिको प्रभाव भेटिन्थ्यो । नयाँ धरहरामा पनि यो शैलीमा भने प्राचीन वास्तुकला नै अपनाइएको छ ।

वास्तुमा मुस्लिम प्रभाव परे पनि संरचनामा हिन्दुको आस्था झल्कने गरी बनाइएको थियो थापाको पालाको धरहरा । टुप्पामा गजुर र माथिल्लो तलामा शिवलिंग राखिएको थियो । आधुनिक धरहरामा पनि शिवलिंग राखिएको छ । कुनै राष्ट्रिय पर्वमा यो स्मारकमा बत्ती बालेर दीपावली गरिन्थ्यो । थापाले बनाएको धरहरा २०७२ सालको भुइँचालोले भत्काएको थियो । त्यसको भग्नावशेषको छेवैमा नयाँ संरचना उभ्याइएको हो । पुरानो ठुटोलाई संरक्षण गरेर संग्रहालयजस्तै गरी राखिएको छ ।

थापाले बनाएको धरहरा जमिनको सतहदेखि गजुरसम्म उचाइ २ सय ३ फिट थियो । गजुरमात्रै १७ फिटको थियो । पूर्व फर्केको थियो मोहडा । अहिलेको पनि मोहडा पूर्वै फर्केको छ । ढोका पूर्वतिरै थिए, चारैतिरबाट गोलाकार पर्खालले घेरिएका । ३ मिटर ३२ सेन्टिमिटर अग्लो थियो पर्खाल । पर्खालमा ५६ वटा खम्बा थिए । पर्खाल पनि युरोपेली वास्तुकलाअनुसारै थिए । यस्तो पर्खालको नमुना धरहरामा मात्रै देख्न सकिन्थ्यो 

तस्बिर : अंगद ढकाल/कान्तिपुर

पर्खालबाट छिर्नासाथ ढुंगाले छापेको प्रांगण आउँथ्यो । चार मिटर चौडा प्रांगणबाट अघि बढेपछि ढुंगाको पेटीमा पुगिन्थ्यो । यो पेटी अहिले पनि छ । सिँढीका २५ खुड्किला माथि चढेपछि धरहरा सुरु हुन्थ्यो । २१ फिट १० इन्च गोलाइ थियो धरहराको, जुन भग्नावशेषका रूपमा अहिले पनि देखिन्छ । सिँढीमा जम्मा २ सय १३ खुड्किला थिए । १ सय ८८ खुड्किला चढेपछि आठौं तलामा पुगिन्थ्यो । त्यहाँ वरिपरि बार्दली थियो, चारैतिर घुम्न सकिने । बार्दलीमा पूर्वतिरको ढोकाबाट पस्ने व्यवस्था थियो । बार्दलीको चौघेरामा फलामका रेलिङ थिए । नवौं तलामा चारैतिर झ्याल थिए ।

पहिलाको धरहरा ११ तले थियो । १९९२ सालमा जुद्धशमशेरले पुनर्निर्माण गर्दा यसलाई ९ तलामा झारेका थिए । पुरानो धरहराको जग भने संरक्षण हुने भएको छ । जगमाथि सिँढी छ । सिँढीमाथि केही गारो बाँकी छ । बाँकी रहेको त्यही ठुटो पनि जोगाएर त्यहाँ ‘भुइँचालो स्मृतिपार्क’ बनाउन सुझाव दिएका थिए सम्पदाविद्हरूले । प्रधानमन्त्रीले ओलीले २०७२ फागुन ४ मा ‘आफ्नो धरहरा आफैं बनाउने’ घोषणा गरेका थिए । त्यतिबेला उनले ‘अब हेर्दा दुरुस्त, बलियो प्रशस्तै भएको धरहरा बन्ने’ बताएका थिए । ‘मेरो धरहरा मैं बनाउँछु’ अभियानमा पैसा नउठेपछि यसको निर्माणको जिम्मा पुनर्निर्माण प्राधिकरणले लिएको थियो ।

३ अर्ब ४५ करोडको लागतमा निर्माण भएको आधुनिक धरहराको टावरको काम पूरा भए पनि बाहिरी संरचनाको काम सम्पन्न हुन अझै ९ महिना लाग्ने प्राधिकरणका सम्पदा विज्ञ मानन्धरले बताए । ठेकेदारसँग २०७८ पुस १० मा काम सम्पन्न गर्ने सम्झौता छ । शनिबार उद्घाटनको कार्यक्रम राखिएको यो धरहरा सर्वसाधारणले तत्कालै अवलोकन भने गर्न पाउने छैनन् । योजनाअनुसारको तयारी पूरा भएको केही समयपछि खुला गर्ने योजना सरकारको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७८ ०७:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चैत्य पुनर्निर्माणमा वडाको अवरोध

सडकछेउमै रहेको चैत्यलाई अन्त सार्ने नियतले वडाध्यक्षको अगुवाइमा जग राख्न नदिएको आरोप
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — लुभुको लिच्छविकालीन मानिएको चैत्य पुनर्निर्माणमा महालक्ष्मी नगरपालिका–८ का वडाध्यक्षले अवरोध गरेको सम्पदा संरक्षण अभियन्ताले आरोप लगाएका छन् । वडाध्यक्ष विश्वराज श्रेष्ठको अगुवाइमा गएका ५ जनाको समूहले चैत्यको जगमा माटो हालेर पुरिदिएको अभियन्ताले आरोप लगाएका हुन् ।


‘जग राख्न सुरु गरेको दुई दिनमै वडाध्यक्षलगायत टोलका मान्छे आएर भत्काइदिए,’ लुभुका सम्पदा संरक्षण अभियन्ता चिरीबाबु महर्जनले भने ।

सामान्य जीर्णोद्धार मात्र गरे हुने चैत्यलाई जगैदेखि भत्काएर पुरातत्त्व विभागले पुनर्निर्माण गर्न लागेको थियो । तर, सडकछेउमै रहेको चैत्यलाई अन्त सार्ने नियतले वडा कार्यालयले जग राख्न नदिएको महर्जनले बताए । प्राचीन स्मारक संरक्षण ऐनले कुनै पनि सम्पदाको स्थानान्तरण गर्न निषेध गरेकाले सार्न नहुने भन्दै स्थानीय र संरक्षण अभियन्ताले विरोध गरेका थिए । विरोध बढ्दै गएपछि सहमति जुटाउन वडा कार्यालयले सर्वदलीय बैठक बोलाएको थियो । बैठकमा सहभागीले अन्यत्र सार्दा मौलिकता मासिने भन्दै सार्न नहुने पक्षमा उभिएका थिए ।

पुरातत्त्वले पनि स्थानीयको सहमति भए सार्न सकिने जनाएको थियो । ‘पुरातत्त्व विभागका प्रवक्ता रामबहादुर थापाले सहमति गर्नु हुन्छ भने सार्छौं भन्नुभएको थियो,’ महर्जनले भने, ‘तर हामी सार्नु हुँदैन भन्ने पक्षमा उभियौं ।’ स्थानीयले चैत्य सार्न नदिएपछि विभागले बिहीबारदेखि काम सुरु गरेको थियो । वडाध्यक्ष श्रेष्ठले भने आफूले नभई आक्रोशित स्थानीयले जग पुरेको दाबी गरे । ‘उहाँहरू भत्काउन्जेल किन चुप लाग्नुभयो ?’ श्रेष्ठले प्रश्न गरे, ‘भत्काउने बेलैमा रोक्नुपर्थ्यो ।’

अभियन्ताले भने रातारात भत्काएको बताए । ‘हामीले हुँदैन भन्दाभन्दै जबर्जस्ती भत्काइदिए,’ महर्जनले भने, ‘भत्काइसकेपछि जबर्जस्ती चैत्य सार्न सकिन्छ भनेर वडाले चलाखी गरेको हो ।’ यसमा संलग्नलाई कारबाहीको माग गर्दै प्रशासनमा उजुरी दिने तयारी गरिरहेको महर्जनले जानकारी दिए । जग पुर्ने कामको स्थानीय पुच, सुवर्णनास पुच, नेवा देय दवू, शिवसेना नेपाल, नेवा एकता समाज, लोकहित श्री कार्यकारी समाज, ललितपुर बौद्ध जागर संघ, नेवा सांस्कृतिक पुचलगायतले विरोध गरेका छन् ।

चैत्यका बौद्ध धर्मसँग सम्बन्धित महत्त्वपूर्ण सामग्रीसमेत बाहिरै फालिएको महर्जनले गुनासो गरे । पहिला पाटीमा राखिएका चैत्यका अवशेष, गजुर, वरिपरि देवता राख्ने ढुंगाका खोपाहरू, चैत्यमाथि राखिएका नागलगायत मिल्काइएका छन् । यसलाई संरक्षण गरिदिन वडा र प्रहरीलाई अनुरोध गरे पनि बेवास्ता गरेको उनले बताए ।

वडाध्यक्ष श्रेष्ठले बाटो साँघुरो भयो भन्ने स्थानीयको गुनासो आएकाले चौडा बनाउने योजना भएको बताए । ‘अलि पर बनाए के हुन्छ त भन्ने कुरा हो हाम्रो,’ उनले भने । वडाले एकतर्फी हटाएर दोहोरो बनाएपछि सवारी चाप बढेको महर्जनले गुनासो गरे । ‘ललितपुर महानगरले पनि एकतर्फी सवारी व्यवस्था गरेर सवारी चाप घटाएको छ,’ महर्जनले भने, ‘यहाँ पनि यस्तै गर्न सकिन्छ ।’

प्रकाशित : चैत्र ३०, २०७७ १२:३०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×