पाटेबाघको घाँटीमा ‘जीपीएस कलर’- समाचार - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

पाटेबाघको घाँटीमा ‘जीपीएस कलर’

उपकरण लगाएर छाडिएको बाघ पर्सा निकुञ्जका विभिन्न स्थानको घुमफिरमा व्यस्त
अब्दुल्लाह मियाँ

काठमाडौँ — मान्छेमाथि आक्रमण गर्नुका साथै सवारीको ठक्करबाट मारिनेलगायत घटना बढ्न थालेपछि अब उपकरणमार्फत बाघका गतिविधि निगरानी गर्न थालिएको छ । घाँटीमा ‘स्याटेलाइट जीपीएस कलर’ जोडेर बाघको ओहोरदोहोर (मुभमेन्ट), आउजाउको समय, विचरण क्षेत्र र आनीबानीलगायत अनुगमन सुरु गरिएको हो । पहिलो चरणमा चितवन–पर्सा ब्लकअन्तर्गत पर्सा निकुञ्जको एउटा भाले बाघको घाँटीमा कलर जोडिएको छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघ (आईयूसीएन), अमेरिकाको युनिभर्सिटी अफ मिचिगनको आर्थिक र राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष (एनटीएनसी) को प्राविधिक सहयोगमा निकुञ्ज विभागले फागुन पहिलो साता जीपीएस कलर जडान गरेको हो । पर्सा निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत मनोज साहका अनुसार त्यो बाघ निकुञ्जभित्रकै विभिन्न भागमा ओहोरदोहोर गरिरहेको छ । ‘केही दिनदेखि पसाहा खोला क्षेत्रमा घुमफिर गरिरहेको छ,’ साहले भने, ‘आहारका रूपमा बँदेल मारेर खाएको देखिन्छ, अरू आहार पनि खाइरहेको छ ।’ बँदेलसहित चित्तल, मृग, लगुना, जरायोलगायत बाघका मुख्य आहार हुन् । घाँटीमा जडान गरिएको ‘स्याटेलाइट जीपीएस कलर’ मार्फत प्राप्त हुने संकेतका आधारमा उसले हिँड्ने बाटो, हिँडडुल गर्ने अधिक समय, आनीबानी, आहारलगायतका सबै गतिविधि निगरानी गर्न सकिन्छ ।

स्याटेलाइटले दुई वर्षसम्म सन्देश दिन्छ । अहिले बाघले आहारलगायतका लागि कतिसम्म यात्रा गर्छन्, कस्तो क्षेत्रमा बढी विचरण गर्छन् र कुन समयमा बढी सक्रिय हुन्छन् भन्ने वैज्ञानिक तथ्यांक छैन । भारतको तेलांगना राज्यको आदिलाबादमा रहेको टिपेश्वर वनको एउटा बाघ पोथी (प्रेमिका) को खोजीमा दुई हजार किलोमिटर यात्रा गरेर महाराष्ट्र राज्यको ज्ञानगंगा जंगलसम्म पुगेको स्याटेलाइट रेडियो कलरले दिएको संकेतबाट प्रमाणित भएको थियो । उक्त बाघले नहर, खेत, जंगल र सडक हुँदै त्यो दूरी पार गरेको थियो । नेपालमा पनि ३ हजार २ सय मिटर (छिन्टापु वनक्षेत्र) सम्मको उचाइमा बाघ भेटिएको छ ।

वन तथा वातावरण मन्त्रालयले ‘चितवन–पर्सा ब्लक’ मा २ र ‘बर्दिया–बाँके ब्लक’ का ४ वटा गरी ६ वटा बाघमा स्याटेलाइट कलर जोड्न स्वीकृति दिएको छ । ‘स्याटेलाइट कलरबाट त्यो बाघको गतिविधि र आउजाउ कतातिर बढी छ, कुन समयमा बढी छ र किन त्यो स्थानमा बढी चलखेल गरिरहेको छ भन्ने सूचना प्राप्त गर्न सहयोग पुग्छ’, निकुञ्ज विभागका महानिर्देशक दीपक खरालले भने, ‘त्यस आधारमा भविष्यमा ती स्थानमा वन्यजन्तुका लागि अन्डर पास र ओभरब्रिज बनाउन सूचना प्राप्त हुन्छन् ।’

विकसित मुलुकहरूमा सडक, रेल, नहरजस्ता ठूला संरचना बनाउँदा वन्यजन्तुका लागि अन्डर पास र ओभरब्रिज बनाउन थालिएको धेरै समय भइसकेको छ । त्यसो हुँदा सडक दुर्घनाबाट वन्यजन्तु मर्ने संख्या घट्छ भने वन्यजन्तुको आक्रमणबाट मान्छेको ज्यान जाने घटना पनि न्यून गर्न मद्दत पुग्छ । अघिल्लो वर्ष र यो वर्ष बर्दियामा मात्र बाघको आक्रमणबाट दर्जनभन्दा बढी व्यक्तिको ज्यान गइसकेको छ ।

‘पूर्व–पश्चिम राजमार्ग विस्तार, पूर्व–पश्चिम रेलमार्ग र हुलाकी मार्ग बनाउने योजना अघि बढेको छ,’ खरालले भने, ‘त्यस्ता ठूला संरचना वन्यजन्तुमैत्री हुनुपर्छ भनेर आवाज उठेको धेरै भयो, तर कुन–कुन स्थानमा अन्डरपास र ओभरब्रिज बनाउने भन्ने यकिन गर्न सूचना आवश्यक पर्छ ।’

काठमाडौं इन्स्टिच्युट अफ एप्लाइड साइन्सका वरिष्ठ वैज्ञानिक प्रकाशकुमार पौडेल बाघको गतिविधि र आनीबानी ट्र्याक गर्न जीपीएस कलर उपयोगी हुने बताउँछन् । ‘कस्तो बासस्थान, कस्तो वनमा आउजाउ गर्छ र अरू बाघसँग कस्तो अन्तर्क्रिया गर्छ भन्ने बुझ्न सहयोग पुग्छ’, उनले भने, ‘बस्तीमा हुने आउजाउसमेत यकिन गर्न सकिन्छ, कहाँसम्म उकालीओराली गर्छ भन्ने पनि थाहा हुन्छ ।’

विभागको तथ्यांकअनुसार २०७५/७६ मा निकुञ्ज र आरक्ष क्षेत्रमा ४ सय ९५ वटा वन्यजन्तु मरेका छन् । जसमध्ये २४ प्रतिशत अर्थात् १ सय १९ वटा गाडीको ठक्कर वा सडक दुर्घटनाबाट मरेका हुन् । २०७४/७५ मा ३ सय ९१ वन्यजन्तु मरेकामा ३१ प्रतिशत अर्थात् १ सय २४ वटा मारिनुको कारण सडक दुर्घटना नै थियो ।

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७७ १३:०९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

पत्रकार महासंघका १२ एसोसिएट संस्थाका संस्थापक सम्मानित

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — नेपाल पत्रकार महासंघ एसोसिएट प्रदेशले महासंघमा आबद्ध १२ संस्थाका संस्थापक अध्यक्षलाई सम्मान गरेको छ । विधागत संस्था स्थापना गरी नेपाली पत्रकारिता क्षेत्रमा विधागत पत्रकारिताको विस्तार र विकासमा योगदान पुर्‍याएकोमा १२ संस्थाका संस्थापक अध्यक्षलाई सम्मान गरेको हो ।

संस्थापक अध्यक्ष चलचित्र समीक्षक समाज नेपालका रमण घिमिरे, दक्षिण एसियाली खेलकुद पत्रकार संघका स्व. ईश्वरमान सिंह, पत्रकारिता अनुसन्धान तथा तालिम समाजका श्री आचार्य, एभरेस्ट प्रेस क्लबका शिवप्रसाद खड्का, नेपाल पत्रकार मञ्चका वैकुण्ठप्रसाद भण्डारी, कार्टुनिष्ट क्लब नेपालका अशोकमान सिंह, नेपाल चलचित्र पत्रकार संघका भरत शाक्य, पर्यटन पत्रकार मञ्चका विऽोही गिरीलाई सम्मान गरिएको थियो।

यसैगरी अनलाइन पत्रकार संघ नेपालका केपी ढुंगाना, नेपाल खेलकुद पत्रकार मञ्चका सीताराम अग्रहरी, फोटो जर्नालिष्ट क्लबका चन्द्रशेखर कार्की र पत्रकारिता विकास समाजका केदार खड्कालाई सम्मानपत्र र दोसल्ला ओढाएर सम्मान गरिएको थियो ।सम्मान कार्यक्रममा बोल्दै नेपाल पत्रकार महासंघका गोविन्द आचार्यले अग्रजको सम्मान गर्ने परम्पराको सुरु गरेकोमा आयोजकलाई धन्यवाद दिए ।

उनले महासंघ निर्वाचनमार्फत नयाँ नेतृत्वको चयनको चरणमा प्रवेश गरिसकेको भन्दै निर्वाचनको समयमा जुन विचार समूहबाट उम्मेदवार बने पनि नेतृत्वमा पुगेपछि उनीहरूसँगै लड्ने साहस बोक्नुपर्ने बताए। निर्वाचनको बेलामा वैचारिक आधारमा प्रतिस्पर्धा गरिए पनि निर्वाचित भएपछि महासंघको उद्देश्यमा क्रियाशिल हुनुको अर्को विकल्प नहुने भन्दै उनले भने, ‘निर्वाचनको बेला जसको टिकट लिएर निर्वाचित भए पनि त्यसपछि प्रेस स्वतन्त्रता र श्रमजीवीको हक रक्षाका लागि तीनै टिकट दिने विरुद्ध उभिन सक्नेले मात्र महासाघको नेतृत्वमा जाने अभ्यास गर्नुहोला ।’

महासंघका उपाध्यक्ष विपुल पोखरेलले पहिलो पटक महासंघ प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीमा गएको र अबको निर्वाचन हिजोको जस्तो कुनै समूह विशेषको मात्र दबदबा हुन नसक्ने बताए । नेपाल प्रेस युनियनका महासचिव अजयबाबु सिवाकोटीले महासंघको निर्वाचनै हुन नदिने खेल भइरहेकाले सबै पत्रकार एक ठाउँमा उभिएर त्यसको प्रतिवाद गर्नुपर्ने बताए ।

एसोसिएट प्रदेशका अध्यक्ष केपी ढुंगानाले महासंघको निर्वाचनमा दलगत निकटताभन्दा सञ्चारकर्मीले विवेक प्रयोग गरे महासंघको नेतृत्वमा आउन बालुवाटार, पेरिसडाँडा र बुढानीलकण्ठ धाउने काम भोलीका दिनमा बन्द हुने बताए ।

एसोसिएट संस्थाहरुको तर्फबाट बोल्दै समिक्षक समाजका अध्यक्ष यज्ञशले महासंघमा विधागत प्रतिनिधित्व बढाउनुपर्नेमा जोड दिएका थिए । केवल निर्वाचनको बेलामा मात्र भेला गर्ने क्रम हटाउनुपर्नेमा उनको जोड थियो ।

सम्मानितको तर्फबाट बोल्दै रमण घिमिरेले महासंघलाई सञ्चारकर्मीको साझा थलो बनाउन जोड दिएका थिए ।

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७७ १२:५६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×