उठ्यो धरहरा- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उठ्यो धरहरा

पुरानोको ठुटोसँगै उभ्याइएको नयाँ धरहरा बलियो त छँदै छ, अपांगता भएकाहरुले पनि लिफ्टबाट चढेर सजिलै हेर्न–घुम्न मिल्छ ।
दामोदर न्यौपाने

काठमाडौँ — लडेका घर उभिए । पुराना संरचनामा धेरै ठाउँ लगाइएका टेकाहरू हटाइए । मुलुकलाई २०७२ वैशाख १२ को भूकम्पको त्रासदी सम्झाउने सबैभन्दा गतिलो चिनो थियो सुन्धाराको धरहराको ठुटो । अब यो ठुटोसँगै नयाँ संरचना तयार भएको छ, जसले मुलुक निर्माणको नयाँ युगमा प्रवेश गरेको सम्झाउनेछ । 

उद्‍घाटनको पूर्वसन्ध्यामा शुक्रबार साँझ देखिएको धरहरा । तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

नयाँ धरहरा आधुनिक सुविधायुक्त र बलियो बनाइएको छ । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणका सम्पदा विज्ञ राजुमान मानन्धरका अनुसार धरहराको मूल टावर निर्माणको काम पूरा भएको छ । दुइटा लिफ्ट राख्ने र रङरोगन गर्ने काम सकिएको छ । दुईमध्ये एउटा लिफ्ट सञ्चालनमा आएको छ । अबको धरहरा अपांगता भएकाहरूले पनि चढ्न–हेर्न सजिलो छ । बाहिरीस्वरूप पुरानो धरहराजस्तै देखिने बनाइएको भए पनि भित्री संरचना धेरै फरक छ । यसमा प्राचीन धरहराको गजुरबाहेक अरू कुनै पनि सामग्री प्रयोग भएको छैन । भूकम्पले धरहरा ढालेपछि गजुर राष्ट्रिय संग्रहालय छाउनीमा राखिएको थियो । त्यसलाई मर्मत गरेर जलप लगाई नयाँ संरचनाको टुप्पामा राखिएको मानन्धरले जानकारी दिए । जलप लगाउन ९५ तोला सुन खर्च भएको छ ।

नयाँ धरहरामा फोटो खिच्ने ठाउँ र पानीका फोहोरा जस्ता संरचना पनि हुनेछन् । तिनै फोहोरा हुँदै संग्रहालय जाने बाटो बनिरहेको छ । धरहरामा भएका पुरातात्त्विक वस्तु, टक्सार विभागमा भएका सिक्का छाप्ने मेसिनलगायतका सामान संग्रहालयमा राख्ने योजना छ । तीनतले पार्किङमा ३ सय ४७ वटा गाडी र ७ सय मोटरसाइकल अट्ने मानन्धरले जानकारी दिए ।

तस्बिर : इलिट जोशी/कान्तिपुर

दुई तलाको संग्रहालय, गिफ्ट सप, सानो थिएटर आदि पूर्वाधारसमेत हुनेछन् । यी सबै सुविधा भने धरहरा क्षेत्रको निर्माण पूरै सकिएपछि उपलब्ध हुनेछ । पटक–पटक डिजाइन गरेर अहिलेको स्वरूप फाइनल गरिएको हो । निर्माण थाल्नुअघि उचाइ २ सय ४५ फिट हुने भनिएको थियो । त्यो उचाइमा बाहिर ९ तले, भित्र ११ तले हुने गरी डिजाइन गरिएको थियो । पछि यसलाई परिमार्जन गरी २२ तले डिजाइन बनाइएको हो । नयाँ धरहराको उचाइ २६२.४६ फिटको बनेको छ ।

निर्माण सामग्री पनि भीमसेन थापाको धरहरा र नयाँमा फरक छ । थापाको धरहरामा चुना, सुर्कीको जोडाइ र इँटाको गारो थियो । आधुनिक धरहरामा सिमेन्ट, छड जस्ता आधुनिक निर्माण सामग्री प्रयोग भएका छन् । थापाको धरहराको डिजाइन मुगल कालिगडले गरेका थिए । सबभन्दा माथिल्लो भागमा गुम्बज बनाई सुनको जलप लगाइएको धातुको गजुर थियो । यसको वास्तुमा मुस्लिम संस्कृतिको प्रभाव भेटिन्थ्यो । नयाँ धरहरामा पनि यो शैलीमा भने प्राचीन वास्तुकला नै अपनाइएको छ ।

वास्तुमा मुस्लिम प्रभाव परे पनि संरचनामा हिन्दुको आस्था झल्कने गरी बनाइएको थियो थापाको पालाको धरहरा । टुप्पामा गजुर र माथिल्लो तलामा शिवलिंग राखिएको थियो । आधुनिक धरहरामा पनि शिवलिंग राखिएको छ । कुनै राष्ट्रिय पर्वमा यो स्मारकमा बत्ती बालेर दीपावली गरिन्थ्यो । थापाले बनाएको धरहरा २०७२ सालको भुइँचालोले भत्काएको थियो । त्यसको भग्नावशेषको छेवैमा नयाँ संरचना उभ्याइएको हो । पुरानो ठुटोलाई संरक्षण गरेर संग्रहालयजस्तै गरी राखिएको छ ।

थापाले बनाएको धरहरा जमिनको सतहदेखि गजुरसम्म उचाइ २ सय ३ फिट थियो । गजुरमात्रै १७ फिटको थियो । पूर्व फर्केको थियो मोहडा । अहिलेको पनि मोहडा पूर्वै फर्केको छ । ढोका पूर्वतिरै थिए, चारैतिरबाट गोलाकार पर्खालले घेरिएका । ३ मिटर ३२ सेन्टिमिटर अग्लो थियो पर्खाल । पर्खालमा ५६ वटा खम्बा थिए । पर्खाल पनि युरोपेली वास्तुकलाअनुसारै थिए । यस्तो पर्खालको नमुना धरहरामा मात्रै देख्न सकिन्थ्यो 

तस्बिर : अंगद ढकाल/कान्तिपुर

पर्खालबाट छिर्नासाथ ढुंगाले छापेको प्रांगण आउँथ्यो । चार मिटर चौडा प्रांगणबाट अघि बढेपछि ढुंगाको पेटीमा पुगिन्थ्यो । यो पेटी अहिले पनि छ । सिँढीका २५ खुड्किला माथि चढेपछि धरहरा सुरु हुन्थ्यो । २१ फिट १० इन्च गोलाइ थियो धरहराको, जुन भग्नावशेषका रूपमा अहिले पनि देखिन्छ । सिँढीमा जम्मा २ सय १३ खुड्किला थिए । १ सय ८८ खुड्किला चढेपछि आठौं तलामा पुगिन्थ्यो । त्यहाँ वरिपरि बार्दली थियो, चारैतिर घुम्न सकिने । बार्दलीमा पूर्वतिरको ढोकाबाट पस्ने व्यवस्था थियो । बार्दलीको चौघेरामा फलामका रेलिङ थिए । नवौं तलामा चारैतिर झ्याल थिए ।

पहिलाको धरहरा ११ तले थियो । १९९२ सालमा जुद्धशमशेरले पुनर्निर्माण गर्दा यसलाई ९ तलामा झारेका थिए । पुरानो धरहराको जग भने संरक्षण हुने भएको छ । जगमाथि सिँढी छ । सिँढीमाथि केही गारो बाँकी छ । बाँकी रहेको त्यही ठुटो पनि जोगाएर त्यहाँ ‘भुइँचालो स्मृतिपार्क’ बनाउन सुझाव दिएका थिए सम्पदाविद्हरूले । प्रधानमन्त्रीले ओलीले २०७२ फागुन ४ मा ‘आफ्नो धरहरा आफैं बनाउने’ घोषणा गरेका थिए । त्यतिबेला उनले ‘अब हेर्दा दुरुस्त, बलियो प्रशस्तै भएको धरहरा बन्ने’ बताएका थिए । ‘मेरो धरहरा मैं बनाउँछु’ अभियानमा पैसा नउठेपछि यसको निर्माणको जिम्मा पुनर्निर्माण प्राधिकरणले लिएको थियो ।

३ अर्ब ४५ करोडको लागतमा निर्माण भएको आधुनिक धरहराको टावरको काम पूरा भए पनि बाहिरी संरचनाको काम सम्पन्न हुन अझै ९ महिना लाग्ने प्राधिकरणका सम्पदा विज्ञ मानन्धरले बताए । ठेकेदारसँग २०७८ पुस १० मा काम सम्पन्न गर्ने सम्झौता छ । शनिबार उद्घाटनको कार्यक्रम राखिएको यो धरहरा सर्वसाधारणले तत्कालै अवलोकन भने गर्न पाउने छैनन् । योजनाअनुसारको तयारी पूरा भएको केही समयपछि खुला गर्ने योजना सरकारको छ ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७८ ०७:३२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बेड भरिए, भुइँमै उपचार

३५ बेडको अस्पतालमा ४२ संक्रमित
दुर्गालाल केसी, सन्जु पौडेल

दाङ, रुपन्देही — अस्पताल आउने कोरोना संक्रमितको संख्या बढेसँगै बेड अभाव हुन थालेको छ । कतिपय अस्पताललाई अक्सिजन जुटाउन समस्या देखिएको छ । ३५ बेड रहेको दाङको बेलझुन्डीस्थित कोरोना विशेष अस्पतालमा अहिले ४२ संक्रमितको उपचार भइरहेको छ । पाँच जनालाई आईसीयूमा र ३७ जनालाई अक्सिजन दिएर एचडी बेडमा राखिएको छ ।

दिनमा १७ देखि २० जना संक्रमित थपिने भए पनि बेड अभावमा भर्ना गर्न नसकिएको अस्पतालका व्यवस्थापक द्रोण वलीले बताए । उनका अनुसार अस्पतालमा दिनमा ५५ सिलिन्डर अक्सिजन खपत भइरहेको छ । अस्पतालको अति आवश्यक खर्च महिनामा १ करोड ७ लाख ९० हजार ५ सय भइरहेको वलीले जानकारी दिए । लुम्बिनी प्रदेश सरकारको पहलमा अस्पताल खुले पनि असोजयता खर्च नपठाएको उनले बताए । ‘हामी ऋणमा काम गरिरहेका छौं । अब उधारोमा सामान पाउन गाह्रो हुन थाल्यो । अहिले अक्सिजनको अभाव हुन थालेको छ,’ उनले भने, ‘समयमै आवश्यक सामान किन्न सकिएन भने बिरामीको उपचार नपाएर ज्यान जान सक्छ ।’ बेड नभएका कारण बिरामी फर्काउनुपरेको र गम्भीर अवस्थाकालाई भुइँमै सुताएर उपचार गरिरहेको उनले बताए ।

‘छिट्टै बेड नबढाए र आवश्यक सामान किन्न नसके अवस्था साह्रै भयावह हुन सक्छ । अक्सिजन र उपचार नपाएरै बिरामीको ज्यान जान सक्छ ।’ अस्पतालमा चार मेडिकल अधिकृत र १२ नर्स कार्यरत छन् । एक नर्सले एक बिरामीको स्याहार गर्नुपर्ने अवस्थामा यति थोरै जनशक्तिले सेवा दिन पनि कठिन भइरहेको उनले बताए ।

जिल्ला कोरोना संकट व्यवस्थापन केन्द्रको बिहीबार बसेको बैठकमा अस्पतालको अवस्थाबारे जानकारी गराउँदा पनि कुनै प्रभावकारी निर्णय हुन सकेन । अस्पतालमा आवश्यक सामान किन्न सबै स्थानीय तहले रकम उठाउनेबारे छलफल भए पनि कोही उठाउन तयार भएनन् । देउखुरी उपत्यकाका लमही नगरपालिकाका साथै राजपुर, गढवा र राप्ती गाउँपालिका देउखुरीमा छुट्टै अस्पताल चलाउनुपर्ने भएकाले बेलझुन्डीमा सहयोग गर्न नसकिने भन्दै निस्किए । ‘हामीले लमहीमा छुट्टै कोरोना अस्पतालको तयारी गरिरहेका छौं । बेलझुन्डीका लागि सहयोग गर्न सकिँदैन,’ लमही नगरपालिका प्रमुख कुलबहादुर केसीले भने, ‘बेलझुन्डीका लागि प्रदेश सरकार र बाँकी स्थानीय तहले सहयोग गर्नुपर्छ ।’ बेलझुन्डीलाई प्रदेशस्तरको अस्पताल मानेर दाङलगायत छिमेकी जिल्लाका बिरामी राख्ने योजना भए पनि अहिले दाङकै बिरामी अटाउन सकेका छैनन् । स्थानीय तह सहयोग गर्न तयार छैनन् । बजेट नभएकाले तत्काल रकम उपलब्ध गराउन कठिन भएको बबई गाउँपालिका अध्यक्ष भुवनेश्वर पौडेलले बताए । लुम्बिनी प्रदेश कोरोना संकट व्यवस्थापन केन्द्रको मंगलबार बसेको बैठकले बेलझुन्डी कोरोना विशेष अस्पतालको क्षमता विस्तार गर्ने र राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान घोराहीमा कोभिड बिरामीको उपचार सेवा विस्तार गर्ने निर्णय गरेको थियो ।

अहिलेसम्म प्रदेश तथा जिल्ला तहबाट अस्पताल व्यवस्थापनका लागि कुनै पनि काम भएको छैन । अस्पतालको सेवा विस्तारका लागि मुख्यमन्त्री कार्यालयबाट लुम्बिनी प्रदेश स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले पाएको जिम्मेवारी तत्काल अगाडि बढाउन अनुरोध गरी पठाएको सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी चिरञ्जीवी रानाले बताए । हालसम्म जिल्लामा कोरोना संक्रमणका कारण ५३ जनाको ज्यान गइसकेको र दिनहुँ तीव्र गतिमा बिरामी बढिरहेको स्वास्थ्य कार्यालयका कोरोना फोकल पर्सन कमल चन्दले बताए ।

बेड र अक्सिजन चुनौती

रूपन्देहीको भैरहवास्थित भीम अस्पतालमा बिहीबार भर्ना भएका एक संक्रमितले बेड पाएनन् । उनलाई भुइँमै अक्सिजन दिएर चिकित्सकले उपचार सुरु गरे । शुक्रबार बेड व्यवस्थापन भएपछि उनलाई सारियो । अस्पतालमा आइसकेका बिरामीलाई उपचार नगरी अन्यत्र पठाउँदा अवस्था झन् जटिल हुने भएकाले भुइँमै राखेर भए पनि उपचार गर्ने गरिएको अस्पतालका सूचना अधिकारी डा. नारायण पोखरेलले बताए । तीन दिनयता अस्पतालका २५ बेड भरिएका छन् । दैनिक संक्रमित दोब्बर बढ्न थालेपछि सरोकारवालाले भैरहवास्थित भीम र बुटवलको लुम्बिनी प्रादेशिक अस्पताललाई कोरोना विशेष बनाउनुपर्ने माग गरेका छन् ।

बुटवलस्थित कोरोना विशेष अस्पतालमा सञ्चालनमा रहेका १३ वटै आईसीयू बेड र चार भेन्टिलेटर बेड खाली छैनन् । अस्पतालको फिभर क्लिनिकमा रहेका सात बेडमा पनि बिरामी छन् । यस्तो अवस्थाले उपचारमा खटिएका चिकित्सकसमेत भोलिको दिनमा बिरामीलाई कसरी उपचार गर्ने भन्ने अन्योलमा रहेको अस्पतालका फोकल पर्सन फिजिसियन डा. सुदर्शन थापाले बताए । ‘बेड र अक्सिजन दुवै थप गरी तत्काल व्यवस्थापन गर्न नसके जटिल स्थिति सिर्जना हुन्छ,’ उनले भने, ‘अक्सिजन सप्लायर्सले समयमै सप्लाई गर्न नसक्दा बिरामीलाई अप्ठ्यारो पर्ने र ज्यान जाने डर बढी छ ।’ बिहीबार अस्पतालको फिभर क्लिनिकमा अक्सिजन सप्लाईमा ढिलाइ भएपछि केहीबेर तनाव सिर्जना भएको थापाले बताए ।

निजीतर्फबाट कोरोना संक्रमितलाई उपचार गरिरहेको युनिभर्सल कलेज अफ मेडिकल साइन्सेजमा १ सय ७० बेडमध्ये १४ वटा एचडीयू र नौ वटा आईसीयू बेड सञ्चालन भइरहेका छन् । अस्पतालले थप ३० बेडलाई एचडीयूसहित बनाउने गरी काम गरिरहेको अस्पतालका जनसम्पर्क अधिकृत सुशील गुरुङले बताए । सीमा नाकादेखि मानिसको ओहोरदोहोरले भारतीय भेरियन्ट प्रवेशमा सहज भएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयका प्रमुख डा. राजेन्द्र गिरीले बताए । ‘जिल्लामा ८ सय सक्रिय संक्रमित भेटिएका छन्,’ उनले भने, ‘यो रेसियोले भोलिका दिनमा निम्त्याउने जोखिमबारे सचेत हुनैपर्छ ।’ नागरिकस्तरदेखि पनि सचेतनामा लापरबाही गर्न नहुने उनले बताए ।

जिल्लाको अहिलेको स्थिति आत्तिहाल्नुपर्ने नभएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी आशमान तामाङले बताए । ‘जिल्ला कोभिड संकट व्यवस्थापन समितिको बैठकबाट भीम अस्पताल र युनिभर्सल कलेज अफ मेडिकल साइन्सेजमा भेन्टिलेटर, एचडीयू र जनरल आइसोलेसन बेड थप गर्ने निर्णय भई तयारी थालिएको छ,’ उनले भने । हरेक पालिकाले ५ बेड एचडीयू तयारी अवस्थामा राख्नुपर्ने गरी सूचना गरिसकेको र प्रदेश तथा संघीय सरकारसँग बेडको क्षमता विकासका लागि आग्रह भइरहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : वैशाख ११, २०७८ ०७:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×