बौद्धिक चोरी आरोपमा ७ जनालाई कारबाही- समाचार - कान्तिपुर समाचार

बौद्धिक चोरी आरोपमा ७ जनालाई कारबाही

गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — बौद्धिक चोरीमा संलग्न अवकाशप्राप्त एक प्राध्यापक र ५ उपप्राध्यापकलाई त्रिभुवन विश्वविद्यालयले कारबाही गरेको छ । पटक पटक बौद्धिक चोरीमा संलग्न भएका घटना बाहिर आउँदासमेत त्रिविले कुनै कारबाही नगरेको भन्दै आलोचना भइरहेका बेला ६ जना प्राध्यापक एकैपटक कारबाहीमा परेका हुन् ।

उनीहरूबाहेक कारबाहीमा कल्पना मिश्र पनि परेकी छन्, उनी भने त्रिविसँग आबद्ध होइनन् ।

महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पसबाट अवकाशप्राप्त प्राध्यापक डा. परशुराम मिश्र, रामस्वरूप रामसागर बहुमुखी क्याम्पस जनकपुरका उपप्राध्यापक हरेराम मिश्र, महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पसका आंशिक प्राध्यापक रोहितकुमार देव, उपप्राध्यापक जनक अधिकारी र विमलकुमार कण्ठ छन् । यस्तै, पूर्वाञ्चल इन्जियिरिङ क्याम्पस धरानका उपप्राध्यापक तथा पीएचडी स्कलर युवराज साहु पनि कारबाहीमा परेका छन् ।

कारबाहीमा परेका सबै प्राध्यापक रसायनशास्त्री हुन् । अनुसन्धानात्मक लेख अनाधिकारिक रूपमा साभार गरिएको उजुरी परेपछि माघ ४ गते शिक्षाध्यक्षको कार्यालयले त्रिवि केन्द्रीय रसायनशास्त्र विभिागका प्रमुख प्राध्यापक डा. रामचन्द्र बस्नेतको संयोजकत्वमा ३ सदस्यीय छानबिन समिति गठन गरेको थियो । समितिले बुझाएको प्रतिवेदनका आधारमा त्रिवि कार्यकारी परिषद्को चैत ४ गतेको बैठकले कारबाही सिफारिस गरेको हो ।

प्राध्यापक मिश्रसहित बौद्धिक चोरीमा संलग्न सबैलाई दुई वर्षसम्म त्रिविका कुनै पनि विद्यार्थीको सुपरिवेक्षण, थेसिस गाइडलगायत अनुसन्धानात्मक क्रियाकपलाप गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको शिक्षाध्यक्ष शिवलाल भुसालले बताए । ‘छानबिन समितिले बुझाएको प्रतिवेदनका आधारमा कार्यकारी परिषद्ले निर्णय गर्दै प्रकाशित सबै अनुसन्धानात्मक लेख रिट्र्याक्ट गर्ने निर्णय भएको छ,’ उनले भने । परिषद्ले महेन्द्र मोरङ क्याम्पसमा आंशिक शिक्षकका रूपमा संलग्न देवलाई दुई वर्षसम्म कक्षा सञ्चालनमा रोक लगाएको छ ।

छानबिन समितिमा प्राध्यापक बस्नेतसहित रसायनशास्त्र विभागका प्राध्यापक निरञ्जन पराजुली र उपप्राध्यापक भानुभक्त न्यौपाने सदस्य थिए । छानबिन प्रतिवेदनले विभिन्न ११ वटा आलेख अध्ययन गर्दा सबैमा ‘साइन्टिफिक मिसकन्डक्ट’ देखिएको थियो । ११ वटै आलेखमा प्राध्यापक मिश्रको संलग्नता देखिएको थियो । अधिकांश आलेखका चित्र यसअघि प्रकाशित आलेखमा छापिएका थिए ।

‘२/३ वटा आलेखका तथ्यांक र आफूले यसअघि नै प्रयोग गरेका तथ्यांक पुनः प्रयोग गरेर आलेख छापिएको पाइयो,’ संयोजक बस्नेतले भने । क्रिस्टालोग्राफी र यसको पहिचानसम्बन्धी आलेखमा उनीहरूले एकेडेमिक इथिक्सभन्दा बाहिर गएर काम गरेको छानबिन समितिले ठहर गरेको छ । केही आलेखमा ‘सेल्फ प्लागिरिजम’ समेत देखिएको समितिले जनाएको छ । ‘कुनै कुनैमा आफैंले प्रयोग गरेको तथ्यांक अन्य आलेखमा पनि प्रयोग गरिएको पाइयो,’ समितिका एक सदस्यले भने ।

फ्रान्सका प्राध्यापक आरमेली वेलका अनुसन्धानात्मक आलेखका तथ्यांक हुबहु प्रकाशित भएपछि उनले त्रिविलाई मेलमार्फत उजुरी गरेका थिए । उक्त उजुरीका आधारमा शिक्षाध्यक्षको कार्यालयले छानबिन समिति गठन गरेको थियो ।

प्रकाशित : चैत्र १५, २०७७ ०९:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सानो भ्यागुतो, ठूलो महत्त्व

५७ जिल्लामा भेटिए २० प्रजातिका भ्यागुता
गोविन्द पोखरेल

काठमाडौँ — सिन्धुलीकी रविना श्रेष्ठलाई संरक्षण अभियान भन्नेबित्तिकै ठूल्ठूला जीवको मात्र हुन्छ भन्ने लाग्थ्यो । स–साना जीवतिर चासै थिएन । यस्तैमा भ्यागुता पनि संरक्षणीय जीव हो भन्दा उनलाई सुरुमा पत्यारै लागेन । तर जब इकोसिस्टममा यो उभयचरको महत्त्वबारे थाहा पाइन्, यसबाट छुट्टिनै नसकिने गरी जोडिइन् । हिजोआज उनी भ्यागुता संरक्षणमा यति दत्तचित्त छिन् कि टोले भाइबहिनीहरूले उनलाई चिन्ने नामै बनेको छ– ‘भ्यागुता दिदी ।’

श्रेष्ठ भन्छिन्, ‘लकडाउनका बेला म वरिपरिका भाइबहिनीलाई लिएर भ्यागुताको फोटो खिच्न र यसबारे जानकारी दिन गाउँ जान्थें । गाउँमा कसैले भ्यागुता देख्नेबित्तिकै मलाई सुनाउने र फोटो खिचेर दिन थाले । अनि हुँदाहुँदा अहिले मलाई नै ‘भ्यागुता दिदी’ भनेर भाइबहिनीहरु बोलाउने गर्छन् । ’

त्रिचन्द्र कलेजबाट बीएस्सी चौथो वर्षको परीक्षा दिएकी उनले ‘कमन टोड’ प्रजातिको भ्यागुता धेरै फेला पारेको बताइन् ।

बैतडीका महेश अवस्थी पनि भ्यागुतालाई खासै चासो दिँदैनथे । घरमा देख्ने बित्तिकै मार्ने/खेदाउने गर्थे । ‘जब यसका बारेमा थाहा पाएँ, संरक्षणमा लागेको छु,’ उनले भने, ‘मेरो गाउँमा कसैले भ्यागुता देख्नेबित्तिकै फोटो खिचेर मलाई जानकारी दिन्छन् ।’

विश्व भ्यागुता दिवसको अवसरमा शनिबार काठमाडौंमा आयोजित कार्यक्रममा श्रेष्ठ र अवस्थीजस्ता धेरै युवाले भ्यागुतासम्बन्धी आफ्ना अनुभव सुनाए । एक वर्षयता उनीहरूजस्ता धेरै युवा भ्यागुताको खोजी र संरक्षण अभियानमा जुटेका छन् । जैविक विविधतासम्बन्धी अध्ययन/अनुसन्धान गर्दै आएका क्यारोन, इन्प्रोक्स, डब्लूसीएन र गोल्डेन गेट कलेजले यसको अवसर युवालाई जुटाइदिएका हुन् । भ्यागुताको खोजीका लागि सुरु गरिएको ‘क्रोकिङ मनसुन’ अभियान मार्फत युवा पुस्ता भ्यागुतासँग जोडिएका छन् ।

भ्यागुतालाई मानिसहरूले खासै चासो नदिए पनि यसको भूमिका महत्त्वपूर्ण रहेको यसका अनुसन्धानकर्ता प्रकाशचन्द्र अर्याल बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘हामीले संरक्षण भनेर ठूला जीवलाई मात्रै चासो दिएका छौं तर साना जीवको भूमिका पनि महत्वपूर्ण हुन्छ । पारिस्थितिक प्रणालीमा भ्यागुताले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।’ भ्यागुताले किरा, फट्यांग्रा खाइदिने, लामखुट्टेको नियन्त्रण र खाद्य चक्रमा यसको विशेष स्थान हुने भएकाले भ्यागुता महत्त्वपूर्ण उभयचर रहेको उनले सुनाए ।

क्रोकिङ मनसुन अभियानमार्फत सुरु गरिएको भ्यागुताको खोजी अभियानमार्फत यस वर्ष ५७ जिल्लामा २० प्रजातिका भ्यागुता भेटिएको इन्प्रोक्सका अनुसन्धानकर्ता विशाल शर्माले बताए । ‘यो संख्या भनेको नेपालमा पाइने भनिएका भ्यागुताको एक तिहाइ हो,’ शर्माले भने । नेपालमा ५५ प्रजातिका भ्यागुता पाइने गरेको उनले सुनाए ।

सबैभन्दा बढी खस्रो प्रजातिको भ्यागुता भेटिएको छ । यो भ्यागुता विशेष गरी सुक्खा ठाउँमा र मानव बस्तीनजिकै बस्ने अनुसन्धाताका भनाइ छ । खस्रो भ्यागुता प्रजातिपछि सबैभन्दा बढी सिर्के पाहा भ्यागुता भेटिएको छ ।

सन् २०२०को क्रोकिङ मनसुन अभियानमा थोरै जिल्लामा मात्र पाइने भनिएका भ्यागुता अन्य जिल्लामा पनि भेटिएका छन् । ‘बरोइंग फ्रग’ भनिने भ्यागुताको प्रजाति तराई र मध्यपहाडीका विभिन्न जिल्लामा भेटिएको इन्प्रोक्सका अनुसन्धाता चन्द्रमणि अर्यालले बताए । ‘नेपालको सन्दर्भमा केही अध्ययन नभएका भ्यागुता पनि यसपटक भेटिए । तराईमा रेकर्ड भएको बरोङंग फ्रग अन्य जिल्लामा पनि भेटिएको छ । यसबाट हामी उत्साही छौं,’ उनले भने ।

नागरिक वैज्ञानिक अवधारणाअनुसार सुरु गरिएको यो अभियानमा धेरै मानिसहरू जोडिएको र अहिले नेपालका भ्यागुताको अवस्थाबारे अध्ययन गर्न थप सजिलो भएको अनुसन्धाता सन्देश न्यौपानेले बताए । सन् २०२१ बाट सम्बन्धित ठाउँमा गएर वासस्थानसमेत अध्ययन गर्ने योजना रहेको उनले जनाए ।

पछिल्लो समय विकास निर्माण तथा सडक सञ्जाल विस्तारका कारण भ्यागुताहरूलाई खतरा बढ्दै गएको छ ।

हर्पिटोलोजिस्टसमेत रहेका प्राध्यापक करनकुमार शाहका अनुसार एउटा वयष्क भ्यागुताले १० हजारवटा किरा–फट्यांग्रा खाएर पारिस्थितक प्रणाली सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ । उनी भन्छन्, ‘उभयचरहरू गाई–प्राणी हुन् । यिनले कसैलाई पनि हानि गर्दैनन् बरु उल्टै वातावरणलाई फाइदा पुर्‍याएका छन् ।’ नेपालका भ्यागुताहरू कृषि तथा रासायनिक प्रदूषण, पानीको स्रोत मासिनु र जलवायु परिवर्तनका कारण घट्दै गइरहेको अनुसन्धाताहरूको बुझाइ छ । मानव बस्तीआसपास बस्ने भ्यागुता दुर्घटनाका कारण पनि मर्ने गरेका छन् । कतिपय प्रजातिलाई मानिसहरूले मारेर खाने गरेकाले यसको संरक्षणमा चुनौती थपिएको विज्ञहरुको भनाइ छ ।

प्रकाशित : चैत्र ८, २०७७ १४:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×